Google

<366015A9110018 <36601549110018 Bayer Staatsbibliothek

Digitized by Google

Qufllcnfammlung

3m Stuftracjf fcr JRtgtcruna berairtgegebtn

fr 3 fönt,

dritter 33 a n b

«Mit tintm firftt £kkil»M|fi.

3

.«artende,

Eruef utrt «rrlafl fen (5. SWarflot. 1863.

«Prri« bieff« öanto« mit Un Sbbilbungtn a<$t ©ulrcn rbriit.

Digitized by Google

IKGTA

c> 1

Digitized by Google

2$ o r r e b c,

(reit tem C*rfd»rinen te? ^weiten 5Pa»tf<S tiefer Sammlung fürt» neun 3abre vevfloffen , trnn ta* 2öerf mute länge 1 1 ^et't turrb äuftere Umfhintr unterbrechen , l»ie ic|> weter (»erbei^efübrt bafte , nerb be fettige n fennte. £ie »erlernen 3abre liefen ftd» bei meinem X'llter unt anberweiten (Jkfcbäftcn nnt> ?lrbeiten niebt mebr einbringen , taber e* nötbig wurt»e , um tie $Ortfe$tmg res« Serfet ;u fiebern , einen Mitarbeiter \a bal»ei% ive^u auf mein ürfueben tie batifebe Regierung meinen Sebn ftritegar brfriimnt bat. Ter gröfitc Jbeil tiefet 2*ante«< wurtr von ibm bearbeitet, wie in tem onbaft^er^cirbnifi angegeben ift, unt au* ta* £»ef' rer l'lbbtltuttgen von ibm befergt.

Webt aUe @efcbicbt?bücber , tie ftd» für tiefe (Sammlung eignen, tonnten in tiefen ?^ant aufgenommen werten, e? ifi ta^u nerb ein vierter nötbig, ta nerb mebrere CueHenfrbriften unt mandie tanmter von tfemliebem Umfange vorliegen, renn von ter «Statt Äonitan* allein fürt noeb vier CJbrenifen berausmigrben : ein SPrudifhiff tef vicrwbnten ^abrbiintrrtö unt cie JÖerfe von Tad>er, ^ögelin unt Scbultbetft, für wclebc i(b bis« jet?t feinen 9taum hatte, ta bei ter ?luetvabl ter aufgenommenen («ifbid»t?bücbcr iro möglid» alle £'aiite*tbrile gleichmäßig berürfftebtigt unt tie Cuellenfcbriftcn biff ;u <5ntc tes< ftcbeu^ebnten 3a$t$untoecM mitgetbeilt werten muffen , treil tiefe Sammlung bin* \u jenem ^''ÜFii'it'f reichen feil. -Cb taber tie vielen unt ;um Jbeil grofien Üunalrn unt 'JJcfrelogicu alle im vierten Stallte JMaum (Inten werten, ift ;u bruvei; fein im &tnb!irf auf tie ^ablreidirn Slnmerfungcn , tie fie nötbig baben.

(f * ftnt in tiefem SPantr einige Wetmcbronifrn weggeblieben , wofür ich tie ©rütite bt'rr angebe. 3«* vörterfl tie iHrimebrottif vom SPuntfcbub, wovon bereit* nad> einer alten l'luf'gabe tie Jlbfcbrift gemacht war. Stffine Hoffnung, ugent eine alte ^antfdirift tavon auf ginnten, war vergeblich ; unterteffrn erfebien eine neue Jlutfqabr tiefer »Hcimdirotiif unt ter tarauf bezüglichen auteru (^rtiebte im ^ampbifirf ©engenbaeb , herausgegeben von Si. (Metctfe (Hannover 1856. ©. 23. 28<>. 392.)» wotureb ter 'JGUetrrabtrutf unnetbig wurte, ta tie Unterfudmng über ten ,3ufammrii|rattg mit $Mant* 9iarrrnfd>ift niebt hieber gebort. ?lucb tie "Heimebronif über tie ^on|lan^er JHcligieue-wirrcn von 1519 babe frb iveggefaffen , wovon tatf bicflgc Slrrbiv eine Slbfcbrifl te* ficben^ebntni 3»>brbuntert(? brfüjt. £iefc (fbrenif wirf abeT wohl am betten im ^ufammenbange mit ten antern ta^u geberigen 3d>riftcn bebantelt , weil man fenfl \u viele unt weitläufige ?lnmerfungen beifügen muß.

Von älteren 5Piarbcitcrn einzelner Jbeile ter Üante^gefrbicbte ftnt mir feit tem erfien 3?ante nod; mebrere Sdmften vorgefommen, woturrb tie DJotiVn im $t. I. <&. (15 ) flg. ergänzt weiten Wnnen. jetecb tic Cuellentnittbeilung tie ^»auptfaibe ift unt tiefer 23ant einen größeren Umfang al? tie beiten erftett rrbalten bat, fo babe id» tergleidien Ergänzungen für eine untere ©elegenbeit ^urürfgelegt.

Digitized by Google

IV

3nbalt unt ,£iantfcbrmen machen für manche alten ©efcbicl>t*werfe eine cingctjentr Jhitif notbweiwig, wenn ter Inhalt entweter einen großen 3ufammrnbang bat tter tie perfonlichcn $<erb<iltniffe te* Schrift; fkllerei eine Uiitrrfucbung erfortern, unt wenn tie ^tnebmente ?(n^ot>I ter £antfcbriften beweis, tan mit bem Berte bctcutcnrc Verbitterungen iwrgenennmen würfen , wie 3?. mit ter Ofbromf tetf £önig«befen. {für ten richtigen («ebraueb felcbrr C.ucllenfcbriftrn ift taber eine fritifebe SPerunterfucbung ohne 3n>ciffC angemeffen unt mißlich.

£>ie beigegebenen Jlbbiltungen autf ter J)ieimcbronif über Jpagenbacb waren au£ ^wet @rünten noibwem big, beim erften* würbe ttc alte Statt ©rrifacb auf lern 3*erge bi? auf wenige Jpaufcr gan$ abgetragen unb bem Sieben gleich gemacht, unb ;weifrn* ift bei einer i'anbetfgefcbicbte bie ertliche Wacbweifung eine £auprfacbe. 2Bp aber Meie Ücrtlicbfciten nicht mebr iwrbanten ftnc , wie \u Vreifach, ta muß man ftcb an gleichzeitige Slbbiltungen halten , bie in ibrer ?lrt eben fo Duellen fint , wie bie gefebriebenen (Tbrenifen , unt taber tiefelbe Pachtung perbienen. vT? würbe rabrr fiben in ber Vorrebe \mn erfien Vanbe auf folche biltlicbc £arftellungen Gefacht genommen, unt mehrere antere, wie auch tie groben eigener £*anb- unb Unter, ftbriften für ten näcbrteii 2*ant ;urücfgc(cgt. Scbriftpreben ter gebrauebten lie-ticet* werte ich aber wrglafirn, weil fCc feinen antern 3wctf baben , al? \u beweifen , tan man tie .ftanbftbrift benüßt babe.

tfür tie Wittbeilung twn bifhnifeben ^antjcbvifteu ^u tiefem SPantc babe icb meinen Tanf autfwjpre-- eben ten Söiblietbrfen \u Vafrl, f enauefebingen , £eitelberg , Äarl*rube, 3. vFaul inÄarnten, Stras- burg, Stuttgart unt S5?ür;burg ; ten Slrcbwcn *u Colmar, (löln, rarntrtati , Stuttgart unt Sßertbetm unt teil 2*ürgermetfterämteru Jlcbern , ^Prrifatb , Seuchen , 5" &ur$ nM Ü)?eer«burg. Jlntrre gefällige «Witwirfung ift ihre? Crtc* mit gebübrenter Slnerfennung erwäbnt ; tenn \u einem felcbrn Jßerfe brauebt man uiele Sflcibülfe , unt freut ftcb , wenn man fte fintet.

äarle-rube, am 20. JUtgufl 1803.

??. 3- 2Honc.

Digitized by Google

3 " H o I t v u c r ] c t cb ii « ]>•

2ert fcer CueKritfammlttiig.

I. l'atfinifdjt Cftronifcii.

Zfilf.

L gfrttnit Ut glifict in ft.'imtfen im IM , »en ff urf irr

pen g&trätifaVyall unb Xietbet Ben Jfrelmflatt ... 1

i. '".^:iit f :■ i- ?.^iit.iriiMv.j.!ii-. ^-Mil'-vr r:n 'l:;(KM.r

Dr. ffrittgat ättciie Ifl

3. Pbrenit Ben 2<tiiillmt. ^tarttit« teil tfflilfttvn .

II, yiflonirtic (»icBiriuc.

-Li

133

1. 3ttfAriflfn M virficrf 9t(itti«nau

W

9. Sn b(tl(AC iWaroit |tl 9i<i<b(uaa.

185

135

137

137

Jlnf b<ri "(5<,iUflrnffn Ctie »en äjitnl*cadj. . . .

ins

5. i^uflanb M Älcfltr» :MtirtKnaii im 1:1. 3a|irliilitbtrt. .

139

G. Tie «AUdit bei Sedeubeiut. 146S

140

Tot tut Ben Vilitnfdxin

iio

Tat xm »en v'3ii* ren «tfefterns*

142

Rclatn ter ?r*t,iAt für b<n SW. Carl I. Ben Daten .

147

löO

Ter ■E&ruA Ut ©au» 3uWnfinl »en Sfreirr. .

i.ii

t'atetniiAt P*iti(tl( NrObet

IM

8. 8M*dv' . il-:iu III neu SSernt«

l&fi

IM

3accfc Ciufient-erd.« ?eba,<biAt auf ben *ifAef . .

156

i'" c-.tiv-.tin v:n fltiini Remter stn

IM

9. fateiniiAe i'+.-.<-,totb£it».;<ciAte am vi'.uifcfccn j}efe »en

14H.li 1-15 .

ifi.-i

lO. leb ber äNarfa,räfin .«.unisumt Ben 4'aben. 1558 . .

164

163

1G9

169

l •;•-»

vaatemaiie (Iber brn Simertinia inSibeim. . .

\<;:t

Pin «Ritre» MAL Ana IflSD

1T1

178

173

r »•.„•.> .iliii'i. ij.. ■..•..(» >]>i i •• n -i > mm Krni'-I»

1 l.||l (1 ^lllll^.O'llll lli'Jl

174

Rrsponslo MunsrVlilti »il epiMOPUl Spiri'iisem .

175

1lu*flui0 cem '£obmifA<ti MSnifi. Sinne 1621 . .

175

-äi!ett ftrit«. Mi fl'wtnft

ITH

l'ifbeiei ui yiifuudi 1'1'VJ . .

Hl

II. 3ieimArenii<n.

1. iWnmArcmt üttt ftwr »en ftja,enbaA nnb Ml yurganttT»

Wittu. $erauEatj.ebcn »en %'tefeffer l»r. firiteaar l'lcne 1H3

flaffb« 417

iK(nfHiiflfi -KciinArciut tf? -? : :'±i . iK'i e >'ut.n ■Vfir: <3r.

III. Itrutfdit Gfcronifrn.

1. ?tben bei Wiaen giirtaart . t«t gtiherin Ben gültig«.

Bcu beut l'tatrtr '.HerlbeH Ben M<.-iiil -.t 436

2. ftcrlftt".in,i::i !•■•?■ sr;i;>im. ^.-aTl-fiu: tri; 'Vrriffjei

Dr. ftnteaar äPient 468

Tie Stufte ggjgjgw ttr Crmcii jll'affnna. mit ipre

3niSl?t 470

g»aSbnra,et nnb Penjtaimt .^n<äe< 503

Senflanw ,?>abtAdAiAien 509

jeenftamet 8MfA8f« 50!)

rir.if h'i in SMffte Ben txm raeiltn genfefret . 610

gtfjjdgtg fein briiitn unb vierten ^enft^fr . . 515

Tie efficittttn Ru\i& ber giabi ^lrafibma . . 516

3. <<aiuTntric.i in Ten 'KiflUwern >Z\'<i<r, S»rm», ffilq»

hi im mt Mfi

4. antnUxoVr gfarenit »en gaHut 3enUn»1b .... 566

jd by Google

VI

3n&iitt?»erjeicfuiifi.

IV. tnitft&c unb Inifiiiijrtif flitnalcn.

I. aHa/mtWi: Na iantt* i«l

II UrfniNtt. A. Vaitinitrfi.'.

1. Wtttflcjüfo flmialtn tcn gl. gta(l<n. ¥<arc<iltt

»eil l'irttfu'r l)r. itnNflar 3Kni< &SÜ

JWa>t «0»

2. SuMl<iitjjt(*c .Intl.ilfn. «««Hilft tcn tnirftlhai . <iil

3. 3afcra.<<cbi*tfn Nr fti4tt<.i»caiur»(?c-n*fnritfllfrl m

4'aNn fi'-l

in *«mkati ivan« H*7

fc'rn mwnanMin t>«üffm'. tüü

I. Safcw'rfiiit'mi tM gSifina«« . 6ä>L

3. 3j^t(*idj)«n rcr 2iatt fl*«« fiöäL

■I. 0.ibr.3<<rtii*Un tea ä'iiäcti reit 3cI»«iii<« *tfft . WM)

v. Wnitiiräflt.

3 um rtfl<n ffanbf.

.Htim ithm ttt i. ffticflin , 1X2

jinn ttititu Pmt«.

i;lTPnif tH Siiftt* fcMmtfcn im Iba.1 Wi8

_3nt <5brfnif gen gj|ai3uti*'.T«l<r ii63

.^iii "feremt gebuton »>«»))

^ii tm bijtoTififrm ftthebttn fiBO

3m iHtimibrcnif über t'<itr tfii .ftaacnt-iffc . . n-1

3u t;n Scrtfttnmicn Nc <(i.'»t^<iiicftii <>*4

jjuni ifjiicmtrita in Kn fifillmtin S><itr, SWaiit} x . «Wo

.3u Nu ntcrclffliftbra annalcn wn gl. «Hafteii . . . »im;

-tu Nu ftatoturiiifittn flmial«! <WH

fttqifttr.

1. W JUKtirf ^if)<r. ' - :

2 a<l»i»^ift<r 7W

8«6<pftnit>|t.-ii. pTtlämn.1 ta '.'3 litb-cflrat^irttn Said«,

Google _

Xcit kr Suellcnfammlung.

Digitized by Google

Digitized by Google

(^ronif be$ <Stifte3 ju Wimpfen im £l)al

»ort «urfem »on @$reä&tf$»£afl unfc Dienet »ort £eimjtart.

«US hu 13. «ab 14. rw:,,WtrTi.

2)a« Staat»ard)i» ju Xarmfiabt beftyt fon tiefet (Ujronif nvci Slbi..itiftc;i au« bem 17. 3abrh. , bereit «rftf (A3 »en einem Junbigcn 2Rannc angelegt würbe, ber aud) ba« alte Äcfrolog abtrieb unb bie Gintrage naefi ben 3a^rbunberten burch 3cichen untertrieb, Jobann Urfunbenabjchriftcn beifügte, unb biefe wie auch ba« Kcfrolog »u gefcbicbiltchen Kanbbemcrfungen ber (£b,ronif benüetc. günf Seiten liefi er von einem anbern abfehrri* ben, ber wenig im Siefen alter Schriften geübt war, unb beffen gehler Bon ber erften $anb nicht alle ferbeffert ftnb. febeint, bafj bie Slrbrit jum 3»ecfe be« Irurfe« unternommen würbe, wenigflcn« (hebte ber 3Rann, fitr) eine richtige Slbfcbrift ju perfrbaffen, führte aber nicht ganj au«, obgleich er auf ba« flJorblatt be« 9?cfrol*g« fchrieb : Ex ipso pergameno original! in fol. ms. eius- «lom ecelesia; verbo tenus cum subseqtientibus litteris, necrologio cl e.xcerplis descriptionis l)ononnn ciusdem ecelesia?, ab codem Burchardo scripta;, descripta anno 1647 Junio mense, Badens? in arce. 3<h fann nicht angeben , »er bamal« im Sdjlof ju Skbrn biefe #anb» fchrift abfehrieb, noch )u welchem 3tt>ecfe fie nach 33abcn qebraebt würbe. <S« feheint bie $anb be« >fuiten ©aman«, ber um jene 3«» bort lebte.

I5ie jweite »bfd>rift (B) ber alten Ghronif ift nadj ihrer eigenen Eingabe »om 3abr 1646, descriptum et glossis additis e.xpliaiturn per nie retrum Ernestuni ab Ourcn deranum, ad perpetuam rci memoriam. liefet 9)?ann war »orher Stift«bechant ju Sin«beim in ber 9tefrftitticn«jeit unb fliehte au* bort bie gcfcbicbtlicbcn 51uf«.eicbnungcn ju erhalten unb ju erganjen. Seine »Ibfdjrift ber ©impfener 6r)ronil ifl aber flüchtig unb cd finb barin manche 8c«fehlcr flehen geblieben, bie ich bei ber Sergleicbung nicht alte angezeigt babe, weil fie au« blofer ©illfür herrühren, «ueb hat fie tr)eil« 3«f«e<, theil* anbete geige bet Äapitel ohne alle Slngabe, ob

CitW nbit ihn »anb 1, 203.

C«»H««fim«t«.fl. MI.

unb wie biefe Abweichungen im Original fielen. 5?on beiben Slbfchriftcn fagt Scbannai nicht«, vid:cict-t (annte er fte nicht.

£ic britte «bfebrift (CJ befinbet ftd? am €<b,luffe ber Stuttgarter $f. Theol. et phiL No. 159 fol. 357 flg. Sie ifl im 15. 3<>hrh- oerfertigt unb einer ^rebigt« famralung beigebunbtn, welch« bem Garmelitcrfloftcr ju .jjeilbronn gehörte, worau« man fdjlieflen barf, ba& fit auc^ unmittelbar vom Original gemacht wutbe. Außer bem Xitel bat fte bie Stuhrifen auf ben 9ianb gefct)rie» ben, bie manchmal nur in einem Samen ober ©orte hefteten, nicht utt Sequemlicbfeit be« Sefer« al« ;ur 2lhthcilung be« Serie«, beffen 3ufammenhang fie flören würben, wenn man fie barein aufnähme, »m Scbluffe ber (Sh)ronif fhtb birfer ebenfad« wie in A. mehrere Slbfcbriflrn »on Urfunben beigefügt, welche ba« Stift ©impfen betreffen, unb ein Slu«jug be« Sieftologium«, ber t>on bn nämlichen $anb bi« ;nm jah-c 1439 reicht, welche« man al« bie Stil biefer Jjjf. annehmen barf. Irei fpatcre Sachttdge hat berfelbc Schreiher mit frhwür» jeter Jinte noch in ben 3ahren 145U, 56 unb 59 ein< gefügt Tiefe Slbfcr/rift C ifi forgfältigcr al« bie beiben anbern unb ihre £c«arieit ftnb mei|t eorjujichen.

lie Criginalhanbfchrift, worau« Söhmer (Font. 2, 473 flg.) bie »ruchftücfe ber politischen ©efchichte ah* bruefen ließ, tonnte mir jur 3ett nicht milgcihetll werfen. SKit ^ülfe ber anbern $anbfchriftcn unb 91bbrü(fe hoffe ich hoch einen jiemlich tichtigen Seit geben ju fönnen.

©iefe Stift«chron(f lief« Schannat (S) abbruden nach ber alten ^anbfehrift unb fügte einige Slu«jüge au« bem alten »efrologium bei.» lieber bie »efchaffenhtit bet ^anbf<hrift fagt er wie gewönlich nicht«, über feine 9b* fchrift bie hefcenflirhen ©orte: quasi in Iranscursu eniimu«, gefleht bamit alfo feine flüchrige «rbeit ein. I>a« hewei«t (ich auch Pf «Wen fleinen Wachldfjig*

f«nea Vindemie literaric. Lips. 1724. tow. 2 p. 57 (Ig.

1

Digitized by Google

2 <Jt?ronif be* ©tifte ju Sßimpfeit im Sfat.

feiten, bie ftcb buro> bie SJergleicbung mit ben alten Slbfcbjiften herausfiel!«!, bie jufammen einen befferm Zat liefern, fflafl aber ben Slbbrucf Sdjannat« nod? tabeln«» werter raadjt, finb feine «««laffungen. Diefe Ratten eine boppdte Urfahr, einmal liep" er weg, wa« ihm unnötig unb nicht jur Bache tu geboten febien , fobatm, wa« er gereiften 3ntereffen für nadjtheilig hielt. Jpättc er bie iMtn überall angezeigt (er tbai tt nur jwei» mal), unb ben 3n^alt berfelben furj bemerft, fo fönnte man bei ben für uimöthig gehaltenen ctücfett bie ti.t- frümmriung be« Serte« noch Eingeben laffen ; bie Unter« brüefung gefährlich febeinenber Stellen (fl aber eine ab-- jtrbtlicbe i<erfäl)'rb, ung be« Tcrtefl , wovon Sthannat niebt freigefvroeben »erben fann. Unb boeb fonnte er bamit feinen 3»erf nic^t erreichen, er liefi flehen, bap ber Sifehof Grobolt von SBorm« ba« Stift ju 2Bim»fen fp grünbet habe, worau« ber bifcbijjUche Einfluß auf ba«> felbe natürlich folgte; wollte er biefen aber im 3nterefft ber Stift«berren »erwifeben, fo (jätle er auch bie Stif» tung«gefcbicbte »erfalfcben muffen, wa« er jeboeb nic^t gclhan bat.

3>er erjte SJerfaffer folgenber Gbronif, SBurfart »on gebwäbifeb -.ö-iii.. erhielt «ine $frünbe am Stift im 3abr 1278 (ffa». 20), feine Hrbeit gebt nur bi« tum 3af>re 1289 (Stau. 23), obgleich er noch linger lebte, benn er ftarb al« Stift«becbant im 3af)r 1300 (ffap. 36). Urb« bie SSeranlaffung feiner Schrift fagt er nur, haft ibn ber ^robft UMctber »on #elmftott unb ba« Äapitel baju aufgemuntert Ratten, worau« man fcbliejjen barf, bap ihn bie Urfunben be« Stifte« utgänglicb waren. (Jr nennt aber feine Cuellen unb folgt für bie 3«l vor ihm nur ber Sage, bie fieb an jwei Kamen fnüpft, an ben Stabtnamcn Cornelia für SBimpfen unb ben Sifcbof (Srobolt »on 2Berm« al« ©rünber ober 2Bieb«berfkller be« Stifte«. 2Han bat feinen Cuelknbcwd« für ben Stabtnamen Cornelm, unb eben fo wenig für beffen Seränberung fn Sffitrapfen; fft blofe deutelet ber Sage, bap man 2Bin»iit willfürlich tourc^ SBtibcrvein (wippin) erflärle. Itafür erfanb man bie weitere Sage, bie £unnen fetten bie Stabt erobert unb ben SBeibern bie 93rüfte abgefebnitten , woher ber Kamen enlftanben fe».* Surfart nahm biefe Sage an unb fuebte fie mit einer <ikfcb(cbt«»erwirrung ju begrünbtn, bie feine grofie Äetmtnip' »errStb. £rnn tr wirft bie $unncn unter Bttila mit ben einfallen ber Ungarn im 10. 3abrh.

SBIm>in ofct Väivpin (fit biefe&»ra mif <4 Uium Beltfl) finb ctltifat Wörta, tit tinm lleintn «Ä9'l ****ttn, *ti\ bit etabt auf ciittn foid)tii liegt. Sit «f. C t-i * : 1 1 * tit

Borm WipineniU *»r wtjra b«t <MI4ni»g Wfib«rt«i«.

jufammen, »ermengt ben f). Servatius mit bem SSifc^of Ulridj »on SlugAburg, unb ISftt \uvi- ber hunnifeten 3trftörttng ben Grobolt bie JMrr^e ju 9Bim»fen ftiften ober wieberfi.erfieHen.

2Ju5 biefer Sagenwillfür mag man etwa golgenbed abnehmen. (Srobolt if* ein altfränfifcf;et Kamen, man frnnt aber feinen foleben Sife^of »on SBorm*. Unter Attila waren bie granfen Weber (griffen , not^i wohnten {le am Kecfar, finb baber Sittila unb bie Hunnen ui verwerfen. $er Stifter (Srobolt war ein granfe, vielieictt ein ©ormfer SifcW, fruljefienö im 7. 3al>rfiunbCTt lebte, unb wtnn bie Sage »on ber 3rrftörung einen geföicbjlicfan ©runb f)at, fo fann fie nur auf bie ffo falle ber Ungarn fif^ br)ief;en.

SSurfart« gortfejer lietb/er »on $e(mflatt war ge» nötbigt, feine 3f,t Ju befcfjrdben unb feine Slrbcit ifi brt^alb ein Eiuellenwerf. Gr begann e* im 3«^t 1295 al« (Janonieu* (9ap. 27), würbe fpäter Cu)to« (»or 1319), unb f$rieb an ber gbronif b(0 gegen 1320 {Stap. 44), wo er vorläufig aufhörte unb naäfier nur noch bie Äap. 45 unb 46 beifügte. lafc er aber no* im ,~.:l'u' 1325 lebte, gcfit aud feiner Meußerung im fta». 41 f)er»or. Irr 9tcft ber (Sbronif befielt au« 3ufäpen vrrf*iebtn« «erfaffer. 3)afl leöle Äa». 55 vom 3abr 1520 bat ber Ganoniat» SEBarmunt »on SBitt. ftabt angebÄngt.

1. Cum Patrimonium crueifixi ad usus deo famu- lanlium monasteriis, a Christi fidelibus rollalum, propter obliviosos, desiden et nefrlifrontcs procuratores sou offi- cialcs frequcnlcr et quandoque 1 a tyrannis et malefnc- toribus distrabalur, necesao est pnedia, monasteriis a Christi fldelibus largila, scripto signari, ut quandoque'

croaici ecclcsio et civilitu Wibpiaenri« et prineipua». rnbr. C. €sn(» («ttibt C tmmrr Winpiaa, tetli>t 4ltrt«»<pim in» «tbrad hfitftiaUrn ffi.

1 rtiaai S qa*mqu>m B ut «i quando dutrarti fuerint

* «bwbuti taattt in alin &*tm <St)tvUM, bieft lemm {* ffitifMiiiiatg in tat Jjfmi SS6 nnb 700 ««r. TraditL \\ U.-nlmr?. ed. Zeuii. p. 45. 194. «cättt wirb Ut Warnen ültcn. Sa •fiimrfin fa>o« im ^ jbt 630 (in titbdilrnbu Ctt für bic 91(4«' fä)ifff^rt »at (Srhannil hbU Wona. 2, 5), an» bief« ©fbea^ tung bi« in »ra «afang b«« 7. ?a*t*. luratfgrfavM »irt (3«iii*c f. : i-vY,.lh, brtOtmWnl 9. 14), fo ia ein ft4Btif*et «tanbet eine« Jtlojlett |a 9Dim»fen gegen tfnbe be< 7. ..c:>tb. nid)t un- »ütjifiheinii*. tfie 8«rai Crabolf ift eine fpälete eerwed>>lung »et On6f»Ifr«, bie bei f»l*en «Rararn oft totremmt

Digitized by Google

dftromf bffJ Sttfteä au 2QBtm»fen im Zba\.

3

pore, nee vidtbunl ocsli lui mala, qu* facturi Mnl II im: in

diu' de Hallic, sacerdos prrbcndarius ecclesia? sancti Pelri in W'inpina, scriplurus predia et redilu.s ejusdein ecclesir, ad instantiam et preces honorandi viri Dielheri de Helmeslal , * prspositi , totiusquc capiluli ecrlesits pm'difta- * primo 1 de antiquo statu et mutatione ipsius loci Winpinensis 1 et fundatoribu» monasterii qua-dam pnemiltere cogitavi.

2. * Vocabatur igitur hoc opiduin olim Cornelia, quod nomen conponi credo a coron et elios, qaod est so!, quasi cornu solis,' id est» radius solis. Fuit aulem tunc gens ipsius opidi legi et rilui genliliuiu subiecla, qua: postquam conversa est ad fidem et Christo miü- lavit , 4 erce , sancto Servatio , Tungronun episcopo, l'dalrirv, Augustensi episcopo, et aliis quam sanrtis viris refcrenlibus , comperüun est, * Kunos e suis velle prorampere sedibus et Christi nomeo ubique delere. Sanrtua igitur Servatius, exiraie sanrtilatis epis- ropus, vigitiis, ieianiis vacans , erebro Iscrimtrum imbre per- fiiMi«, «Vi raisericordiam deprecabatur , ae aaquaai festen

pupuli sibi hoc »oa fuisse lendi Roman, scilic«t, al palrocinio, qua? humililer a dei BUscricordia flagilabat, mere- rclur Cacilias obtiaere. Accedens ergo ad beati Pelri apostoli tumnlum di'prrcabalor auxilium bonilalis cias , in multa ah- »tinealia maximaque ioedia se consunena, ila, at bidao tridno- qaa- sine ullo clbo potnque mageret, nec esset intervallum aliqnod, in qao ab^oralione ccssaret

S. Cum ifHur ibidem per multorum dieram spatia ia Uli

loraretar, fertar hoc a b. Petro i ,1 üaid M< saacUsaine vir, iaquieUs?

debere depopulari Aunc igilur sume consiliun nieum, aeeeiera veiocller, ordina doaium tuam. sepulluraai tuam conpone; ecec emm , migrabia a cor-

aomea srriploris rubr. C. 1 Burrkardns. C. ' stai. C. 4 de statu buius loci. rubr. C. de l loci. rubr. C. 'feilt ABS.

> feilt 8 »WitipinaS 3 »«für seu S «tiefen €«t fex>:itit S ttm verigen alfe an: ruius opMi gens primum legi et rilui gen- tiliuai subjecta, postea ad fidem conversa. Christo mililavit, imb |jät alles ifogcatt aas bis Aap. 4, tat et alfe anfängt: accidil sutem aliquaado ctr. £ i ABC tit Sit. 2, 3 tnv ballen, fe wirb srabrfd)einlidti, tag S Re anllfurticb an*gel<iffcit, ebne es in fagen.

Sa« frlgenbe bis ju «ab« te« Ä«». 3 ig aa« Gaecoa. 8, 5 enmommtn. J?ra. ItroVtir. »aar ia

id) »ie Wittbetla: mebecr »(älter au« «anb» f«t)c* fielt bc« 8. unb 9. 3ayrbantert« , aoi^anit alle 9trä)nungen ee« «Stift« ®tmpfra eingebauten icaren. mag raber awl fem . baf ju tSiiopfen nedj im 13. Sabrtj. tie $«ntfcbriiten te« (Drcget rait Xuur« nnb Cr t vita S. Udalrici sctl»ant»n waten , aa« ureldjen •öntfattt ton tun tieft «itfiti,;« tu feiner tfbrcnil madjte.

boe respoBso aeeepto, iter accrlerat Galliasqtue velociler re- petit, venieasque ad urbem Tungrurum, qua? eraut neresasria, secum eilius levat , valedicensquc sarerdotibns et lenitis ac etertds et osculans cum lacrvmis pnedicamin, docendo et commoaendo in omnihus, ul paeati essent in animarum salute, ac totam dl ilatem el plebem ibi aggrrgatam ia errles ia Maria» ■aha vlrgiais in eadeat verba multa dorebal, ut in prroeptis domini sine inte eea isstone perseverareat, aarraas eis singultibus et saspiriis responsum saneli Petri apostoli, de adveatatinne Hunorum et sua morie acreperat, et, dictis clarnor et lactas, gemitus, ploratns et uhila exortns est ia popalo. At vir sa actus valedicens populn exiit ab nrbe Tungroran pedesler, peerexit ad orieatalem plag am per vtam , qua? duxit ad oppidum Traiertensium , alque urbem ingressos, modica febre pulsalus, recessil a corpore et ibidem

4. Eo tempore accidit, ut intcr l.i iit< ilftuu, 1 Ollonis Magiii ioipcratoris filium , qui Alewannorum genti prae- erat, et eius patruum' Heinricum, Xorieorum ducem, oriretur Iis odiutnque per iiistigalionem 1 Salhatue el tualoruiii homitiuin suasione. 1 * Quos cum üuperator ad concordiam minime potuisset revocare, fratri adiutorium fuit contra Tdium. Cum aulem contenlio in lanttun inier ipsos aecrevisset, * ul non aliter nisi ferro Gitiri potuisset, iamque acie partim ulriusque ' ordinata, ut cotuinus deberet commilti pugna, uthlela dei Udalricus, Auguslcnsis' ccclesia? episcopus, vir mir» sanclitatis, sciens, quia beati sunt pedes portanies pacem, et quod ipse dominus in evangelio ail, beati paeifici, Glii dei vocabuntur, assumpto Harperlo, Curiensis sie episcopo, viro religioso, se medium tanla eos arle suadendi aggressi sunt (spirilu in «mborum ore loquentej, ut (adle eos ad fodera revacarent. Non aliter tunc Ulto iutperator jmt- nitentem Liutolfum, quam ille evangelicus paler olim suscepil reverlentem filium : mortuus enim fueral et re- vixit, pcrieral et inventus est. Fit gattdium ingens el exullatio in ulroque e.\ercilu , quia per faniulum suum, Idalricum, liberavit dominus populum suum.

5- Sequenti vero anno, id est,4 dominica? incarna-

a

pacis

Sirfe Barm bat C , bie aabetn C, walifcbtialia) Krtjeblrr |blt 4 bat nai C.

1 iastigationes A B 1 suaaioacm AB iacrev. S. * Ulriat- qae fägl B. bei. 1 8. läft tic ganie Mn tat ; feb.lt ABC. i*.;l Gebiubm vita S. Udalrici. e. 12.

1

Digitized by Google

4

ßtjtonif fee* Stifte* 3u SßimtfeH im Sftaf.

mm ' et Ungariorum omni belltia crndelior, iuxla quod »in» dei a sancla Afra martyre, in soranis sibi apparenlc, rerclalum fueral, cum innumerabili multiludine erupit omnemquc Noricorum regionem citra 1 Danubium et ultra devastando oecupavit. Maltis arbibus et castellis 80cccnsis et deslructis ad hoc opidum, quod lunc Cornelia, ut prataclum est, vocabatur, pervenerunt, * " eiues aulem et advetur, quibus plena erat civitas, quia ad eam, tanquam ad nranilissimam islius regionis, omnis populus confugerat chrislianus, ex arce viriliter undi- que portas dcfensarc nitunlur. At Hani arriter instant,

quek hinc inde ad proelium disposilis * portas et loca, in quibus aditus palebat, aggrediuntur, latilanles sub parniis et tesludinibus a bab'stariis et fundibulariis se defensantes, ' qnia Chrisliani viriJiler ictibus et sagittis resistelkanl ; tandem fluni concussa valva portte, alti- sono clamore, non tarnen sine magna slragc suorum, urbem intranl, quibus viri christiani, eligentes polius roori quam semluti Hunorum subjici, uno inqtetu occur- rentes intcrfecti sunt. Tunc vox in Kama audita est ploratus et ululatus,' quia, capta hac urbe, orla est undique' magna desperalio Christianorum. * Huni vero omni bellua rrudcliores dividentes pnedam, aurum et argentum multum, captis muljeribus christianis novum genus supplicii excogitant , quia omnium earum mammas amputant , ut inutiles ad mttriendum parvulos perma- nerent. Fit autem inde lamentatio et hu Ins vehemens ab omnibus, qui ba?c horrenda audiere,' iU ut itcrato Jeremiam super Jerusalem lamentari putarcs. Ab hac hora homines hunc locum priori nomine non noiuina- bant, sed ob pa-nam mulieribus inflictam Wibpin * vo- cabanl," quod laline mulierum ptena inlerprctatur. Post Iure Huni hatte urbem succendunt, arces cum in uro dejiciunt et funditus diruunt, ut iUud propheticum'super Jerusalem in hac impletuin " putares, quia non relin- quetur lapis super lapidem. Quanta autem, quam nobilis et quam potens ruerit, leNlatur illa veins ruina, et ex nomine cius antiquo perpenditur, quod 11 solis radius sua interpretatione sonat. Sed versa est ei lux in tene- bras, 11 mane in sero, risus in meerorem, habilatio in

Hnai ad hoc opidum. Coraelia. C. turmis quoque C. mulu*, add. C.

» Uanonun S. - Ungaronira ABS ' circa ABC 1 per- venit. lunc cives 5. * altosque applicatia AB, tr.U MctR fttftra S. 1 R bat nur turmis positis •• dekadentes B 7 ubi- que B aodierunt B * Wibpyn ABS 19 vocabatnr ABS " iaiplcri S 11 quia Coraelia B. 13 ton bin an fefcli tat Wpntt tit Äa». 10. Aceidit, M S., bre bitr tit »lu«l«iffuna niit aBjtijt.

SNaltb. I, 18.

desertum, qua? enim ante modicum tempus se gloria- batur muro forti el excelso circumdatam, turribus al- Kssimis proterlam, aggeribus' vallatatn, viris bellicosis defensatu, juventule mulierum et procerum decoralam, auro, argento et gemmis pretiosis ditatatn, tunc ad terram prostrala immulatis omnibus gemit se ila humi- liatam, ut parvis oppidis k vix possit aiquiparari.

6. Quid loquar sanguinem sacerdotum, qui in ec- clesiis, ad aras,' in vestibulis maclabantnr, undique' sparsum? Sed' parva sunt, qua? dico. Natu gens illa incredula et omnibus Christi fidelibus invisa, deslructis undique' urbibus et ecclesiis, ubi Christi nomen cole- batur, cursu rapido ad partes Rheni,1 leonibus fero- ciores, aquilis voraciores convolant,' parati ad omne nefss ubi deslructis mullis urbibus pervenlum est Colo- niam, qua,- tunc Agrippina vocabatur, qua destrticta, in Gallias iter srripiunt, % in quibus malis mullis peractis, ad opidum Tungros perveniunt * el, ut bcatu.s Servatius predixerat, urbem illant funditus deslruunt, reversique

inde* ••greasl sunt ad urbem Metcnscm * in säurt«- Weilin pasclin-, tradenlcs umnem illam urbem incriwlio, et non reman- ait ullus locus iuuslus, uisi tan tum Oratorium sanr Ii Slephani protoniartyris, Clves enim Melcnsium ditcrunt. antequmn Huni de urbe Tungrensi ad civitalcm Metensem pervenisaent , sc vidlsse vimm Addern, bcatum Stcphanum cum sanrtis apoatolis Pclro et Paulo loqocntcra diceatemque ad illoa : Oro , doaaini nci, ut non permiltallj veatro auxilio, urbem NeteMeai* ab iaimicis dcl exuri, quia locus est in ciritale isla, meis parvi» pqrnoribus donalua, ut ccrlc cognoscat pcjpulu« iste, «liquid a deo posse impctnin : sed tarnen si talv pondiu eal de7 pecratia populi , qnod noa possit civitas isla ab incendio salva mancre, deprecor* vos, ut hoc saltem Oratorium meun ab incendio libcrelur. Cui illi dlxerant : dilectiasime frater, rade in pacc . de civilate isla Judicium dei nnn posüuatu.t inmutnre, jaui enim processit sententia de civilate isla, invaluit enim pcecatuin populi et clamor malitiie rorum asrenilit roram deo. Idco civitas Uta incendio tradetur, sed certe Oratorium tuum sah um manebit Unde sine dubio per auxilium saarli Slephani suum oratorium in ciritale Meteasi ab incendio salvnra re-

7. Peractis igitur multis malis et deslructis uni>er- sis * urbibus in Galüa exaltalutn est cor Hunorum nimis propler mala, qua? fecentnt,' sed quia ante ruinam exallahilur cor, ittxla verba Salomonis, erce Huni, audientes conslanliain doclrins saneti Udalrici in civilate Augustensi," ptsnitet eos eandem clvitalcin

agiere C. ipepis ABC. ' in «ra et C. * ffblt C. •quia A B. ' tafär uaiverais C. regni C. qua C. 1 mesm C. k permaasit C. ' fecerunt C. " AugusUaeusi C. fn fl«»cn(iit.

velociorcs volaat A ' arripuerant AB * penenerant AB * 1 Metensiujn AB* impetrari A B ' febtt AB« precor AB ' ffblt A, aafiii nndiquaquc ad A B.

Soa bin ii* ja »abe M XVf. 6 aal übecob. Ti b. bist. 2, 6.

Digitized by Google

(ibronif foe$ (Stiftet jti 2ßimpfen im TkiL

5

qne omni regionc taxla' Nigram silvam, improvise, ut mos es» eorum, advolant, alas applicant Augustensi

mlam transeuntes , 1 ecclesiam sancte Afra? incendio tradiderunt. Sanctus vero pontifex UdaJricus nequaquain, visjs tot lupis, tanqnam mercenarius custodiam sui gregis fugicndo dcreliquit, sed ex adverso se opposuit ac toUm causam domino connicndnvit, non tarnen r, quomodo sancla Afra in somnis advenlum arum pradixerat locaque certaminum , et licet 1 cum magno suorum delrimento, tarnen victoria? phum promisil populo christiano.

mumm et ad porlas acriter contra bortet: illo vir dei l'dairn tis grandis fiducia populi super equum clipeo dextne cwlestis, lorica virlutis dei, galea , thorace firm» spei prolectus, indutns sloto, intcr lapklum ac sagillarum imbres, hostibns occurrebat oves sibi commissas a lupis rapaeibus non niari. parotis itaque * hinc inde turmis, ad proflinm 4 die noctuque dimicantibus requies non daba- tur, lubis ac buccinis clangentibus, populis voeiferan- libus a?lher boatu permaximo resonabal, et quocunque aspicercs, non apparebut aliud, nisi mortis imago.

8- Inlerca vir dei sanctus Udalricus, inissis dum nuneüs ad imperalorem, ut ei venire« in toria? triumphum a deo sibi prominens, imperalor vero sciens, ijisum * esse viruni sanetum, nihil in verbis suis' luesiluns, obedit dus mandalis et colleclo exer- cilu, qui paralus erat ad bellum, nam viri eranl fortes

posilo agmine, sagitlarios et fundibularios primo occur- sui hostium opposuit, docens, nunc iaculis, nunc glande

et docti ad preelium, Ihn sua tentoria iuxta I um, a pnedictis nuneiis ex pari« saneti viri sibi osteromm, in quo loco vir dei pugnam conmitli iussit. Audientes * ergo lluni advenlum * imperatoris, moventes caslra, in multiludine sua confidcnles, cogilantes, ut imperatorc inleremplo omnem istum regionem in pace deineeps possiderent. 0 gens ewe«! Inns opprimilur! nescis, quia ordinal.

Quo properas perilura phalanx, ignara ruins? Cur spem luam in multiludine hominum ponis, nes- cia, quia potens est dominus, mnlliludinem hominum

llaqae C. fc circa C. aale C. 4 mm C. fttut C. 1 iicum flnviom IraiiseuBle« B « certa iuxta Lira» B

» peroratisque B « pnpulum B. 1 aadito AB» adrenta A B.

* 3a Ut fplacatca «duituanj i\\ tit vita S. l'dalrici ep. Aug. eap. 13 (Pk»tz 6, 401) mUranm« tan»!, ©»mw* aUt nrant Burfart »ie Uaaara ftrt» Huni.

quadrupedem urgcl calcaribus, nunc bos, nunc circutt illos, pra?fectis blanditur, pavidos connrmat, uudaeibus

missilibus esse feriendum et propinquum gladiis. Cum Iure agerentur, ecce gens illa incredula in medio eampo apparuit in multiludine magna, coneurruntque acies et frequens nimbus mLssilium obnubilal aerem imb sagitlarum dissarcit opus loricarum. Mililes

gladiis hostibwt acriter instant, iamque fragor iam strages bellica vincit clangorei et resonat undique aMher, iamque vidoria equa pendet, dum viri ex urbe Augustensi missi in adiuto- rium imperatori, qui visis bellanlibus insiliunt agmina ' Hunorum eosque fadllime disgregant,' quia nulla lassi- ludine tenebanlur. Audacia ergo exerdtui crevit Chris- tian«, mens redit, densantur cunci opponiturque clipeus clipeo, quos Irajicit Daca bipennis, et iam iacel obrula casside cassis, pauca manus Christi non cessat ca>dere, quorum

Hic dolor, hie gemitus, perit' acris utrimque involvitque dueum mors uno lurbine turbam.

summa dei pielns, ergo gemit ille reciso gulture, traiedo iacet ille per ilia ferro, nunc sudis excerebrat, hunc fundit funda« vel ille vomit saniem fraclis cervieibus, illi intestina endunt, illum sibi 4 vendical ensis, hic obit, ille obiit, hic patpilat, ille quiescit; iam Intel * herba madens, terramque cadavera celant,* arva nalant sunie, conplentur sanguine valles, largus utrimque cruor, sed maior inebriat agros Hunonun strages, rarescit borbarus hostis.*

Jam vero omne pondus discriminis versum est in Hunos, qui, videnles arva cruore suorum humida, du- bitant,4 quid agerc possint, quocunque se vertcre ten-

C. k pirit C. lud» fandalij arc C. 4 »Ufer 8»<WmW|l *«« C. aar Mtfrt: et vident

cuai vexillo A B * aentoibus A B dlsperguB» B. « int. Buunt , Taiscos se. B. UXrfe «rtart farial am rem «6» f*t»irtt i ttiutufirrn * bibit B * conptent B.

Sief« »rf( nat aidjl ven Sarfatl, «sie »>jn tit ! «rrq.lT ft«t«fi<l, fpl Mc Un.jcnntlad.1

Digitized by Google

6

Gljronif Xxt Stifte 311 äßitnpfett im fycil

dum. Huni ergo, visis toi millibus suorum interemptis, terga verlere et a* Chrislianis in fugam conversi sunt,

cutus est,1 donec princeps eorum cum aliis mullis baro- Bibus et Hunis vivi caperentur atquc Ralisponam per-

allissimo suspensi sunt, ut forum illum tanquam metam sibt fixam deincep« transire nullatenus presumant.

9. Iiis itaque gestis pncsul vwierandus 1 Udalricus, deo in omnibus gralias agens, velut ex arce quadam

menlis ' ccepit dcspiccre ac subditonim ssitat«« per-

iibi sali« existimans, si solummodo ea, , qua?rervl suorumquu causas negligerel. unde suorum congregaüones clericorum, qui Hunorum depra-daiionc ad tanlam redacue ' Hierum inopiam, ut ad cottidiame refeclionis nsum nil habere potuissent, ««cum relinuit ac, in quantum valuil, pauper ipse, prtesentis vitc necessaria pauperibus ministravil. Ec- desias ubique per suam dicecesim deslruclas reparans, congregaüones clericorum in suis ubique locis restau- ravit ac cura pervigili summaque diligentia in con- struendis ecclesiis et monasleriis laboravit. Ncc minor fama Inudis apud homines de hac re sibi crevil, quam de expulsionc incredula? gcnlis.

10- Tanue igitur laudis multi presules cupidi, ad sua loca reveHentes de abdili« et locis occullis, ad qun confugeranl,' restauralionibus ecclesiarum i viri l'dalrici cura pervigili insistebanl. Unde accidit,* ut quidam anlistes

< lisia- nomine Crololdus,' cum hunc locum et gcnlem lanta desolatione corutpiceret obrulum, ut iam nullius esset memoria!, 1 suk tarnen tarn in temporalibus quam spiritualibus iurisdiclioni subieclum, considerans loci aimenitalem, temperanliam aiTis confluenliunque aqua- rum, et cum lolum hunc locum girando perambularet, ruinam tedifiriorum, muri et turrium admirans, bundus (MTvi.il ad focum et ruinam roonastcrii, fundamento ab incotis loci sibi deraonstrato, ingemuit dicens : oportet hoc Oratorium restaurari, nam locus est per omnia (orationi et •) devotioni habilis et deo famulantibus «plus. Accersitis ergo * lalomis, monaste- rium* sdificari iussit, sumptibus ad hoc tradilis copio-

' et ftbll C. * .ageranl C.

' inaeeataiAB 1 fct>tt AB « moali« A B redaeli AB * arridit lande» 8. uaum acc A. SRit ande fängt C. tintn 8ri|«r.s «bfa» tat « Crudoltus A C. moaienti ? a>«n fofc Qtnttn €a> bi« inbjectum Uft 8. «■«, »b>« lie 8ü<f« aaju)«igm

< In» (iiagef<bu>fnu bat nur B. itaque A. iailur8.

Honasteriiun unk («in €tinent>m Oratorium b«i?t ia bi«(«t «bremf fi<t« bi« ««ftilittfj, .b«r »«« IR.nftcr, t«< 6tlft bat«

äs, in quo conventum duodeeim personarum insliluit, qui horis nocturnis et diurnis ibidem obsequium pnes- tarent deo, quem conventum venerandus presul et sui sequaces aliique lideles largissime prrdiis dotavenint, e quibus etiam 1 personis idem pnosul unum praepo-

fecil, verum eliain omnibus plrbanis, viceplebanis, capellanis, eeclesiarumque rectoribus, a civitate Heidel- berc sursum usque ad Ones diocesis conslitulis , quo« omnes in lantuin suae iurisdiclioni subegit, ut vacanle aliqua parochia eleclus ad «andern ab ipso praeposito cura animarum et dono allaris debeat invesliri. Slatuil etiam, ut parochialcs cuiusülwl parochiae per praeposi- luram1 frria secunda infra festum pentecosles cum reli- quiis sanetorum in monaslerium practactum cum devo- lione, oblaliones morc populi israelitici ad lemplum in Jerusalem properanlis deferrenl ibique missaruin solem- niis peractis omnes ad sua cum gaudio remearent. Sequente vero feria secunda, hoc est* post oclavam penlecostes, universi 4 plcbani, viceplebani, capellani,* conspcelui ipsius praeposlili in eodem monaslerio se praesenlarenl, audiluri sermonem de vita* et clericorum et statuta synodalia, ila ut, si in aliquo exorbilaverit, rondignae subiaceret corrcclioni, ut ' sie emendatis e.vcessibus singuli ad sua laeli re-

' 12 ftaM - ii ihm B. * euiual. pir. p. pnrp. fctill 8. J h. e. fct)lt 8. * all i fügt S. bei » >iuu S. et moribus B. 7 et 8.

aber na* tn «IlfrinfifdKn Ott t eine flijirrlid)r Öinridjl««.} unb rcurtt brlbalb mouasterium aenaunt. XHe €lift#tUirfur hi-ttt am «hrn im 12. UbiU aif nuC frt?on t)i«r««ä) ,ub: (ic tEtiflan^ i> ffllmj.f«B in eine friibete 3eit jurüct.

SJirfe «naabtn »rtbm buttt) felgtnbi Utfiwb« rrUutrrt. btnn «bia>rifr in C. f»l. 377 il»pt. De cereo porUnd. (L-o)

nomina :ll«nira, qur lenentur »ingulis annis feri« festu pentcrostes *d ecclpsiaai nostram Heportare HelmsUt, ntnquc villi, tolum cerenn presentabil, et dao sicriHrüi ad qundlibi't «Iure nostre eeclcslc poaent, licet altaria nostre ecclesic iua;Bienlenlur. Est «utem sarrifleiun Ule, casens, pinu ia valorti unios hallcnsu et dao lullenses. Item Biberacfa eereara de reliqulls et II. ballcnses. Item Massen- b»ch cereum. Item Bonfclt cereora. Item Sweigern ceream.

llem Grossen-Garlach cereum. Item täte jas campanahir ecehuie c, Hl quolibrt cereo sex hallenses eodem die deoUir, eo quod eosdem iarendat et eUdem pravldeal, ne aliquod detriavealun p reter iusticiam paciantar. Et ab nnaquaqae villa in hac preposilura sila duo« hallenses ad quodlibel altare pouant et hii in usus dicti campinatoris convertunlur.

Clif« Urfnnbt fttbt jwiftbtn «nbitn »on 1284 aal 1175, bi« wirb «If« an tat dal» tf« 13. 3abtb. fl«bet«n. tit

Digitized by Google

(Ffjromf fce* (Stifte* ju 2Btmpfftt im 2$at.

7

It C«ppil autem 1 locus iste ex tunc in reverenlia haberi et de anno in annum ab hominibtis magis fn*— quentari, ut, qui paulo ante fere fuerat desertum, iam

circumsedenles rum umplins officio ' mililiae servire ' aul senio confracti,* aut proptcrdeum* nollenl, arma sua, videlicct elipeos seu scuta, rolumnis lempli appen- debant, sepnlluram in eo eligentcs, quorum tumbae lapideac, desuper lapidcis tabulis Icrlac, per ambitum claustri eranl dislinclae. unde conligit, cum nobiles hanc ecclesiam in lanla habercnl reverenlia , defcnderent et pracdiis dolarent, ut celeri populi eeclesiae tarn honcstae similem reverentiam exhiberent.

12. In lali statu, reverenlia ' et honore hoc mo- naslerio mullo tempore perdurnnle, deinum crebrescen- tibus malis in terra ad tarn infimam egcstatem devenit, ut praebendula iam minislris ' ad colidianae usum re- fectionis sufftcere non possct, et ideo canonici.* disce- dcntibus haec ecclesia ila vidunla erat presbyteris, ut non semcl immo pluries sacerdotes de villis circum- silis accersiri oporterel, qui missas in ea celebrarenl, donec misericors dominus , miserlus suorum , Kichardum de Uitensheim huic eeclesiae praefecil decanum, ante multa tempora ad hoc praedeslinaltim, ut errabundum gregem canonicorum revocaret, et ccnsus et praedia distrarla recolligeret. Cum autem vita et gesta beati * viri, venerandi Richardi vires parvilatis mei ingenioli Iranscendant , ipsa digno honore me fateor describere non posse: tarnen quia inier cunctos benefactores seu fundalores huius eeclesiae digne in inemoriam verlitur" hominum, scripta, quo valeo, eius gesta explirabo, ne oblivioni in posterum tradnnlar.

13. Hic enim de villa Dilhensheim* Irans Renum, quae" montana respicit, Spirensis dioecesis, exlilit oriun- dus, de palre Diethcro 11 et matreAgnete genilus, qui ambo secundum saecutum eranl nobiles alque famosi, quem 1 * transaclo tempore infantiae diseiplinis scolaslicis maneipaverunt litlerabbus 1 ' documentis erudiendum. qui

' fe^U S. » cliim, add. S. » f.bll S. * iasenire 8. »«fit onere B. » perfraeü S. hogi «dd. AB. 7 UW S. » preb. nosir, moBMirrii B. pra-fali A S. venutur B S. " »fffrr qua 13 Dietbo S. " el add. S. " likenl. B.

Ort» liegra aüt ia »er 9M$« »im Qiaipfrn auf I m linfra Wf*>t< »frr, btna «af t. n nä>itn ftrag »«• SM um ©Srjparg an. «int 4bnli<fc. , a»et erntimmeUt «Soli, gibt Som»mt hin. Worm. 1, 115, Ut vfrUrütt Crlgiaal.rfa«* g«i f.* 3*r $rU«

Mar bamaki' TÄ«aj«, na« Ux «pfii« Sprung. C. 3f itfajt. fat •rn Cbm$fin 9, 83- Iam««* faira man o»lg< Btttjgt »tnamni. Sic Crte sd-fit.n iK-m Wt*;p atonat» It* frebjtrt {h 9Sim*>fr». $<tbc«bcim in baoirifdjrn $falj.

diso endo praevenit, et faclus est adolescens bona.' in- dolis ila, ut nullus dubilaret, qui cum agnosceret,

que parente Patrimonium circa Iilterarum sludia expen- dil, Romamque profeclus est, ubi pclitionem ad papam de praebenda in hac ecclesia Wipinensi 1 faciens, tan- quam dignus admissus, cum aposlolicis lilteris ad hanc ecclesiam destinatur, vacanteque praebenda sihi debila eaque iuxla canonicae constilutionis regulam suseepta, ad sarcrdotalis officii gradum diversis rerulgens virtu- tibus accessit, ila ut elcemosynis misericordiaeque ope- rilms volunlale et opere indeficienler deserviret. Inter omnes virtulcs hospilalilalem pennaxime diligebtt. Quanta aulem diligentia circa divinum officium ei1 fuerit, in hac ecclesia adhuc demonstratur. nnrn illicitas consuetudines et mores erroneos * canonieonim fortis- simus alhleta dei non sine magna invidia conculcando reformavil. nam coneubinis iam quasi licite manifeste utentes, provenlus praebendarum absentium canonicorum inier se dividebant, nec defeclns eeclesiae vei pro- fectus curabant. l'ndc praefalus Richardus, licet adhuc simplex forel canonicus, lamen deo plenus, convocatis fratribus ail: Tnequaquam, fralres, ila est faciendum, sed ubierlis coneubinis sincero corde summo creatori est serviendum et proventus praebendarum absentium personaruro in usus eeclesiae sunt cominulandi* Uli vero ex adverso, commoto feile,4 ronsueludines ad ipsos perduclas se velle observare dicebant. Non * tarnen ipse ab ineepto desislebat, sed ad episcopum cuneta refert,4 visilatores, qui omnia solerter serulan- tur, * evocat, qui ( I. a quibus) 1 consideralis et per- speclis diligcnler omnibns decrelum est, ut coneubinas abjiciant,# quod licet eis esset oncrosum, ipse Richar- dus lucerna eastitalis sua industria tarnen egit, ut qui- dam, qui huic decrelo subiacere et obe<lire contemp- scrunl, turpiler suis praebendis privarenlur, deputalis que sibi provenlibus praebendarum absentium perso- narum,' monasterium a reverendo palre Crotoldo pne- falo conslruclum prae nimia veluslale rimosum,* ita

referi C. S*bf.

Wimp. B 8. * frt>tt 8. 3 exlnnroa B. * com. M. Um 8. < acc 8. M-niUn-olur 8. » quibas 8. < A |at hier fiatB $iact va» f4ngt mit MoaastermBi «inen nrarn ©ob «n. UigrnHi« kfgimrt a«o> mit d«pnUlia .in arar« *a>tttt, aat f»n)t ftatl d«paUtiw|ae »a* Werl quoque o»tr rtaqae rtrS.n.

Litteram vUiUtorum hur pertiaentem vide iafr» in litle- ris feorsira positis de mn. 1877. A 3>lc RMdjrift fcirf« Urfsitb« (t«»et üd) ali«t nid), ro.ijt tti Nn aatfra s»r.

Digitized by Google

8

tynnit te* Stifte ju äötmpfen im 21>a(.

arte '

«I tarn in proximo ruinam minari citoque peritissimo in archilectonica * qtü Uinc noviter de villa Parisiensi e Franciae, opere francigeno basilicam ex sectis lapidibus constrai iubel. Wem vero artifex mirabilis architec-

fenestras et colummu ad instar anaglyphi * opcris multo sudore et sumptuosis fecerat

apparet. I'opulis ilaque undique advenientibus, miranlur Um opus egregium, laudanl artiflcem, vcnerantur dei scrvum Rkhardum, gaudent se eun eius longe laleque porlatur, et a citur, saepius nominalur.

14. 0 perfeclissimum saccrdolem , qui iudicio om-

versiculum: domine, dilexi dccorem domus tuac et Im um habitationü» gloriac * tnae. ** Cumque morura eins probilas et sanclae vilae mundilia long? lntcquc* divulgarctur, multi rlerici,' non solum sui cqncanonici verum etiam alienigenaeb et proselyti,' sccum conmorari c«pperunt, cupientes eius virtutibus informari et illustrari. 0 desidcrabile virtulum sperulum Hichardus, in quo laicus, quid sacculo displiceat, et clericus, quid oculos divinae maiestatis offendal, spe-

15. Inlerea dominus Reinhardus, venu pastor paro- cbiae in Stetin,*** freier advorali in Laufen, f prae- dives ' homo, iam in decrepila posilus aelate, praefato Richardo, omniaquu M sua praedia, quae non lerunt," ad manus tradidit praefali Ricbardi, 11 ut de ipsis secundum quantilalcm provenluum pracben- dus sacerdotibus instilueret in ecelesia Wipinensi 1 * prae- dicla. Quo morluo parenles sui bona praeditia inva- dunt, ca sibi vendicando, nec ficri permitlunt, quod testator optavit. Sed hos Richardus coram judirio in causam trahit, illique se defensare nitunlur. Tandem Iis per arbilros deciditur et pro

* arrhiteetoria C. k alieuigcni C.

1 anhileclorie artia 8. * iconis A S C. 3 aaigliri S. * hodie i<ld. S. > ft*lt AS. ftfrlt S. 7 8. f>at biet cler. et ■Jitol«. et pro». f«)u 8. perdh. S. •» oainia S. » hie- ran» S. » eiusdem trad., o*nc pnef. H.S. " Wiaip. A. B S. 3a C ,fc,,au Wip. t|n «Hitjua^jtti«).

«« « mtttwäitia, taf tii gcthij«c erifM(ira)« ria <l*«aX *«f gmaaat »irt. «Raa bat «.1 Hiaal.t Mt ft.iu |o>e Sora »Uft« Saufet! 1" »«fl 4«.

Pial». 25, a

centum et viginti librae hallensium huic ecclesiae assig- r; quam pecuniam crealor omnium rerum, qui x nihilo condidit, et qui de paucis granis tot um pascit, in manibus famuli sui Richardi ita t, ut de ea duas praebendas duobus sacer-

in honorem dei genitricis Mariae et remedium animae- que salutem Reinhardt praefali. Est etiam inslitulum,

quod de beala et glorios« dei genitrice * Maria cele- brandum per lolum Hiinum ad eandem arani solcmniler est ordinalum, alter, qui in ea septimana vacare debet, simul cum hebdomadarkt officio missae intcrail mi- nistrando, qui tarnen,' feria secunda et sexla dicet pro defunetis. ad decanum. ' quotiens tincre.

16. His itaque ordinatis, reverendus dominus Wern- herus de Hornecke, praeposilus maioris ecclesiae Spi- rensis, qui * et praeposilus huius ecclesiae fiiit, vir exiimac honeslatis, consideratis his, * quae deus dignatus est per famulum suum Rirhardum in hac ecelesia ope- rari, vocato ad se ipso Richardo habitoque eius con- silio, qualm ir praebendas quatuor sacerdolibus 1 in hac ecelesia ad aram b. Nicolai instiluit, quarum' colla-

l, ml li m jiraediis dolavit, ut reddilus' earuui anliquis praebendis canonicalibus * aequipararentur. Unde accidil, ut canonici cadein bona, bis praebendis collata,'" suis praediis 1 1 unirent , efficerenlque unum corpus praeben- darum, 11 quibus idem ininislcrium ron venire!. Sunlaulcm eaedem personae in omnibus canonici* prioribus acqua- les,11 ...quia in Icmporalihus dislribuendis ipsorura est consensus requirendus, iuxla illud, quod onmes tangit, ab omnibus est Iraclandum. Rlud quoque in Iiis prae- bendariis summe tenendum et observandum est, quod in celcbralione missae, quae cum not« cantari debet, omnes simul lenentur et debent interessc, et, qui de- fueril, a decano cum pama corripialur. * Facta est

* qnoruai C. * redditibua C. * frt>:t C.

1 von |lct iit jum Sdjlufft vrt Xaf. 13 fttjtt atl(« M S. ' glor. vir»;. Mar. A B. » tun AB. 4 capitulum A. 1 et flott qui 8. qui eliam A B. " cousidertaj, quo S. ' qaat. »c. UVt S. »o« qaar. bis reserv. ftfft Ui 8., »afar ift riafttfaat iodu MCCLXXII1I. 3n C Mt »on jaa«tt ■:-.mt auf tun »ante anno 1276 f«l)lt 8. 10 tlcftt 3»lfd>tttf«e frt.lt 8. " pracbea- dia A B. fi^lt 8. 13 tat golgrtttt tit facta eat ft^lt hi 8. " daa: lince ti'tinc sunt rrasir. ttnmrtfang inA. 3a C ifi ftinc Hit.

Ut^t »iefra *ti*ft ©trn^T f. 3*ilf<t)r. fät ». «tf<*. t. Cbttt^tin» S, 450.

Digitized by Google

Qtyronif Stifte* 0u 2Btmvf«n tm £*)al.

ou to ni l cd f ü tiAOO soltLMi^nis iiütitutio pi^dt^cliotd ruin qualuor 1 praebendarum temporibus piissimi et Serenis- simi Rudolß regis et semper augusli Romanorum.

tuagesimo octavo in die- saneti Marci evangelistae mor- luus est ipse Richardus decanus. coneurrentibus itaque undique clericis et popnlis, {actus est planctus magnus super cum et pepuli clainantes dixerunt:

Tempore quid miseris heu nobis accidit isto,

quo patrem nostrae perdiditnus patriae ? * Temporibus mullis fuit hoc* Wipina superno

thesauro dives ar decorata nimis. () Richarde paler, toto venerabilis orbe,

cur palriam noslram descris, inimo luam? Hfc paler et dominus fueras cuslosque benignus

haclcnus, hae terra vivus et exanimis. Rebus in adversis fueras spes una salutis,

munimen Irihuens supplieibus popnlis, quorum tu preeibu.« praesens, venerande, favebas,

volaque suseipiens quaeque rogata dabas. * l'ndique currebat cunetis e partibus Orbis

indiga plebs trislis, sed cito laela redit.

Talia rbrtnahant. Clerus prornpit in islas voces, perfusus lacrimarum flumine vullus : Pastor oves proprias, cui nos commiltis alendas?

vae nobis miseris, te quin * perdidimus [ Nirlus, snlamen nostrum, decus alquc juvamen,*

tu spes una, salus, causaque laelitiae, vae nobis miseris, haec omni« perdidimus, nos'

hine subit el luclus perpeluusque dolor.

Hcndicum tulgus indiscreta quoque voce

insultal morti, culpalurque deus. Brachia cum manibus lollunl ad sidera vtjIIus, *

improba mors, claiiiant, tigrihus asperior,* bydris horridior, monstroqne cruentior omni,

HM optala venia, nec depulsa redis. Mors mala, mors peior, mors pessima, quis tibi suasit,

lale nel'as fucere ? Vae nobis miseris! heu nobis miseris , quis nosler erit modo fmis ?

Quis modo Gnis erit? Vae nobis miseris! Heu nobis el vae Semper geminalur et auwe,

uiorle sua nobis allulil omne malum.

18. Interea sacerdoles corpus cum hymnis et psalm-

< fcfcjl S. 1 quo nostrae piliia? pcrditliamsque pstrea. B. ia qao add. t*a< in A turd>ii»td^*u ijt. C t>«t: quo palr. pstrir uo>lrr pcrdldimu» inqae 3 haec S. C. » fo(arttl>« 4 9J«[e whlrn 8. » qui le S. quam le C. * lev.men SC. ' at dos 8. ac dos C. 1 so«» S. valaus C. ioloratr 2 93crfr f^lra S. » MO) folare»« 2 «frft.

9

exequüs ex more celebralis ante summum allarc gepelierunt, statimque capitulo indicto canonici domnum Diethenun de Helmestat* decanum elegerunl, qui con- linnationem consecutu« est. 1 Mortuo domino Wernhcro de Alenvelt •* huius ecciesiae praeposito eodem anno ante nalivilalem domini, praedirtus Dietherus decanus similiter a canonici« in praepositum est electus; cui suecessit in decanatu dominus H(einricus) de Cime- ren. 1 •**

19- Richardus igilur, ßlius fralris piae memoriae Richard! decani, subdiaconus el huius ecciesiae eano- nicus, una cum manuGdelibus , quos ipse decanus Richardus adhuc vivens execulores sui 1 testamenli constiluil, de bonis suis duas praebendas duobus sacer- dotibus insliluit,4 el harum praebendarum rullatio ad capilulum laliter noscitur perlinere, quod si capilulum uno ipsorum sacerdotum decedenlc alium sacerdolem in Tu mensem non subslituit, collulio ad praepositum dcvolvilur, qui si similiter sacerdolem subslituere ne- glexerit, collatio ad episcopum dioeecsanum perlinebil. Est etiain institulum, ut iidem sacerdoles alternis sep- timanis, ita quod unus unam seplimanam, aller allerem, omni feria, nisi fuerit festum novem leclionum, missam dical pro defunclis, ipsius Richardj memoriam faciendo summo dilueulo, videlicet statin) post matulinas.

20- His itoque solemniler ordinatis el instilutis, * ego Burchardus sacerdos, pia dei misericordia favente, ad unam praediclarum pmebendarum vocatus et elcelus, tum* denium in hanc ecclesiam ' mc reeepi, ubi eliam auvissimam tubam me expeclalurum oplavi. Adeplus* ergo prnebeoüain una cum socio mihi assignato, vide- licet domino Ludwin > de Northein, f canonici * consi- deranles reddilus, proventus et preedia, praediclfe

verendt patris piae recnrdalionis Richardi decani , tum eliam " propler houeslalcin ecciesiae et firmiorem

' fttilt A BS C. * eitfer Sa« frffit ia S. na* A. «tont n auf ciu Stanlt ju fitixii. frt>Lt S. * bat Äcljrnf» Ms juin «*lujie t«« Stap. 19 tat S. anttrtradt inslitueranl C. '• tafat ftrb* nut quibus ordinalU bei S. ' cum A. rtian B. frfejt S. ' hic eedesi« A C S. idepto C. » Kw 8*lflfntf ti« tum prop. itbii 8. "J irhlt S.

* 4<lmftatl, SUifra im Jtraii^gaa }Wi(4ra ifit<iitftatl unt SWiXtjifc. 3n Ucfttottn vir» »irfir Stana SUttri« 9<n«nat.

« (iiiftt», «in im mm w»<ni<*. i>i«f«

M am 20. t«c.

••• JHictjt »ol »rtfanimmint, fonttrn «|« »i* 3i«m«tl)cfe

2

Digitized by Google

@f>rcnif t>f$ (Sttftetf au 2öimüfen im !£bat.

10

maluriori 1 nos el bona , praedictis noslris prat-bcndis assignata, suis praediis uniunl 1 rt praebendis, et sie* annumerali sumus cum reliquis ita, nt * numero esse- mus decem et orto, quibus de uno granario et tmo cellario acqualis preebenda ministrarelur.

21. Praelerea slatuernnl, ul* ob perpetuam me- moriam praerati Rirhardi Iredecim 1 scolaribus paupe- ribus mandalum per tolam quadragesimam de conmuni- bus ministrarelur * praebendis, videlicct feria secunda, quarta, et sexta, quonim " pauperum quilibet lotis pedibus et manibtu a sacerdote hebdomadario, interim dum quindecim gradus leguntur, reeiperet ' unmn panem cl unum allt>c, dimidium ryphum >ini et unum hahYn- sem. Ad panem vero statuerunt dari el conpulari qualuor mallera spcltae et unum malterum siliginis. quatcr igilur pinsandum " est et qualibet vice prudens döpensalor ordinabil, ut pislor de uno mallero speltae el duobus quartalibus siliginis coqual 11 sexaginta quin- que 1 * panes. * Est eliam notandum, quod quandocunque occurreril sterililas vini, pro illo tempore dabunlur duo halleng. pro dimidio cypho vini. Insuper in suo anni\ ersario , quod quinto calendas Maii celebnimliitn est," una libra hallensium inter praesenles dari et dividi slatuerunl.

22. His ilaque prraclis praefalus H( rinrieus) deca- nus obiit, cui dominus Cunradtts de Heilprunn, fraler matris rneae , in decanalu successil; vir largus salis, prudens et slrenuus, et in dei famulalu pervigil et aasiduus, el hic procuravil, " ul rappis nigris induti per

entum et sc p tu«%£ £sun8j]if cx prflcc*?pto (Üqnh'Su i i i , ' *

1 rnalaro ia S. onivrraal B. > frblt A C rt sie ftbltS. * m 8. ' Wt BSC. daodedm B. " adaitai»tralioaibus

B. niaiatrari S. » quiba* S. * reeipirt S. " l*t ,w\.Vnt, tit eypho via« frljll M S. » pistanduai A C. » cortrt A. eoeert

C. »f«»UAB. celebrttar S. » eiTecil S. '«• bi*3Bcn> U pr. dicac unlrrbrärft S.

* Xtt »irrte Ztftil kirfrt StudiHtiftanj mufiit alfo jftrttaal bffesbtttf gratalm Wrrbtn, baram tft für qmrUlihus ju «tbfffftn oeUiibua, l<n Nrfel ftnb ;imn. anb bat WaUrr Jtcrn lultt 8 Cimri, quartana gab «brr Skntf«, gwtt »rntfrl »iu halt »alur. Urft 13 Sdj»t«c »arbm »4bt»»b bet Saften aiit ©ro( *txtiHii aalrt brr 9n»Jnlub« «njal brr Eebiiltr, bie f«en it>re «friab« battnt Ol »artfa fit jte WO balbweiir *tot, arbaerra, jtbtc brfam alfo 2i j «nie fit 40 Saat, jrtrt tob 3 Wand, |> baf frin täglitbtr »ti-tbebarf mit 1' , UfBBl ..rtr.fr mar. Sa« ©imvfemi (Walter mar ungefähr am cia Sieiiei Heiner all bal jrBijje babifa)», tarier braadplt man SSIalttr ein 9f9»B SlOttfuab R«b( für obiac MO VfanD Vnott. 3b trat »niBtbttfR OMtrHieaf ia In ^aficB I)at1< maa aad) mrbi «tat» allbl«- »«bau» f*t fe

tarn canonici quam praebendarii el vicarii perpetuo ad chorum procedere deberenl.* ,

23. Huius etiam temporibus dominus Wecdo, praebendarius ad aram S. Nicolai, vir honeslus in ex- tremis poailua, duas praebendas duobus sacerdotibus de suis bonis constituit et ordinavil, quarum coUalionem capitulo reservavit 1 sub eisdem conslilulionibus,1 sub quibus praeredentes praebendae ad beatam virginem

licet ut diebus dominicis dicerent missam de s. Irinitate, feria 2** pro deHmctia, feria 3", 4U, el 6" ad placi- tam, Teria 5'» de corpore Christi,' sabhalo de b. vir- gine. Et idem* anno igilur domini millesimo ducentesiino octuagesimo nono, nonis * Junü obdonnivit in domino cl scpultus est in clauslro •** monaslerii, in cujus wmi- versario una libra ballens. dalur praesentibus.

24. His eliam temporibus ob emendam cuiusdam mililLs fiurcardi dicti Brendelin , inlerfecti a quodam Mulhardo nomine, ad instiluendum perpetuum aacer- dolem ipse Muthardus, actor sceleris, huic dedit eccle- siae quinquaginla libras hallensium,* quibus dominus Siboto gacerdoa, plebanus de ' inferiori Isesheim, f addi- dil decem libras hallensium, et comparala sunt a domino Diethero praeposilo praefalo triginla mallera siliginis annui census,* quos ipse praepocitus * Dielherus non ralionc pracposilurae lenuil in viüa Sigelspach. ff Visum est ergo canonici« expedire, ul praediclo Sibo- toni praefala praebendula ofTirretur, qui oblalam sibi suswpil el suaceplam plus circa centum Ubris '• salis copiose in reddilibus augmenlavit.

25. Chronica de prineipibus." Sed cum hacc omnia temporibus piissimi regis Rudolß acta stut, vellem, si scirem, aliquanlula de ipso et actis eius posleris narrare. Hic namque Rudolfus poal mortem Friderici imperatoris srismalici et filios eius C. et H. reges exaetos, cum imperium cirriter annos quadraginta \acarrt et lola terra deslructa quasi nutandn ruinam minarelur, anno domini MCCLXXHI., convenientibus prineipibus, ad quos

1 Ij< 3olt)<ab< bil viririae ftbtl b<i S. 1 iisd. coadilio- Bibus B. »ub. fcbll B. « ad pL ual de coip. Gh. fca>It in A., H üb» bafat tidtn „UHm * f*bll A. > noaas A CS. »al B^fnbe ftblt S. bi« ]U «Bfaaa brt *«. 27. 7 ia B. rrddi- Itt* A. ftbU A. PL c. c I. ftbtl A. na rubrici ollm »uprascripluai ia marxiae A. 3n C. ift frinr Sabril.

T<o>ant Jlmirab Harb am 14. gebr. ««6. >ecrol. vet

•• Ann-:- MCCLXXXIX. iirh: aaf b.-m St«a»r vea C. «r flaib nämiia) am 5. 3»ni 1289. Titer. rec.

*** -Vt b<" brr JtrfB^aBg.

t Uni« -■ (JiSibflm bfi üSimpfca.

tt eirgfllba* acrbuxmio) twa Oimrfrn.

Digitized by Google

lihronif fce$ Sriftce* yt SBintpfen im Zbai.

11

electio pcrtinebat, in Krankenflirt circa festum Micha- heb's el ad electionem procedenlibus prout aposlolicus Gregorius decimus ipsis dedcrai in mandalis, ex inspi- ralione, prout pulo divina,* in regem electus est sta- timque Aquis coronalus est. Susceptoque sceptro regni, minies possesiones ünperii a* tenentiius eas revoctvil, quibusdam eliam reddere nolenlibus el propria abcdulit cum hiis, que iniuste delinere conabantur.

26- Interea quia rex Boemiae dictus Otagger cum occupassel ducalum Austriae et quadam MM praesum- limie vellet tenere, de suis viribus et divitiis nimis confidens, praedictus rex Rudolfus, vir valde bcllicosus, strenuus et aniinosus, arridente sibi fortuna per onnia,1 convocatis principibus dixit publice: inlencionem suam esse fixam, M velle iturum contra regem Bohemiae. Praccipiens singulig ac nniversis optimatibus, nülilibus, tribunis, cenlurionibus, vasallis ac a regno Romano üifeodatis, ut essenl parali in proelium, exposecns a singutis civitalibus sagittarios et viros, quibus esset animus ncer et fortig. Inlerea rex Bohemiae cogitavM ipsum posse impedire, et data pecunia infinit« quibus- dam nobllibus terrae istius, quorum primus fuit quasi dux, sc ilicrt 1 marchio de Baden. Qui nactus oportu- nitutcm agressus circa Ncckarum eivitates, ipsas proeliis, quibus polerat, lacessivil, incendit villas et vaslavit. Quibus omnibus rex Rudolfus nichil molus ab inccplo non destilil, sed collecto exercilu salis copioso iter arripuit, et pertransiens Noricorum regionem circa lilus Danubii dcsccndil. El qualia el quam magna in Ulis

enarrare. Tandem quanla sagacilate et prudentia et slrenuilatc, quae in co lunc el semper resplcnduerunl, opulenlissimam civilalem Auslriae Wiennam intravit, et subicclos eives el quosdam rebellcs abegerit, quis enanabit, adhuc rege * Bobemorum in sua perlinancia persislentc et interemlis binc et inde in proelio * mullis et plurimis malis commissi v Tandem *

27. Incipil clironicon cuiusdam Ditberi ex nobili fanülia de Ilelinstal. ' Uic taedio dictandi afTeclus ille egregius Burkardus ultra describere cessavit. .\am circa conscriptionem " bonorum huius ecclesiae ac aedifica-

Kudolfus, add. C. ' fr^lt C.

1 blc adsrriptaai inaraini recentias: Finis rlironici Burckardi de Ilulli». quedara btc decase videntur. sed rt* vera niJ deeal, sensiu* enim i niedre eonstat Cl cobae- ret A. ' frei »chmtt a«u * pcrpilravil «cviaec * ftblt C. proelü» A. 6 ul postca pattbit, add. B C. 6. Jt«. 28. ' ita adsrriptum margim recentius coepluai anao 1293, ut ipse faUtur A. « descript 8.

ac aliarum utililatum ecclesiae in tanlum occupabatur, ut deineeps huiusmodi describere non curare!.

Hinc ego Dieluenu de Helmes!«!, canonkus istius ecclesiae, praediclo 1 Burkardo scienlia el describendi stylo Jim 1 tum dissiinilis, ipsius vcsligia tamquam magistri diseipulus sequendo, in quanlum parvitas ingenioti mei sufficit, in antea describere formidolose praesumpsi.

28. In nomine domini igitur ineipin in verbo, quo ipse tafelt, Tandem * ambo reges collectis exerciti- bus infinilis c caslris, civilalibus cl aliis munitionibus animo confligendi egrediuntur in campum. I "In neiebus, belli, ut tnoris est, strennuc dispositis, acriter ron- currunt, ulroque exercitu se viriliter dcfcndenlc, in- finit! gladiis, pugionibus el sagiltis occiduntur. Ipse quoque rex Bohemiae in ipso conflictu ense occubuil ; quo peremplo lolus exercitus una cum baronibus et minislerialibus regni Bohemiae se in manus el polos- lairm invirtissimi regis Rudolfi dederunt. Quos ipse benigne, ul Semper solilus erat, suseipiens, Qlio regis occisi nomine WenUclao regnum Bohemiae conccssiL Cui eliam unam de fdiabus suis matriinonio coniunxit, omnibusque fclicissime ac mansuetissime in Bohemia paeificatis et dispositis, Wiennam civilalem Austriae rediil, ibique dominum Alberlum, filium suum, ducem Austriae et Sliriac creavit; comilemquc Einharduni de Tyroli* ducatui Karinliae praefecil, quos ducalus rex Bohemiae Otaker praedictus, qtiiii heredibns carebant, vacante Romanomm imperio sibi violenter usurparat. Ipse quoqtic rex Rudolfus filio suo, domino Alberto, duci Auslriae, Gliam Einhardi, ducis Karinliae siipra- dicti, in malrimonium cnpulavil.

29. Müs rite et gloriosissinte in Auslria dispositis, Swcviom rediit ibiqne fllium suum, dominum Harlmudum, ducem conslituil, quia duce lunc lempnris Swcvia care- bat. eique sornrein regis Bohemiae in coniugem Iradi- dit, de qua fllium, nomine Johannes, suscepil. Ilaque cum inclilus ille rex Rudolfus contra spem oinnium emuloruin suorum in tarn brevi tempore in lantum pros- peralus fuissel, oerurrcrunt ei omnes principe«, duces, comiles, barones locius Alemaniae, Ipsique tamquam regi et domino colla submiltunt, quibus ille mitissime* resnlulalis , nmnium peliciones clemenlissime admisil. Et cum habere! sex Glias, omne* nuplui tradidit, unam scilicet filio regis Siciliae cl Apuliae, alteram regi

Tyrol C. k iai ictUime C.

' lorculariorumBCS. » praidirtae 8. » mit »ief/eia Werte Ijitt Ut JIjv. 26 aaf, tiift foljt nun bit 3crtfi»aa9 »et •«•* fdjidjtc. tU Äap. S8 M 30 U*l S. au«.

1*

Digitized by Google

Qtyronif fct« <SHftf* 511 SeBtmpffi, im Sfial.

12

Boheniiar, terriam Ludcwtco duci Bawariae, qttarlam Ollnni, filio Heinrici ducis Bawariae, quinlam duci Saxoniae, sexlam duci de Lunebnrc. Et sie in regno fh-misslme slabilitas, pacem et Iranqtiillilatem toti Alc- maniae lulissime reformavit.

90- Post haec cum maxima mulliludinc cquitum et curruum Burguudiam perrexil et comitem eiusdem pro- viociae, inier Galliac primales potenlissimum, ad hoc coegit, ut in propria persona Basiliensem civilalem se inlraturum coniurarel, Inda nunquam exiturus, nisi be- nign issimi prineipis Rudolfi licenria requisila primitU5 et uptenla. His aliixque quam plurihus lilibufl diris et guerris tnaximis alque bellte superatis, deslruclisque praedonum mullis munitionihus et castris, M pace et quiele loli regno Alemaniae strenuissime reronnatis, civilalem Spirenscm adiit, ibique senio et laborc eon- feclus, reeeptis sacramenlis ecelesiae, absque gravi dolore leiicem animam in nuuiiis nngeioruni, tpsatit in conspectu dei altissimi cum hymnis et canticis dedu- cenlibus feliciler, exhalavil. Sepullusque est ibidem in sepulchro regum, anno domini KCGXCL in die divi- sionis aposlolonim, anno regni ipsius Will.

31- Post euius obitum 1 prinripes, in quibus ius eligemli regem consistit secunduin consuetudinem, in die Philippi el Jacobi in Vranckefurt convenerunl, et dominum Adoirum comitem de Nassawc, virum ulique slrenuum el illustrem, in regem Romanorum' unani- tnilcr elegeruul. Quo coronalo et in regno valide eon- finiialo, ob invidiam, quam prinripes adversus dominum Alhcrlitm, liliiini quondam magiiiGei regis Rudolli, dueem Auslriae, habebanl, ipse rex Adolfus praediclum domi- num Alberlum de ducalibiis, quot a rege in feodum habere debebat, non solutii infeodare nun rurabal, sed et sibi eosdem ducalus auferre conabalur. Quod ut praedietus dux percepil, melius esse praevenire quam praeveniri cogilans, amicilias prineipum, dueum, comi- tum et baronum 1 locius * Alemaniae prece et pretio eomparavil, et ad defendendum se strenuissime prae- paravil.

32.4 Dum haec agerenlur, ' obiit reverendus Con- radus, decanus huius ecelesiae, in cuius loeum creatus est in decanum egregius ille dominus Burkardus, qui

* C.

1 Halt tuv, :>i-,< -,„-,; hat S. I * inno dom. MCCXCI. post obitum RimIoIH regia. £af * frrjnitnrt alfo lic ltu«lafun<), unD J«slri*, tag tirt Jta»itrl bic 8t»i4«3(frbi(*t» rntlMlr » ftflt tri BibBirr » ipsiis S. « »ot »ttfrm Äapittl ftrr^rtt bri S. j»ri —, f Mit abft niebt«, fontttn fl« Mtaba nur bir «errftbung brr

ante me haec deseribere ineoepit. Sub quo moriebalur quidam* praebendarius huius ect-lesiae 1 nomine Sibodo, qui de bonis suis in lanlum conlulit1 eedesiae, ut mandatum tempore quadragesimali seeundum instilu- tionem, vcnerabilis quondam Richardi deeani reliquis tribus diebus pauperibus erogarclur «rolaribus.

Hoc eliam tempore oerisus Wolfradus * armiger de Helmeslal, meus patruus, a quibusdam malefacloribus, qui in emendum ipsius reddilus oclodecim librarum hallensium sacerdoti perpeluo ad aram sanetae Catha- rinae virginis missam eelebrartli, et lumen perpetuo

33. * Interim rumnribu.« rrebreseentibus et ad anres illustris ducis saepius volantibus, qnod rex AdolAis cum de duratibus expellerc nilcretur, ipse rolleela nniversa mililia Auslriae, Stiriae el Kurini int-, in multitudine mapna curruum et cquilum lerram suam egressus, transilo Danubio venil ad litus Reni, et* caslra metatus est iuxta civilalem dictam Brisaeh. Cui rex Adolfus ibidem in alleram paiiem litoris Reni cum exercita suo occurrit, sed neuter ad allenim poleral pervenire. Dum sie cerialim utrumque litus occupanl, dux Alber- tus, reeeptis lilleris flerhardi art-hiepiseopi Mogunlini et aliorum faulorum suorum de ad ipsos in Allzciam civilalem veniendi, assumpsit secum episcopum Argen- tinensem ceterosque barones Alsaciae, ac naves * one- ralHs* vino el blado, per terram el alveum Reni, malis gralibus* regis eivilatum ac aliorum fautorum suomm, intrepitlus usque in Allzeiam descendil. Ibi a praedit to arehiepiseopo et ab'is adiutoribus suis benigne susceplus, ipstiin super dolium levanlcs in regem suhlimarunt.

34. Dum haec in Altzeia agerenlur, rex Adolfus dueem insequi quantocius non cessabat , el eliam in villa dicla Eppenheim,** sila prope Wormaliam, in amoeno pralo cum exercilu suo resedit, sperans, sc praediclum dueem cum Omnibus suis fautorihus absque sui exercilus perirulo eilissimc superalurum. Sed res aliler evenil. Nam cum rex in lanla spe consistcret, * dimissis a se civibus multamm civitatum cum reliquo exeicilu, saepediclum dueem insequilur, el in loeo,' qui dicilur Hasenberg,*** iuxta coenobium sanetimo-

frtjlt C. * ftbll C. 1 frblt C. * oraaUi C. lorum C.

1 hui. ec. frbll S. ' buic, add. S. ä WolfrtraosS. * aurtj »« »trft« Staif. jltbt M S. «in». s «■! curnta ad<L S. » con- sUtil S.

id e»t diairraliis, ja tri« A. E*« ftanjcfff<br roilerr.

** ^t»»r«btim an Orr Witt tri fflerm«.

**• Drr «afraMtbl tti «cllbrl« ia in batjrr. »fal,.

Digitized by Google

13

die Processi et Martiniani cum ipso pugnalurus incaule congreditur. 1 llaque virtoria hinc inde nutante, rex Adolfus inproviso occubuil. 0«« comperto dominus * Rudolfus comes Palatinus et dux Bawnriae, gener prae- dicti regis una cum duce Oltone, palruo suo, cum multitudinc magna mililum et annigcrorutn , de ronflictu usque in Wormaliam celerrime fugerunl, reliquu eomi- tibus et baronibus rum suis exereililms ' adhuc viriliter pugnantibus. Sed quia tot et tanli ab ' ipso conflictu eonfugerant,* dux AJbcrtus de vicloria iam securus cum exercitu suo repugnanlibus sibi accrrimc reslitit, ac omnes eos citius, quam sperari poterat, pugnando vincens captivabat. Quibus tarnen se in hoc dementem more palerno exhibuit, ut nullum' eorum vineulis includerct, sed omnes ad propria remeare permisit quousque ipse eos, quemlibet specialiler, ut ad cum venirel, revocaret. Et sie in proposito suo nimis con- fortutus, nssumplis secum nrchiepiscopo Mnguntinn et aliis adiuloribus et fauloribus, Aqticnsem adiil civitalem, et ibidem contra spem mullorum in regem confirmalus est et coronatus.

35- His ita geslis dominus meus Dietherus de Hebnestat, huius Wipinensts ecclcsiac * archidiaconus, qui erat meus patruus, cum archidiaconatum suum Willi annis et amplius gehenlasset laudabiliter, cor- reptus febre, anno domini MCCXC1III., in vigilia Mallhiac aposloli, in castro Helmcslal felicem cxhala- vil animam. * qui capellam S. ( alherinao in erclesia Isla propriis sumptibus construxit. et sacerdolem in ea perpeluo ministraturum instiluit et eidem in compelen- tibus reddilihus providit. ' Tradidit et iam ecclesiae isli sexaginta libras hallensium ad ambonem et allare S. Cmcis sub ipso ambone construendos , donavilque huie ecclesiae tria cum dimidio iugera >inearuni, Sita in marchia villae Duttenburc,** * ita ut decanus et capi- tulum ecclesiae Wipinensis duodeeim urnas vini melio- ris, quod eis de deeima '* in maiori Garluch provene- rit, inter beneuciatos ecclesiae, qui in quadragesima vesperis morluorum et conpletorio intersunl, distribuant sine dolo. Praelerea kgavil ecclesiae isti pralum, siliim

a Dullui C.

1 progred. 8. ' ftfylt S. 1 fet>lf S. 4 de S. » prof. S. '■ perniserit S. mit laf I t .1 j ,V' I ;if :i tt aas iit Et we ' feb/lt S C. fct>1t »im et eid. tit to<l)tx S. tat Belange dolo fffflt ia S. » dednif A.

Kecrolofin» voert praepositua et *it obiisse 85. Febr. L e, postridi« Matthiae A.

** X ii r r l i •- r t rg auf ttnt udrlnt 9tr<far«fft, n^rt^^licfr Di>n

in marchia villae ßageslat,' * cuius prati latitudo et longiludo continel duodeeim iugera, ita ut cen.su s, pro quo praedictum pratum nuntiat im locari poterit, in anniversario suo praesentibus in choro dividatur. 1

36. Post cuius obitum eteclus fuit in praepositum dominus Hfeinricus) de Düna,"* qui eliam erat prae- posilus maioris ecclesiae Wormatiensis, quo archidia- conatum Winpinensem gubemanle, obiil iße gloriosus Burkardus decanus anno domini millesimo Irecentesimo, quem nullus ante vel posl cum in utilitatibus ecclesiae islius procurandis praccelluil vel praecellel. **• Testes sunt casulae, libri et sedes chorales, tesles sunt curia praebendalis et lorcularia in ea ila, lesles sunt recupera-

istius ecclesiae et alia b— efcaa, quae per cum dig- natus est dominus opentri, sicut usque in praesentem diem haec onmia cerni polerunt ' in hac ecelesia fidc oculala. ; Praeterea construxit in hac ecclesia capellam S. Kiliani suis* sumplihus ac ipsam plcnissime propriis sumplibus dotavit, ila ut duobus sacerdotibus in prae- dicla capella alternis septimanis missas 4 celebrantibus * in eisdein tionis in \ictualibus competenter Sil provi- sum. * Hein emit a decano et capitulo huius ecclesiae redditus duodeeim maldrorum siliginis et viginli soli- doruin hallensium 7 pro cenlum libris hallensium pecu- niae numeratac et solulae, ita ut de praediclis 12 maldris siliginis duo rappacia quatuor scholaribus choro deservienlibus eultidie distrihuantur, et 20 solid! in anniversario ipsius praesentibus chori dividanlur. *

87. Igilur cum Serenissimus ille dominus et rex Albertus in Iam hre\i tempore tarn magnißce sublimalus et prosperatus fuisset in regno, ineurrit invidiam prin- eipum, sicut Fortunata hominibus accidere solet. Quorum prineipum quntuor, videlicet tres archiepiscopi et do- minus Rudolfus, dux Buwariae, filius sororis praedicli regis, obligalionibus et coniuralionibus mullis confoe- derati, contra regem se erexemnt. Quos omnes una aeslale ila polcnler sibi subegil, ut de cetcro contra eum mugire non auderent. Dehinc regem Bohemiae Wcntzclaum aggressus, qui aliqunntulum supradictis

* rum sui> C.

> HijreslalA. ' dblribuatarS. 3 possnntS., btffrr * fe%lt A. ibUmbi S. I tat M»m*t bi« compet. ff frlt S. tat Äclgmtit tit jitut Gnbt ttt Xaf. 36 ftfclt b«i 8. '»olidosA. »dentarB.

HM J*'f*<" ®i»tt»f« üb» £ia«*riM.

»• Sann an tn SlüabuBa. eimmrrtaa) »if Sa*t.

**• 9t «arb am 4. «u». 130O. New. vel.

f SSimna« teurbt tit »4ttiutrj«i4m» ttt €HfM ffliBtjif« ja Wrueuljfim aua) b»b ttm Dtfl)«il SJurfart aagfcrlntt. 3nt(d>t fit Nf »tf*. t. Cbtrr». 7, 4t.

Digitized by Google

14

Gf>romf brf Stiftet? \u SBimpfen im 2J>a(.

ibidem pt'reg'il. Tandem rege Bohemiae WenUelao praedicto sine Müs et heredibus deccdenle,

suum, eidem regno praefecit

98. Post talia miranda et slupenda, quae excellen- Hssimus rex in multis provinriis perpclravit, 1 ac pace et1 quirl r toli Alemaniae instaurata, dum quasi iocando omnes provincias et civüates tocius Germaniae ineraiis Iransire proponeret, » duce Johanne, dl in Trains sui. doinini Hartutanni ducis Sueviae, de quibus supra ine- moravi,* in campo lato et spalioso, dum iuxta regem

confabulando equitaret, inopinate In quo loco eiut

gladio

slruxit, posuil.

89. Ilaque post decensum honorabilis domini Bur- kardi decani dominus Geroldus de Haweturtein , * vir iusttis, pius, demens et mullum hospitalis, in deranum cligilur. Sub quo obiit Gerhardus eanonicus huius ec- clcsiae , ** qni duas praebertdas competenles duobus sacerdolibus in altari S. Crucis perpeluo minislraluris de bonis suis propriis insliluit 4 ac tres libras hallen- sium in anniversario suo precseiilibus in clioro per- peluo dividi procura v it.

40- Do regibus.* Romano igilur imperio Serenissimi prinripis Alberti regimine deslilulo, congregalis princi- pibus, die ad eelebrandam cleclionem fuliiri regis pre- ßxa, dominum Hcinricum , comitein de Lulzebiburg,' in regem uuanimiter elegenuit. Qui slalim posl coronatio- nem suam omnes provinrias et civilales tocius Aleuuiimic peragravil, ac Spiraln rediens filio suo, domino Jobanni, regnum Bohemiae, lune berede raren«, auelorilate im- periali concessil, ipsique unam de flUabus Wentzclai, quottdam regis Bohemiae, in roniugem Iradidit. Sirquc oinnibus rile in Alemania dispositis, ipse Alpes transiit et Mcdiolanum eivilalem feliriter pervcnil. l'bi con- fluenlibus ad eum dueibus, comilibus et baronibus diver- sarum provineiarum et regionum, magnum exercilum rollegit. Indeque progrediens Brixiam, ci vitalem Lom-

' Küngnvell C. * »übt. ta C. ' Latwabur«; C. ' »* M»tntt M prupon. •>(.[: bti S. « ar, »c^arr ' NffrB 3»if4mf4« [.gm B 8. *>*4. »er folarabf £*M M ««»ilrl« f<*lt M S., «du au* Mi JtDMtd 40 bis 4*.

&a».a,i. .,„t ,.,.„ «jf, im ba»ft. «antlflrrt^t SH|,na«

, hl cuiui

octies cenlum milia armalorum, ul audivi, qui poro ibidem sub ipso mililabant. Dumque rarelur, quol* et quanla egregia ac fortia facta perc- gerit, et quot* civilales mujiitissimas ac castella fortia in deditionem acceperil, non est meae facullalis evol- vere. Tandem i i vitale Brixiensi, quam obsederat, de-

diruto et vallo complanalo, adiit, ibique aliquamdiu moratus, nobilissima ar dt'votissima eius hnperatrix de bac Iure migravil et ibidem gloriosissinie et sumptuo- si88ime Iradita est sepulturae. Posl cuius decessum ipse Romam perrexit ibique a duobus cardinalibus , nüssis a papa demente, qui eo tempore Avinionis morabalur,

sollempnissime peractis Pisam rivitateui Tusciac peliit, ubi inßnnilale correplus inorlc obiil naturali, et in ea-

sepullus* *

41. Cuius morle romperta prineipes in die saneti Lunte evangelisle ad eligenduin regem in Vranckenfurt, ut moris est, convenerunl. Quorum prineipum quatuor, scilicel archiepiscopi Moguntinensis et Trewrciisis, rex Bohemiae el marchio de Brandenburg, dominum Lude- wicuni. ducem ßawariac, in regem elegerunl, reliqui tres dominum Kridericum, ducem Auslriae elege.unl. Quorum regum exercitus qualiter ab invicem reecsserint et quatilam penuriam ac inopiam famc et frigorc per- lulerinl, quomodo, ubi et quando ac per quos prae- didi elerli, couCrinali el coronati fucrinl, aut qualiter postca unus allerum fere duodeeim annis perserulus fuerit, el quomodo ultimo circa festum saneti Mirhahclis conflixerinl, in quo confliclu dominus Friderirus prac- diclus captus fuil per dominum Ludewicum ac in vin- cula conieclus in Castro diclo Truwesnit duobus annu et amplius seciirissime esl custodilus. Quam captivilalem fralres sui, videlicet dominus Lupoldus, dux Sueviae, dominus Heinricus, dominus Albertus el dominus Otlo, Auslriae el Sliriae, parvipendentes et quasi enles, toi el lanla mala per incendia villarum, minum, sediliones milalum et castrorum, fere toli Alemaniae inlulerunt, quod arbilror, perga- menum deficere ad capiendum, pennas el incaustuin non suflicerc ad

•* Die 19. J.a. 1305 in

* qald C. s qaod C.

* Ta -l ; ■, r . .-i von fc«lmitatt a»<* ria 3<U«tn«H> ii>, KG bunt frin 3(aaai9, tat vniui* VII. mortc aalarali Sfftorbfti |n», 9lii*f«lU »««(itttg. »*bm« bat in h n Swfljii €.311 jig. tu Säst ven ttx ««tjlfluaij JUiftt« abger|jn.

Digitized by Google

(Jfjrontf M Stifter ju Wimpfen im fcftof-

15

42. I mir his, el qualitcr pracdictus dominus Fride- ricus t vinculis solutus ruerit , el qualts amicici» so«

exstilit ordinata, reiiclis, regredior ad ea, ad qune con- scrtbcnda egreghts ille Burekardus inlenlionem Miam

quo tempore, el per qnos cultus divinus in hac ecclc- sib augeretur, ad perpeluam rei memoriam describerelur.

anno,' obiit sincerissimus , piissimas «c hospilalissimus* dominus Geroldus de Hauwcnslcin 1 decanus,* qui prae- bendam in hac ecclesia sacerdoli perpetuo descnien- dam inslituil, quam hospitio oplimo prnpe ecclesiam silo, in Massenbach,* duabus curiis cum earum per- linenliis, agris, pralis et ccnsibus, in maiori Garlach** viginti iugeribus oplimarum vinearum, in civilale Win- pinensi el mnrchia eiusdem censibus, novcm iugeribus agri peroplimi largissimc dolavil, et in annivcrsario ipsius 4 libras hallensium praesenlibus in choro dividi

44. In cuius locum eleclus fuil Heinricus dich» de Grunbüch.f vir caslus, iuslus el redus. Post cuius obilum Reinbodo* de Nyperg, ff vir clarus genere, ordinalus fuil in decanum, sub quo Conradus dictus Zophriler, praebendarius buius ecclesia«, obiit, qui qua-

1 tu ki in-. feilt ia 8. J ac ho«p. frt>lt S. 1 de II- t'i'H S. * fea« folgen»« iit jam tfntt t<« •aritrM 43 feilt 8. 1 Renbodo S.

** <S.o»,jjtu* in Cbftami «eitferotm. •*» tit Knoafec Gctjannat« (1, J19), t*$ tiefet üedwttt auc ratji 3c<t «riefet habt, ift »nruttia, hnwi 1300 bit 1315 im «mte war. 55« 4)f. C. aifet )1ol. 373 ufert eint «Stiftung t,t feiten freute ViadHtdM : tum «nno MtXXVIL Ceroldus de Hau« enstein decanus legavit curiam suam decaaatuf, iu vide- licrt, qood deranus, qui pro tempore fuerit, XX. libras Italiens, assignel eerlesie, qne in empeionem rcddiluuat annuoram con- vertanlur et in annivcrsario meo presentibns dividaatur. «1 vero decanus lunc existens predirtam curiam inhabitare nuluc- rit, ipsim ranonico ecelesie pro pretaxata pecunia ad tempus vite sae vendat. et ai idem deranus ranonico, rui ruriam I, supervixerit, et ipsarn poslea iiihabilare voluerit, XX. libraa hall, in si aal«* nee

faeril, pro XX. libria hall, reudalur. et sie

curia darare potent, pro XX. talenlis vendauir et m presenciaratn in aoniversario meo dividendarum assig- r. (St ift tief ein Jlii#j»d, an* fecr £lifluii,«urfuute. t «ttfiafeaa) eftfidf von Sinsum, (fr Hart fern 4 «eferaar, un» dm ffilere «an» hat rem «Refroleg ta« 3afe,r «316 teigt*

Ii

tuor cum dimidio iugera vinearum, sita in marrhia Eberstat,* legavü ecclesiae, ul de vino, quod de dem vmeis provenire poteril, mandalum in coen quolibel anno cum ea solemnitatc, qua nunc peragilur, in noslra * etrlesia celebretur, videlicet ul decanus cum i 1 canonici« el praebendariis ecclesiae in dontum capilularem in coena domini post prandium convenianl, audiluri sermonem ipsi festo convenientein, el interim,

gressu ecclesiae omnibus canonicis et praebendariis manus et pedi>s ablual, et confectiones specierum, et Tinum ad polundum, cum omrri devolione et gratiarum actione, proul est inslilulum, adminislrel. 3 Quae solem- nitas et uunistratio ante inslitulionem praedieli Conradi Zophriler nunquam in hac ecclesia fuerant celebralae. Hern idem Conradus Iradidil ecclesiae duo cum dimidio iugera vinearum, sila in marchia villae Kochendorf, ** ita ul postquam duodeeim urnae vini, quae in qundra- gesima in vesperis mortuomm el complelorio praesen- libus in choro existenlibus dividi solenl, defecerint, ex tunc vinum, quod in eisdem vineis exereveril, prae- diclis praesentibus in choro existenlibus mensura aequali dividalur. Praelerea legavil alia quaedam bona, de qui- bus uuam libram hallensium in annivcrsario suo prae- sentibus chori dividi consliluil, proul haec omnia in

Hic sisto ratem.

45. Sed quia lorrens modicum inttimuit, idco

dominus Reinlrato ' de Niperg ecclesiam islam salis honesle aliquot annis rexisset, correplus caUgine ocu- lorum decanalmn resignavil. Post quem dominus Petrus de Muer in decanum non eleclus, sed magis est elrao lus,4 qui posl obilum illustris \in domini Engelhardi de Winsperg in praeposilum huius ecclesiae est eleclus.**** qui ad decorem huius lempli construxit capellam para- disi, el ad ampliandum cullam divinum instituil in eadem rapella saccrdolalcm praebt-ndam ad aram S. Eucharii et praebendam Conradi Kctler ampliavit centum libris

n

hac fit aost. C.

fetltA. »a< 8*43ent( fei« hic sisto fe»tl feei 8. » bodo AS. * S. Vir non Um cleclua quam est etrartus. B. noa elertas sed mag est tractaa. A. non dei causa * Irrt 9 fea« Balgentf fei« jn Snfee te« gatiilet« fefetl ia AS.

3m Cfeeraml Ib7eii>«betj, Iiji ned) jefel gulrn fflnnvaa)«. ** Ceftlidj feel ffltmtfra.

*** Vlriusqae mentio in litterif 1310, quo Petrus adhnc vhrebat vel saHen recenler vixerat A. Xirf i| ttx iltertfrafef m Kann, fett juagm gU<(«Bamiat ftat» 1374.

Digitized by Google

16

e^rcnif Ut Stifte* 311 2Btmpfeit im Ztyd.

eiusdem Conrad! conlulil quinque libras. Item dedil ad pracscntias redilus decem florenorum, quos emil pro dutentis4 florenis. Item ecclcsiam absolut! a redditibus quinque florenorum, in quibus ipsa tibi fiiil obnoxia, el duos calices ad ornatum huius ecclesiae fecit fabricari.

44. Cui dominus Gerlacus de Belliniren,* vir lar- gus, benignus, et hospitalitati inserviens, in deranatn sucressil. Sub cuios regimine K1izul>elh virgo et eon- versa , dicla de Hawcnstein, duo iugera cum dimidio vinearum, sila in marchin villae 1 \orthein 1 in loco, qui dicilur Schecherhusen , et duo iugera * nori cam- peslris spetlifera, sila in marchia OfTentiein ,* •* »üb vineis dirtis Hawestcige, ab omni exaelione libera * ei censu, huic ecclesiae legavit, ila ut, si fieri posset, praebendula aliqualis ex his institueretur. Cuius devo- tionem ac sanetaut intentionem * dominus Pietzo de Steinfurt,*** praebendarius huius ecclesiae, frater prae- diclae Elizabeth animadvertens , sex iugera agri 1 eant- peslris spehifera, Sita in terminis et marchia villae Steinfurt in loco, qni dicilur ulT dem Hage, el unum iuger cum quarla parte iugeris prati, sili in tem'torio % »Iiis Winpinensis in loco, qui dicilur der Hat, ab omni censu el exaelione libera, supradictis vineis et ogris superaddidit , stipplicans decano el capilulo, ut praedictos agros, vineas et prata in suam cnminnnilalcm reciperenl et ex eis praebendulain in ecclesia Winpi- nensi inslitui pennitlere dignarenlur, el ipsi Dielzoni eandem praebendulain, quamdiu viverel, conferre beeret infra unum mensem a tempore vacalionis aclu sncer- doti, qui seplimanatim quatuor missas in remedium animarum ipsorum dunrum, parenlum el omnium bene- factorum suonim in allari summo ante primain cele- braret; et post mortem ipsius Diezonis collatio praedictae praebendulae ad decanum et capitulum ecclesiae prae- dictae sub condilionihtis praescriplis pleno iure perti- neret. Cuius preeibus deennus el capitulum, bencvolc annuentes, de praediclis bonis praebendulam inslitui permrserunt, ipsum praebendulam ac sacerdolem in ea inslilultun in sunm communitalem el luilionem benig-

* centura C. BitO<id)t tid)tio,<r.

1 ven sila iil ru-h-r frilt S. 1 Uli r*">l>l'i»f Iii« Schcrh. t>Hi S. tat tVla.™et H< Off. f«t>I* S. * Malrio>m ti» ab. * et t. frklt 8. ac a. de». ft»lt S. T in terminia vitlac el narchiae Steinhart superaddidit S. , njsnut ftin ÄWtarf aufbcri.

* 3m flmt SSttihcim.

Offenau fcfi fflimvfm. *** €iritt«fnrt ,■'.,„■ i,,*,», 9!ifl>t »u t>tnet*fttn mit ttx naRaaifd.cn Emilie v»n Sttinfurt.

nissime suseeperunt. * ' Tu aulem , domine , mtecrere nobis. Deo gralias. Amen. Fini» chronic! Dietbert de Heliuslat 1

l'rbis erat nomen huius Cornelia quondam, nomine mulato quae nunc Wippina vocatur; istud ab cvenlu noincn traxisse refertur, Hmii nninque suis egressi finibus nrbem haue destruxerunt , in ea maribusque pereroplis mammas succidunt mulieribus, ineipit imle ex tunc iste locus priinum Wippina vocari, Wippin teulonice, mulierum poena laline. 1

Crudolf fundalor templi, Richart renovator, huius et anclalor rerum Burkarlquc gregator. unus Irinc sator tribus his sis patrocinator. 4

Mors tua mors miseris reor esl el Ihema doloris, quis paler alme scris vivens viclum famis horis.*

Richnrt (uic ftnxit primaria pelrae. Claviger o Pelre fac, ut ille quiescat' in aelhre.'

Primus basiticam fundavit,

Petra tibi, quam rargus dolavil,

et' multis sacris deooravit.

Fabrica cliruln,' lubrica, caeca magislro,

stat patre nuduln, nunc opis indiga, cassak registro;

virgo puerpera, fac sua libera gesla reatu,

hunc super aethera, sancla puerpera, lolle prrcaltt.

47- ' Item Reinbodo suprascriptus decanus, qui de propriLs suis bonis eonstituil fieri praebendam sacerdoli ad allare s. enicis, idem instituit tres libras hallensium in refusionem expensarum.

48- Anno domini MCCCIA'II. obiil Burrkardtis diclus Erlerich praebendarius ad araui s. crucis, qui de pro- priis suis bonis instituit ßrri praebendam ad uram trium regtun in paradiso. Insuper in suo anniversario Icgnvit libram hallen, praesenlibus in choro.

49- Anno domini MCCC.XL. Dicthertts de Ysesz- heim * praebendarius ad uram S. Nicolai 4 obiil, qui de

' in C. fttlitn Wlcürn ju im »Rann, Mi M «nf »it öajrenil ktjuVM. B. fcal Mlfl 3 «Jcrf« i«Kimal. am Unit t,i Äa*. 4G un» Ä4. ' Hitft uu» folamtn SJtrt 9t h< n «uf tun Dtnjant SiAjiI, famis if) Jtortctlut M «laffatar*. im XttH i„.:. aanas C. Iis, fotrijirt tui C. * requiescat C. * »ethere C. ' a fit el C. « fair, labr. dir. C. '• vacua gloasa in C. ' Erthridi C. 4 ad. s. Nie. C.

1 tat Ai'latnrt tu' amen ft^tl in A. * snbsrtipUm manu posteriore A. , tit fo »min ©rrf« t/al nur C. twOfUatig. ' tieft 8 Weife ftc^rn in B. auf t«m XiltlMalL 4 Jti|>. 47—54 frat nut B. aan}, »en 48 an aas) C, |um I li-eil »oa jinücrrr 4>anh I Eiaesheim B.

3»m 10. »ai 1369 ift Sa» tti Äauenifn« Ditlrrid) hu eictafnt tin3tttagni, Ux ml mit ori«tm !Cit»e im fttfan if». Necr. Tel.

Digitized by Google

(J^ronif be$ «Stiftet ju SBimpfcn in»

17

propriis suis bonis insliluil ßeri praebendulam sarerdoli ad allare s. Nicolai. Idem inslituit 3. libr. hallen, in refusionem expensarum* praesentiarum. Idem legavit litirata hallen, praesentibus in anniversario.'

50. Ilem mngisler Martins, scholasticus ecclesiae ü. Gcrmani Spircnsis, «lim noslcr concanonicus , qui dedit sex libr. hallen, ad manus, 10 subsidium praesen- liarum, et insliluit missam perpeluam in ecclesia ad bealam virginem. '*

Magister4 eliam Heinricus de Gundelsheim ,** reclor kbohm huius ecclesiae, constituit fieri praebendam ad aram s. Nicolai huius ecclesiae ideoque superaddidit II. 1 libras hallensium anmialim in refusionem praesen- tiarum ; Hein legavit libram * hallensium annualim prae- sentibus in choro. ***

51. Hern dominus VVolfnimus Schad diclus inslituit duas praebendas, unain ad s. Joannem, 4. libr. refu- sion.,' et nliam ad s. Michaelem, etiam 4. libr. pro refusione praesentiarum.

Item dominus Bertboldus de Grünbüch ' insliluit umini praebendam ad s. Kilianum, 8.' libr. pro refu- sione pracscnliarum.

52. Ilem anno domini MCCCLXXVIII. die 27. Julii combusla mit civilas vallis Wimpinensis per l'dalricum eomitem de Wirtenberg.

Hein anno domini MCCCLXXXV1II. in vigilia s. Har- tbolomaci aposloli, quae illo anno fuit dies dominica et 23. dies4 August i, fuiit bellum inier rivilales rvgni R<imani el dominos principe*, qui praevaluerunt.

53. Ilem anno domini MCCCLXXXX1. de mense Junii incepla fuit guerra et controversia inier dominos ecclesiae vallis Wimpinensis ex una, et cives commu- nilalum » monlis et vallis Wimp. ex allcra el procedilur in causa spiriluaii coram delegato, videlicel delegato deeano ecclesiae s. Gingolphi Moguntinensis. concor- dali * anno MCCCLXXXXVIII.

54. Hern anno domini MCCCC. eleclus Ruperlus senior dux Heidelbergensia in regem Romanorum , el * de mense Scpleuibris eiusdem anni cum suo exercilu

f(bll t. » choro C. « Explirit, rnbr. in 0. * tiefet «bfoj '«r«r in C am anttia 9taa»r ju Jtop. 15, iitB tu* Jtap. 17.

pro refiM C. ' IX. libr. C. coauminiute* C.

' tenUim B. » da» Ubraa B. * Grunbach B. * fcblt B.

coacord.t. B. « qai »alt et B.

Zu\tt mm fraunl utfunHiaj in rm 3a6rcn 1295 bif 1298 Pd- *l< €djp|jil»t voc, (rhu €tifmn9 Mir» *U> in tm ülnfaag M 14 3al>rb. ja frb«n fr»n.

** «fänden am Strctar, unirrbalti ffiiaipffn. *" £«in i:t ijl juin 28. Juni ton ttnrr$aal Bei U. j t r fc . tingrtragra. Meer. vet.

circumdedit ci vitalem" Franckfordiam el in eodem mense degradatus Wenceslaus , rex Bohemorum et Romanorum.

55. 1 Ego Warmundus de Witlslat, diclus Hagcn- buch, senior canonicus ecclesiae collegialae saneli Pelri vallis Wimpinensis, perlegens anno XV'XX». chronica» islam, invenio desolaliunem et nulhim aliquid scripsisse a temporibus, quando duo imperatorcs electi sunt inter se consobrini, videlicel a Ludovvico Bawariac et Fri- derico Auslriae dueibus, usque ud annum, quo supra, anno scilieet XV'XX. Quo eliam anno, sublato Maxi- miliano imperalore, principes eleclores unaninii con— sensu, Franckfordiae convenientes, elegerunt Carolum, regem Hispaniae, Auslriae ducem elc. in Romanorum regem ac caesarem, licet Fraiicorum rex mullas dünnas auri certis Alcmmiiae prineipibus transmiseril. [nane tarnen et frustra. Is Kurolus, Philippi regis Hispaniae Maximilian! ex Maria iura ducis Caroli illustrissinia foe- mina natus. Sub eo Carolo et Maximiliano anteecssore etiam Friderico minie in Alemania conlenliones exortac, ul in chronicis palet elc. Philippus, comes Palenlini, Bawariac dux lilium habuil nomine Rupertum, qui cum dispensalione filiam ducis Georii Bavari unicam duxit in malrimonium. Georio mortui) Iis magna inter Palen- tinum et Albertum ducem Bawariac ob haereditatem orilur, annis res acla diu est. Maximilianus imperalor Philippum, comitem Palentini, bann« imperiali notat; duces ac principes regni contra eundem Palalinuai in- cilal. Ilaque landgrafius Hassiac incendiis ac »Iiis incom- modis eundem Palenliuum molestal. Ruperlus in Davvaria undique bellum inslaural Boheaiorum auxiliis fretus. Fuit Ruperlus illuslrissimus dux ac belli fortonatus. Tandem instjnclu Alberti Buvvuriae ducis una cum conlborali veneno extinguilur. Dux l'lricus Wirtcnbergensis propler conlumaciam Philippi Palenlini et bannum eidem vi ab- slulil Maulbron, Besicken,** Winsperg, Xewenslat am Kochen, Meckmül elc. Exlinclo autem Huperlo, Iis scdala el Ruperli Gliis et fdiabus aliquae «minies in Bawariu datae. Ecclesia eollegiala nostra eo tempore aucloritale et mandalo Maxiiniliani raesaris in prolecttonc Philippi Palenlini erat, sed inslinclu ducis Wirlenber- gensis in ipsius prolectioncin devenil, qui secure eam Wimpincnscm ecclesiam lutalus. Qai el ipse (Jlricus

per Wilhclmum ducem Bawariae civilatibus Ligae

Svcxiac anno XV 'XV HL ducalu pulsus est. Quare dtcla ecclesia sub protectionc regiminis ducalus Wirtcnber- gensis ac Caroli elecli Romanuruiu regis hodie «msisüt.

1 febl« B. » brrfrt St«v. fteW aar in A., unmittelbar n«« Xtf. 41. *«» Ober. cNt UalftiritnlaH im tlml Jtraalbtiia. " »»Ägbiirn «m »erfar.

3

Digitized by Google

18

ßfyromf üou <2almanu0tt>ei[cr.

»tn 1134 bi« 133?.

Sie cinjigc §anbfcbrift biefer gferonif ijt auf Rapier in «tiw Cuart, 15 «Blätter jtarf, jwifeben 1510 bi« 1529 verfertigt, unb fam mit bem SlrcbJ» von Sal* mann«mciler na$ Äarl*rul>e. Sie ijr eine Jlbfcbrift, beren Criginal bi« je&t niebt mcljr aitfgefunbcn würbe. Xer SIbfcfjreiber hatte eine fchr flüebtige Jpanb unb tonnte manche stellen bc* Original« ntc^t ntehv lefen. (Sr bat auch fpatere Ergänzungen an* bem 15. 3>>brbunbert in feine Gopir aufgenommen, fo Äap. 14 bie Stelle : quam dominus Pnlrus Oxcr XIII. ubbas complevit, im Terte be* ßbroniften beijit nur: quam ner sucecssor suus perfleere siudcbat. Ginc anbete etwa« jüngere tirgänjung ift unien in ber 9iote bei ftap. 33 angeführt.

(Shronifl febrieb swifdjen 1337- 1342, wa« barau« hervorgeht, bap" er im Eingang Äap- 2 fagt : mwnar »A clnmiimm l'lricum imvissimum abbatem, Womit er ben «bt Ulrich III. 1337—1358 meint. Gr ermähnte aber nicht, bap ber abgetretene 31bt Gonrab von Il- lingen febon geflorben fei fer ftarb al« SMfcbef in (Wurf 1344), er melbet auch niett ben Tob ©enebift'* MI. 1342, baber ift bie 3eit ber ?lbfaffung ber Ghronif in bie Jahre 1337—42, am loabrfcbcinlicbften *wifcben 1337—38 }ii fepen. Sßie weit ber (ihronift fein 5Ber( fortfepte, fann nich/t beftimmt angegeben werben. Xie «bfebrift bri*t bei ber ftcügnation be« Hblr* Gonrab im gebruar 1337 ab. Xer Hbfcbrriber be« 16. Jahrh- bat inbeffen bie Ülbtereibe bi* auf feine 3eit 1510—1529 fortgeführt. Die Pbronif gieng aber wol niebt weiter, at« bi« in bie erftenjahre beflVIbte« Ulrich III., 1337—1358.

Xie ganje Gbronif ift eigentlitb mir eine (Mefebicbte bc* flbte* Ulricb II. von Sclfingcii, ber vom ßnbe 3uli 1282 bi« 21. «Wai 1311 regierte. Xiefe »iograpbje würbe in ber 91bjicb,t abgefaßt, gleicbfam ein eilten« fplegel für jeben 'JIM unb ÜKöncb ju fein, beoh.ilb nennt ber SSerfaffer felbft fein 3Berf einen tractatus super statu monasterii. Xie Reformen im Älofterlebcn , bie Strenge, bie Xi»cipHn unb ber jHofterhau«ha(t unter Hbt Ulricb II. fmt b<u)er weitläufig bcbanbelt, wa« auf bie 9?eTmutbung führt, bap biefe Schrift von bem Slbte Ulrich 1U. von Sargan« bei feinem Megiening«antritt 1337 veranlagt

würbe, um na* ber SufUfung ber JHofterbiöciplin unter übt Gonrab »on GnSIingen 1311 1337 rvfebcr eine beffere ..Uni' i im jrlofter einzuführen. Xiefe Ukrmut^iung einer lenbenvfcbrift wirb am Anfang unb Gnte berfelben beftätigt. Xer «nfang ff» bie Einleitung, um auf Ulricb. von Seifingen ju fommen , ba* Gnbc ein veruribeilenber Jabel feine« SJacbfolger*. Xer Gtironift wollte feine Slbt*reibe fcfjreibrn, fonbern nur bie glänjenben ©eifpiele »on Siebten unb würbigen Horftehcm be* Älofter* vor» fübren. Xaber werben Siebte, »on benen er nur ben tarnen ober niebt« rühmliche* mußte, mit Stillfcbwcigcn übergangen. Gr Rubelt von ben Jugcnben Gberharb'* F., fpriebt fobann von Gberharb II. unb von Ulricb L *ei Eberbarb D. wirb ber Gbronijt ttnbenuo* unb parteiifcf;. Q?r lobt feine lUnvaltung mebr, al« jetter ?lbt m verbienen febeiut, wenn man auf bie Scbulfcnlaft fieljt, welcbe er feinem SJacbfoIger binterlaffen. Xie ©eweg- grünbe be« (ihroniften bei bem Sobc Gberharb « II. habe ict> unten befproeben, er war mit ibm vermanbl unb I;atle unter ibm fein 9?o»i}iat angetreten. 3Äit bem über» triebenen tobe Ubrrharb'« II. ftimmt aber feine 3?erwaU tung niebt überein, baber bie jüngere $anb be« 1 6. 3abr> bunbrrt« bei etiMelnen Stellen $emerfungcn auf ben 9tanb ber $anbförift f e^te , namentlicb bei ber Stelle »ap. 7: islius honi viri unb in bemfelben Äapitel bei ber Stelle, welcbe jagt, bap" er au« 9iot§, wie feine SJorfabren Leibrenten (pensiones) »erlauft ^iabe. Xie wiebtigften 3$atfaa)en, welche ber öfjronift niebt anführt, alfo viel- leicht verfebwiegen , ober ber abfe^reiba befeitigt hat, finb bie ©rünbung ber «iremitage (1256) von ^einrieb ffinf, bie 9Sa*ferabe eine« SKöndje« al* ieujel, ber babei von einem Starftn von SWontfort getöttet würbe, ber päpft/ liebe Sluftrag an ßberbarb I., bie Öefanbtfc^aft 6oiu tat.'« von (Sn«lingrn u. a. m.

Xer UJcrfaffet biefer Siograp^ie Ulricb'« II. von Sei» fingen mu& ein 3eitgenoffe biefe« Jlbtc« gewefen fein, ber aber noeb 1337 fabig mar, au« bem (^cbäcbtnip bie frühere Xi«ciplin be« Slojter« ju beftfereiben. (St fann alfo, wenn er bei ba SSBeu)! Ulticb/« II. aud> erft 20 Jahre alt war, etwa in feinem 75. 8cbcn«ja$re 1337 biefe

Digitized by Google

Qjbronif t»on (Salmmtn^weiier.

i9

»iograpbie vwfajjt haben. 3m Stop. 5 beißt e», t>a# jut 3«t be« G^roniftcn, alfo in ben 3ahwn 1300—1337, no* [ehr alteSXön*e vorhanben wann, mrl*c j*oit um« Hbt »«tbclt vonUra*! 1241—42) inSalem gelebt t)atteu. Diefc SRend-i- müffen, wenn ji( wirf Ii* no* 1337 lebten, 106 bi« III Jahre oli geworben fein. Darau« barf man ni*t jcHi.iu:: , bie G&ronif fei früher al« 1337 gef*"'" ten , benn »erfaff« fann bie iltcjten 9Hön*e früher Iwfragt baben, tf)t et bie (Fljrenif f*ricb. »dfpiele eine« fo beben Jlltcr« au« jener jc.i laffen ft* übrigen« na*» weifen, fo würbe Her ®raf Duo von (Sb«ftdn, ber 1279 fiarb, 109 3ahre alt* unb nannte fi* felbfl in einer Urfunbc, bie er in feinem huntrrtiten Jahr» au«ftdltc, «•nloiwrius. »erfaff« (Fr^rcnif fann, wie i* oben bewerft , 1337 ni*t wel unter 75 3ab>en alt gewefen fein, wenn er nur 20 Jabre alt war, al« übt Ulri* II. gewählt würbe. (Siuen Wand), ber 1336 in no* etwa« höherem Sllter fianb, nennt bie (Sbronif felbfl. <S« ift ber leibliche »ruber be« übte« Ulrich II. , »bei* bolo von Seifingen, welcher mit feinem »ruber, ber 21 Jahre läftllc, na* »eenbigung ihra grmeinfamen Srubicn in ^tari« unter übt ^ber^arb von SSolmatingen 1242— 1276 in ben Crben trat. Xit# gcf*ab. na* allen anzeigen im 3abre 1273, benn naef) einer Urfunbc von 1279 war er mit feinem »ruber f*on SWön* im ftloftcr ,** hatte alfo baö canonif*e 25. i'eben«jai}r über/ j*riticn. »Jr tarn mit 19 3abren in ba« Stlefter unb lebte tiirin 64 3<>t)re, wa« fem 3ab> 1273 bi« 1337 ein üebenfalter von 83 34Trn 8ibl- Seine Wehm fällt bemna* in ba« jalu 1254, bie feine« »ruber«, be« Slbtc», in'« 3al>r 1252. SXc Unt«fu*ung über ten »er« faffer unb bie 3eit feine« Trartatus führt mit einiger ÜBahr. f*einli*feit auf eben biefen Sltclbolb von Seifingen, ben »ruber te* 31b tri Ulri* II., beffen SBerfe fpätere Jufäbe nach bem Jahr 1337 angehängt würben. (£« ergibt ft* wenigften« au« ben Oucllen, wel*e ber ßhronift benübte, baji er ein Sfifgcnofft Slbelbolbö von Seifingen war unb ton biefem gamilicnnolijcn über bie von Morborf, äBolma» fingen unb Seifingen erhalten hatte.

Sluper feinen <£rlebniffen b,at nämlich ber (Jbreniff fclgcnbe Cuellen benübt: 1. Die fumiatio roonaslerii Salemilani , wd*c vorn in bem Jtcpialbu* von Salem au« bem Anfang be« 13. .Uhu', u.ht unb barau« im »6. 1 , S. 177 ber Cuellenfarainlung abgebrutft ift. (fr entnahm barau« bie Angabe, baf bie erfte Stiftung be« ftlofrert mit XII. aralra funbirt worben war. 3nbeffen tonnte an* bie Srtfrung«urfunbe fdbft bafür Dudle

* Gl. ». Jtn'S -Vocbftlpro. tHt&rafni sun C*btxtlei it, £.31. 3<itfa>rifl für »ic ©«f«. M Ctw&«iiH »». » 6. 471.

gewefen fein. 2. 3f» fet)r wa{irf*cinli* , baf ber Qbronift ein 9icd)nung«bud) bri Äloficr« benübte , ba er bei »erfdufen, Käufen unb anbcrni Ibatfacbtn fo genaue Vngaben über btfiimmtc Summen matten fonntc. Sreilict) wäre ri auclj möglicb , bafc er bie« au« bem @cbärbtnifi wieberholte , bod> fet>t bie« vorau« , tat) er in einer amtlichen (Sigenfcbaft, etwa al« ceUcrariu«, frei« babri gewefen fei. dagegen frreitet Äav. 17, nach welebem Siufjert ober ber Äeller a^dnrieb »t>n 3««V »fTfaff« ber ß^ronif fein müßten, wofür fieb feine weiteren Qkünbe finben laffen. 3. »cwci*t bie SteÜe St*p. 5: quemad- mudum multi monarhorum viderunt et audiverunt, quoriun aliqui cliam usque ad iHMlru lemporit licet frrandauvi adhuc superslites perscveravorunl, ba^ ber dh.ronif) Von ben dürften ÜHönctcn be« «(öfter« fitt) ber(d;ten Ifeji. 4. äöar eine gamilicntrabition ber töefrblccbier von Sei» fingen, SBclmatingen unV Siorborf bie OueKe be« »er* faffer«. fciefc« ift bureb bie 3Iu«führlicbfeit über bfe gamilic Uliicb« von Sdfiugen, ber von feinem ©rotwattr Ulritt) von S. ben Kamen habe u. f. w., erwiefen. lie Steden Stap. 4 u. 5, fowie Äap. II üub leiber febr verborben, fonft würbe ü* ber Urfprung jener gamilientrabition no* genau« «mittein laffen. Denn in Stelle «av. 4: «litis germanus t-t nepos (womit « 6b«barb von ®o!« matingen bc)ei*nen will) unb Stap. 5 in ben SBorten: inter istos duos abbntcs (tiamli* Eborliardus primns H 'srrundus) ift offenbar bei et nepos dn Sab au«gefallen, worin gefagt war, baft öber^arb II. nepos gewefen fei. 8lud Äav. 1 1 1 Md in Cunslanlin , ut dictum est, nulriius gebt ferner hervor, bafj ohne 3*f'f»l hi« im Äa». 4 ober 5 von ber gamilie Sdfingen unb ihrer Ueberftebdung na* (Sonftanj bur* Uld* b. A. etwa um 1200 gehanbelt würbe.* 3a man barf no* weit« f*liet;en , fev in ben Äav. 4 u. 5 au* bie ©ejieltung Seifing« ju ben SBolmatingen erwähnt gewefen. Xenn nur bur* bie gamilientrabition ber Selftngcr h.u, wit au« allem bervorgebt, (Ihronift «fahren, batt We von SBoImatingen unb »orborf v«wanbt waren. 3ebcnfall« ftaub im Criginal Äav. 4 ob« 5, wie au« befeften Stelle bervorgebt,** etwa» üb« bie »er= wanbtf*aft ber üebte üb«barb I. unb II. ÜRag ber fpätere »«befferer Gbronif im 15. 3abrt)unb«t bie« al« einen J-.uhum betra*tet unb v«änb«t baben, ober ber (Sbronift fdbft falf* b«i*tet worben fe»n , fo bleibt ju untcrfu*en, wie «, feine Cudlr bafür angibt, unb etwa h. unbnt 3abrt nachher f*rieb , tief* »erwanbt. febaft wiffen fonnte. Die »ejie^ungen be« @ef<$le*trt von Seifingen )tt Salem unb bem Stift« beffriben 0|f. N( 9tct< beiw «ap. 11. «ifl)< tir »eti »«ff IUI.

3*

Digitized by Google

Sfjrtftiif »on ©almaun$n>et(er.

»untreren von 5lbel«reute geben fjlerüber einigen Stuf* fdjlujj. 3n ber Scbu&urfunbe für Salem von griebrio} L 1155* »irt gefag», bafi ?anbolf von Selftngen 1134 bei ber Scbmfung ber (Jrbfcbaft fötintram« von Slbel«; wute an Salem zugegen gewefm fri. tvar alfo ein »orfabr be« ©ropvater« t rf Sitte* U(rid) II. von Sei« fingen bd ber Stiftung be* JHoftcr« jugtgen. Simmt man an, baj Ulrich, von Seifingen 1252 geboren «mt, fo ifl bie ©fburt feine« ®ro$vater* etwa 60 3ahre früher ju fefcen, alfo: 1190 95. Darnach fennte ber Urgroßvater be« Ulrieb II. btr @ol>n bt« bri ber ©rün* burtg von Salem anwefenbrn Uanbolf von Selfingeii fein. SRan feilte erwarten, baß brr Gftronift bie statuta brr iS-iiv-TuitapitJ von (Siteaur vom 12. 3abrf;unbert an bW 1336 vollflänbig gefannt unb baß er mit 93ejug barauf tu- Beobachtung ber Crben«regeln unter ben Siebten <Sberb>rt I., II., Ulricf> II. unb Gonrab bebanbel» r)abe. Slber bt'efe (Jhrwarrung wirb getäufebt. Um birrin ben Qbronifien bcurtheilen $u fönnen, habe ict) in ben SRoten auf bie berreffenben Serorbnungen »erwiefen unb ange- geben, ob et fte gefannt habe ober niett.

Sur ben Slbelbolb von Seifingen al« SScrfaffer fvredjen nveb ?wd formelle ©rünbe, nämlidj bie Stelle Äav. 12: Confrater irdalricus unb Stap. 33 : Confratcr suus ute- r i uns nomine Adelboldus ; fobann . baß vor beut 9famen Slbdbolbu« ber fonfi übliche Xitel dominus niett gebraucht ifl. 2>te rrfle SteDe (*av. 12) balle tcb für 5<tt au« brm Criginal übernommen. (£« fällt babri auf, ba(i t)ier Ulrich m.tt dominus ober dominus ablws genannt wirb, wär)rcnb fdbjt bei einfacben Wöndjcn wie Stap. 17 unb nie bei einem anbern SIbte ber Site! dominus fehlt. Confrater fann jubem ein finfacber 9Röncr) von feinem übte niebt fagen unb ber (Sbronift gebraud?! auch bei jebem Äbte mit 2Iu*nal>mc be« getabelten SIbte« (Sen* rab von <Sn«tingen ben Stiel dominus. Sur gleiche SBürbentrdger «Veten von einanber mit coabhas ober tonfrster. 2Me «vefle Stelle Jfra». 33 enthält rvol offen» bar eine 3fttervo(at(on eine« fpäteren fefer« nacb bem lobe Slbelbolb« von Seifingen. Der urfvrünglidjc Tat lautete etwa : Confrater vero suus uterinus nomine Adel- boldus post discessum vencrabilis domini l dalrici nbbalis, germani sui, circiler XXV. annis supervixil. Die beiben Stellen: cui temporibus suis inveniehatur unb in sua devolioite febdnen f»itcre 3ufä$e. 3um »eWeife biefer 3ntcr»olation (ft ba« Stap. 38 ju beachten, barin werben Slnbcutungen gegeben, lo.utn nur in bie „Um- 1337—1344 fatlen rönnen, benn fte betreffen ben ßon» rab von (Sn«lingcn al« $ifa>f in @urf, ber 1344 ftarb.

Orrtra». Uifaa»»». W. i €. 81.

3)ie <£b>nif felbi» aber vmat^ an einer Stelle, bafc fte vor bem 3a$re 1342 gefo>rieben fd unb an einer anbern, ba$ fte 1337 verfaß »urbe. So bleibt nlajl« übrig, al« bie "Votum über ben JM'cbof von ®UTf für 3,'f^(e iu t)alten , fie lauten: non conlentus episeoparu nunc (alfo nad) 1337) etiam odhue »d altiores ac ditiores

dieitur, ad curiam Romanam non cessat anbelando la- borare. Soll bamit bie 9emüc)ung Conrab« von Cn«-- lingen, ba« <£r}bijhim Saljburg )tt erhalten, bejeidjnd Werben, fo fann biefelbe nur in bie SeM'tfvacanj von Saljburg 1338 unb 1343 fallen. $>er jweile formettt ©runb, welcber obige Snmutttmg ju beftdtigen fdjeint, ifl, bafi beim Warnen Slbelbolb nie ber «eifab dominus vorfommt, welken bodj fonft bfe ßlironif, wie Stap. 17, felbfi einfacben Wöncben beilegt.

£ie inneren Orünbe, weld>e auf Slbelbolb von SeU fingen al« ben SBerfaffer ber (^brontf r)inwe(fen , ftnb ba« ?ob, welche« er öfberbarb II., al« feinem 9Jerwanbten unb bem SIbte fvenbet, unter wriebera a in« »lofter trat, ferner bie ?iu«fü(irlicbfeit, mit weldjer er bie gami» Itengcfcbicbfe ber Selfinger ber)anbclt. Xa« Vob be« SIbte« dber^iarb II. muß für v<ffiMili<t-V.utetifcb aflart werben, wie bie ©efebiebte be« j71o|ter« unter feiner Leitung be« wei«t. tritt t)ier Wieberum ber tenbenjiöfe (Jbarafter ber Gbronif r)ervor, ba« Unheil über einen früheren 8tbt ju milbent unb ju veränbem. Uebn bie ^Jerfon be« «erfaffer« ftnb bie Stetten über Stbt ©berbarb I. ju be* merfen. (?r hatte gar fein ,3ntercffe, etwa« anbere« von biefem SIbte iu fagen, al« wie oft man unter biefem Sorfteljer bie SKöndje rafirte unb wie man bie gafrtage in ber gafien^dt bfdt; aber von ber Diomrrife btefe« SIbte«, feinen Bemühungen, reirb/dunmtttclbar ju werben, feiner Stellung jum ^avfte unb Äaifer will er nio>t reVen. Tai fann nur ein ÜRann ber ftrengften Slftefe, ber mit ber ®elt abgefebloffen bat , ignortren, beffen ganje« Slugenmerf bei allem auf ba« innere geben be« SRenfcben gcrlcbtet ift. SU« einen foleben Wann fcbtlbert bie Cljronif ben Sldelbolb von Seifingen (Stap. 33) in Vem jüngeren Beija^e: cui nuUus monachus devolior et fcrventior.

Wegen bie Slnnahme be« Slbelbolb al« IBerfaffer tif.t ftdj einwenben , baß bie 9lao>ricbien über ba« ©efdjledjt von Sdftngen aueb babureb motivirt jdn fönnen, bafi jur 3ril ber »bfaffung ba« ©efebleebt ber Selftngen au«* fiarb , unb tiefer Umflanb, fowie bie faleraifdje »Äini* fterialitat ber Sdftngen ben SJerfaffer ut ben gamilien* nottjen fonnte veranlapt haben, (f« läpt ftd> aueb fö>wer mit ber Slulorfcfcaft bei Übdbolb von Selftngen verdni-

Digitized by Google

(JhtiNiif von eotmamitoeifer.

gen , mv bie (i bronif mit feinem Sorte be« pSpftlidjtn Sluf trage« an Ulridj II. pon 1285 unb ber ©tfanbt. ftbafl btffrfttri für »önig Hlbrrcfct (1302) an ben U-ai-.fi erwähnt. JMt Ibatfarfcen bitte rotb ber ©nitre be« Sbte« wiffen muffen. j$reilit& (icljt bem Wieb« entgegen, bajj bre «Berfaffre nur JHoftrrgefdjidjte ftfcrciben wellte «nb bir Meieb«gefcb*H< bre «ebte (fbcrbarb I. Ulrirb OL «nb Genrab rat« Slbfidjt überging.

SBenn auä> bre ffierfaffre br« Tractolus, wie bre Jitel febon anbeut«, weniger eine (*^toiti)tt , al« eine Meibe ftalijtiftbre Sae&ridjttn unb moraliftbre 93erbiltre geben wellte, fo ifl bodj nfät ju erefennen, Pap" re alle 93er* bältnific rein prefcnlitb auffaßte unb bepbalb ungereept mürbe, 33efonbre« gegen (5 curat von (Sn#lingen, bei welchem er gan$ unberiiefttebtigt (Äfit , in Weiert fritnni>- feben 3«' biefre lebte unb mit wie febwreen Opfern er in unerfcbütlerlicber Sreue am $apffc, am ffenig grib» rieb, unb ^»rejcg Üeopolc fejtbiell. Statt ben Stürmen bre 3«t «nb ben Opfern , welche bie tonfequente ^clitif biefe« Äbte« ferberte, ca« Unglücf be« Jflctter« juut» ftbrribtn , (tat bre (Sbronifr nur bie <Berfon (ionrab'tf «er« antwortlidj gemacht. 3$ uerwrife auf bie Änraerfungen, worin bie tfinfeitigfeit be« Ghreniften naebgewiefen ift. Tamm barf man aber nicht annehmen, bap ber Ghreniji ein politift&er ober firrblitber ©egner be« päpftlicb> unb eflererirbifcb c gcfinnten ?lbttd (Senrab gewefrn fei. dt nennt bie SlntjÄngre Sutwig« be« 93airen UtÄubre, wa« beeb hinlänglich anjeigt, baf» re auf berfelben Partei ftanb, wie fein Slbt.

Ter 93crfaffer ber (5hrcnif bat au« 9iücfjitpten manefce Cinjelbeiten unb befonbre« Warnen »on ^erfenen per« febweigen muffen. liefe« tritt befenber* im ffap. 38 hrepor, iv o er fagt, ran Slbt (Jonrab von (?n«lingen »■Iis (iure a quibuniam noliililius seu polius praedonibus gefangen unb au#geplünbret werben fei. Ire Gbrenifl fi.ittc bie quidam nobiles mit ihren Warnen angeben rönnen, aber re t)attc ©rünbe, ju untrelaffen. SBcr biefe «beligen waren, fann wohl »ermüdet werben, nam« lieb bie Anhänger be« Äönig« Subwig im cberen Scbwa« ben, Öraf SBilbclm von Siontfert, bre ui 8utwig über* trat (Stälin wirl. ®efcb. 3, €. 141, 159), 93«t(iclP »en Äeufen, @raf (Sonrab Pon greiburg, @raf apeinrieb Pen gür^enberg, bre ben 9bt Xieibelm ron Seiebjnau ge^ fangen nabm unb erjl gegen 40 Warf Silber«, etwa 860 ff. rfi.* wieber frei gab. (Slälin a. a. D. <S. 16t.)

Die GonUHtx Haif »ar im« ht 3.«i4|rift yn ».f^. MO^rr». m. 2 *. 4M wiH 404 im 3a«rc I2J0 - 24 ». 3 tr.it. ufrrr« «hlttt «n» 1431 »o*> 18 1. 6 fr., miilfia im 3a^r« «320 »i« 40, wo 6er «Mlduf M titt* Aattfan», tliva = 2t |t. 35 fr.

21

Der »bfebreibre unb Snbrifator beö 16. 3a$r$unbret« fefte auf ben Sianb feiner 9lbfa>rrft furje ^nbalfÄangaben. «Ciefe ütir in ben %otrn mit A. be)rid)net. <f« fanb aber biefe (E&ronif im 16. 3a$r£unbert aueb einen Srebeffreer* bre ebenfatl« auf ben »anb feine ©emerfungen unb Sreicbtigungen fe>te. liefe jüngere #anb würbe in ben SJoten mit B. bejeic^net. ?lu« biefre ©rifefcrift im »ap.23 gebt mit ©ewip^ieit ^errcr, bai3 ber «Brebeffrere B. fdjon bie Criginalbanbfdjrift nia>t mel)r fannie. I)enn fonfr würbe re bie fehjenben Stellen, welcbe er mit deest ebre desunt bejeiebuet, n.;.;n;t baben. liefe Semrefungen rührm »on einem «Wanne bre, welrbre ante« CueUtn, alt) bre (Shronijr unb bre Slbfdjreibre bre 6r)ronif fannte. So bat er j. 99. rirbiig in ber Slbteretfie 9ap. I fo vre» beffret, bap Ulrifb III. ron Sargan« naa) €onrab ton (*n?lingen folgt. (Sr liat befonbrr« bie 3>>»)(angabcn im Äap. 5 unb 6 buretj bie SBorte naevus unb nimium )U rerceiicrii getutet. A^te rene ne|cr ereilen gict Dem @bcrbarb I. 54 9legicrung«jar)re, bie weite @bret)arb II. nabeju 40 9lu« writben ©riinteu bre SBerbefferre biefe Angaben a(« irrig bejeiebnet, fielet man au« bem Apia- rium Salrmitanum S. CWV. .v>ht gibt Sartori bem 9(bt tiberharb I. nur 50 9iegireung«jat)re unb lAftt it)n 1241 ftreben. Tiefe Slngabe Sartori'« breul)t aber auf einem iWt;mftänbnifl\ weiche« Jfjattb B. bunt) ibrt Sote brebeifübrte. 6bert)arb I. regierte frrilitb nur biö 1241, alfo nur 50 3nb"i «ber re lebte noeb bi« 1245. T)ie 6t)ronif bat bie« ungenau in ben ffiorten au«gebrüeft: LIIII. anni.s abbatisavil, Penn bie pier leiten 3<il>« war tSberbart L jurütfgetreten. Ter Corrcftor B. b,at aber genauer unb frbärfre jwifdpen bre SHegireung«' unb Sieben«« jeit al« abbas omeritus unterfdjiebnt. Sartori lä^t brite Slngaben, ben lob 1241 obre 1245, ot)nt llrti)cil neben einanbre fielen. Tie jwtite Wotc pon B., wo bie 40 £Regierung«jabrt Cberbarb'« II. bejwetfelt werben, berut)t auf bcmfelben ungenauen 91u«brutfe: abbatisavit bre (Fbronif, welebe bie atbt 3a^rc nad> bre Seflgnation tc« 9bte« ned) ju feiner dtegireung«jeit redjnet. öbert)arb II. würbe 1242 gewAMt, legte ben 9lbt«flab 1276 niebre unb ftarb 1284, fo bap re eigentlich, wenn bit fln« gaben genau jinb , ungefähr 40 3at)re 8Ibt war, me^r wollte bie Gbronif nitbt jagen. (Sine nrrb jüngere ^anb bat bie unb ba auf ben Äanb ©emerfungen gefetjt, wddje mit C. bejeitbnet würben.

M 21 ft. SRtlt>iB belriij Ml 0aa}< €«mmt (40 Watt) anjtfi^ 880 |L uttfew« Qitltit.

»ad) ein» etrlle im »rt Suana SaleniUaa v^, id) irntta t>i( »mmilbung «u^efrtodjt u , t>i« ■f.iri: B. tatjrt »an Natrbia« Rtf) 1575 bet.

Digitized by Google

ßfjronif wn <3a\taannttotikv.

22

3um crfienmal fchcint tiefe (Sbromt von *|kier Staub für feine tabula oblong», eine Sri Äbtdretye, benüfet wor» ben ,»i fein. 5|3atrr Scbaftian ©ürjicr von SJeufradj, »eldjer 1643 ben Sdjwebenfrieg betrieb, i)at eintclne Stellen ber ßbronif entlehnt , anbere aud ber fundalio (Cuell .«Samml. ©b. 1, S. 177). St gibt barauf einige Siotijcn aus £anbfd?riftcn unb bie angaben von 1311, U$ tamale 310 TOöncric, üRiniftri unb (Senverfcn in Salem gewefen feien, reelle er wieber auö tiefer (Shronif genommen b,at. daneben aber bat er von 1323 eine Jlolij, bie nid>t in ber libronif von 1337 ftebt.

Sei ber ©enüfeung von *Wanriquc , Annales cislrr- ciensw muß man fchr vorfiebtig fein ; ebenfo bei ©rufcbiuS, ber oft jenem folgt. Habet geben beite Jfiatfadjen an, reelle mit ben örtlichen CucUcn im ÜJiberfprucbc fteben. Scfonber* bei Salem teigen jidj biefe 4Uiberfprücbe in ber Chronologie , ^Dtanrique fept tie <*)rünbung Salem* 1138 ftatt 1134, ebenfo folgt er in ber giliation bett labulae cisterrienses, welche mit ber fundatio von Salem nid i übereinfiimineu , er gibt enblicb Sbatjacbcn an, von welchen man in ben mir vorliegenben Cuellen nirbtfl jinbet. Sttanriquc (Annnli-s röterrierises 1652, T. I, p. 358 ) nennt ©ellavalli* in ber Hiöcefe ©efancon, geftiftet 1119, al« bie SWuttcr von Salem unb bie üinie ber Slbfianw mung bie von SRorimenb, geftiftet 1115. ©eice Angaben witcrfprccbcn ber in Salem überlieferten giliation: Site» aur, (Jlairvaur, ?ü&cl, Salem. 3Xanrique gibt (S.359) alö Cuelle bie labulae WsU-nienses an, wabrenb fteb. bie Abftamuiung von ?üfreM5lairvaur nur auf Salemer Cuellen ftü&t. lintwetcr irren bier bie labulae cisler- CfeMM, beim alle Cuellen weifen auf ?iu>el alt bie SRuttcr von Salem bin, ober «Wanrique bat fie falfcb verftanben unb jwar au« folgenben Wrüntcn. Hie erften SKöncbe lamen von ?ü|>el nacb Salem, aber ber erfie Sbt growin 1137—65 mar früher, ehe er nacb Süsel fam, SOtöncb in ©ellavalli*. Hie Salemer Cuellen reebnen bie giliation nacb ben (Soloniften, bie labtiba- cislcr- cirnses, tvie febeim, nacb ben Siebten unb wo biefe berftammten. Xie Sage bei «Wanriquc, bafi ber Seufcl einmal in Salem ber ©aft bc* Abte« gervefen fei, hängt mit ber Angabe bei ©rufebiu* jufammen, wonach, von einem ©rafen von {Komfort in Salem eine Stiftung gemacht würbe, welche bie *Köncbe verpflichtete , iebem Seiner unt> SÖJanberer eine Stacht unentgeltlich Verberg ju geben. Hiefclbe Sage war in SRaulbronn, aber mit bem Unterfcbiebe , t>afi ber Seufcl f;ier ben Dr. gaufl bolte, ber von Snittlmgcn bei «PJaulbronn gebürtig unb auf SBefueb bei feinem greunbe, bem äbte, war. gür biefe flngaben, welche 'Manrique anter* mittheilt, al* ©ru--

fcbiuS, habe ich feine Cuelle gefunben. 3oi« fagt aud; (1, 359), (Sbcrbart I. fei au* bem bamal« entftanbenen üffrebigetorben gewefen unb burd) eine ©ifion («oeleste orarulum) gemannt worben. Hefen Orten erflart er (4, 25) bureb Ärcujprebiger unb nennt ald Cuelle ein rcyeslum %alicanum. Sartori (Apiar. CAM . i fanb barüba in Salem feine 9Jacbricbt. (?« ijt auch ni<t;t richtig, öberharb I. war weter jemal« Xorainifaner, noeb iheujprebigcr, fonbnn le$tercd beruht auf SNißvcrftänb- nif». örufctiiu'S bagegen verweist auf q^enriquej, bem er nacherzählt , (SbcrharC I. habe geträumt , Ghriftufl er« frbeine unb empfehle i^ta bie jmei ^f«be, welche er ih,m fehiefen werte. Heu anberen Jag famen jwei Hominifanermöiicbc nacb Salem.

SrtifrhiuS (Clironolugiu nionaslerioruui Gennaniae 1682, S. 382 flg.) gibt an, bafj il)m ber bamalige 2lbt von Salem, Cmanuel Sulger von 9JeufTac^, biefe ftalifti- feben Slngabeu unb bie SlbtSreibe überfebidt fjabe. Hicfi gefebab vor bem Älcflabranbe 1697.* Sßclcbc Cuellen Dem SrufcbiuS mitgctbeilt würben, fanu man aire ber Stufübluug ber Örabmäler beö Sltclfl unb bem tarnen beS Siftum«, ba? l>onrat von (ynölingen 1336 erhielt, fdjlieffen. (b nennt bie von ©obmann, ©rrmlicb, ScheU Irnberg unb üHorborf. Xiefc tarnen finben Orb auch, in ber Hisloria corupendiari« ber SRainjer 9Mufeum6bihlio* tbef, wovon eine Slhfdjrift im ÄarlSmher Archiv fieb befinret. 2lucb tie 9lad?ricbt vom gremiten Heinrich ?inf 1256 hat ©rufchiuö von Salem erhalten. Her »bt (Jmanuel 3ulger hatte eine Diadjrirbt vor ft*, baj» C>onrab von UnSlingen 1337 tum SBifcbof von Wurf geraaebt würbe, (ir fonnte aber baS SBort ffurecnsis nicht lefen unb fdjrieb curiensis (Phur), woju 93ru« fdjiuö tie richtige Semerfung machte: et »i nein in- \eniain i'um illie sedisse. Haraud gebt Ijervor, hafi Sulger vor bem ©ranbe 1697 noch eine anbere Cuelle aufier bem folgenten Tractalus hatte , worin ber ?c*amcn beS ©ijtum« ftanb, ba* ßonrab von (inSIingeu eil>ielt. Hiefe Cuelle war, wie ich glaube, bie Historie cnmpen- diari«. welche richtig gureensis febreibt. Hen Tractalus (tat ©rttfcbiud nicht gefannt.

qjetri in ber Suevia eoclesiaslica 1 699 hantelt S. 736 von Salem. Gr febrieb «rufehiu« unb bie no>a sacri roniani imperii prurerucn notitia, Tubing. 1684 über bie ©ogtei von Salem ab.

Hurd) ÜJJanrique unb SrufchiuS waren aus ungc' febiefter Senüeung ber Cuellen von (Siteaur 9tacbrid)-- ten über Salem in Umlauf gefommen, welchen bie falemifchen (Bebte entgegen ju treten für nCMhig fan

BgL Cflltnfaminmua 9t. 1 6. (90).

Digitized by Google

Qtyvomf »on €5dmamitfti?etfer.

23

>rn. 2>if Summa Salemilana »on SirfmbergeT 9b. 1 €. 2 äußert fieb barüber alfo: Quamquam de noliliis monislerii Salemilani di\crsis temporibus dlvcrsi # scripserint, quidam rtiam nun absque inspersione fa- bellarum, quas (ut fieri solet) aller ex altero descrip- sil. Irphalb »urbt Mm 1700 in Salem ein Heine« biftoriffbe« ©CTfrben über bie ®ef*icbte unb ben »e» fianb biefe« Slojter«, t»ie ^iefenberger a. a. O. fagt ex monumenlis arrhivii eolleclnm, »erfaßt, liefe Schrift bat 8lbt Stephan .jung (1698— 1723) bem Giiirriicnfrr Huguiiin Sartori $u Cffeg in SJöhmcn, btr 1708 ba« Ci.slerriiiin Ins terlium febrieb , jufommen laffen unb ihm erlaubt, bicfclfcc brfenber« unter bem Sütel: Apiarium Salemilanum bruefen )tt Kiffen. ** 3n brm Cislerrium bis tertimn, S. 894 tritt Sartori, geftübt auf Salcmcr Sfacbricbteit , mehreren falfrbcn Angaben btr obenge« nannten .§iftcrifct entgegen. £cr Salcmcr Vorarbeiter Sartori« fannte biefe (Jhrcnif unb führt iie S. ("XXV. bei (Sbtrbarb I. an: „ein alte« «Wanufcript feftet 54 3abre." gcrucr S. CXXVII. fagt er, taü 3MancgcU> »on iRortorf in Salem begraben fei, „n>ie folebe« ein alte« "äRanufcript anbelltet." liefe beicen Stellen be- lieben ftcb auf beit Traetalus. (Sbcnfo ift bie ($r$ah» lung pen (?berbarb'« II. Webet bei ter Sifttation ©. CXXXIF. flg. au? tiefer (5bronif; tc«glcicbctt bie Slngabe, taft Sönig SRubelf ptt ©cerbigiing ^baharb'«!!. nach Salem fam, obgleich Sartori nicht fagt. 6. CXXXV. nennt er bieie (>bronif lieber, bagegen erzählt er bie ganjc 3ugentgcfcbtcbtc von Ulrich unb Jlbclbolb ren Seifingen fewie ben 3 ob be« leereren, ohne ba« alle Hianufcript al« feine Cuefle ju nennen. Tap" er cd aber vor fieb hatte, brroeift bie Stelle: ni Seelfingen, einem gegen bem Mccfcrftrom gelegenen Cr« gebobren roorben." (Jr fjat aueb S. CXXXIX. flg. gcrabcui bie tfhronif übep fe&t, ohne jic |M bezeichnen. 91ucb S. CXLVII. bejiebt a iieb barauf in ben Bvrims w((5onrat) jur bifeböf- lieben $|gnität, au welchem Crte wirb niebt gcmclbet."

3n ber GhIKb chrisliana 1730 Tom. V. p. 1082 wirb au« ben obengenannten Scbriflftcllern alle« über Salem ohne Ätitif naeberjäblt. galfcbc« unb richtige« ficht neben einanber, aber Saleiner Gucllcn febeinen niebt unmittelbar, fonbern nur Srufcbiu« unb ba« Apinrium ercerpirt ju fein, lic (»bronif »on 1337 fennt bie Gallia ehrifUna niebt , bie Angaben über bie J/.M brr ÜRöncbe ftnb au« 3)rufcbiu« unb bem Apiarium bei Sartori.

* Xant.i toitt er t'uif&.ui, Jjmii^a«} u SRaatii)ac t>t|ei4r»n. •• 9)fll. Ci*tcrciu«i bis l«rtiani w«€ailni, ttalfo)« «a«g«be, €. 86« unt» OHL

Trubpert Keugart wurbtn für feine Hisloria episco- patus Constanu'ensis feine Cuellrn »on Salem miigeihetlt.

Irr 9?rrf affer be« ^anbfebriftiidben SEBrrfe« Summa Salemitana, Wattbia* Siefenbcrger, ber 1761—65 ftbrieb, ^at biefe (Sbrenif gefannt unb für feine 3*>«Xt benüpt. Iie« gefcbal) aber nur mittelbar, nämlid) ttn.t bie 9eolate be« ÜHattbäu« «otb »on 1570—75. 3m britten «ante ber Summa Salemilana, ber niebt meljr ton 9Siefen> berget gefebriebtu ift, ftebj S. 216 unb 217 eint ju beaebtenbe 9?otiV R. J. Matthaeus Roth XXVI. Sakmii abbas 1575 eleclus, »gl. Cuellenfammlung 1,(89), antea rr nun arcliivii peritiüsimus registralor, in h-uiü, quas volu- minöse consrripsil, .Xotis archivi Salemitani* (ba« «oirb bie Summa Sali'milana fein) de Conrado abbalc hoc nobis reliquil fonnalia: .("onrmlns X. abbas Salemii episco- patum Gurcensem a<leptus ressii nionaslerio et abbatiae

repiminis sui anno 25 rcaigmvil in ihus papae.

die nnn inressit suonnn anteressonim semitam, pro- i-uraMt puenilis ranoniratus, et sibi episcop«tum, minuit numemm fralrum et cliseiplinam labe facta?»." IIa %ctus nuinuscriplum ex arrhivii re^islralura. Seal. LXXII., fasc. 1' larau« ge^t Terror, bap SSati^äu« "Üeity tie folgende Gbronif gefannt unb benübt bat. (5« liegt babtr bie Herauithung nabe , bap bie Jpanb B. in bem IVanu« frript ter (5t)ronif »on Wattbäu« 91otb berrü^re.

3n iüngfter 3eit bat 3. »aber in feinen „Sabrttn unb SEanberungen im ^eimalblanbe," Srciburg 1853 ®b. I S. 93 biefe Ghronif aueb benüpt.

liefelbe bilbet ein ®liet in ber SReihc ber We* febiebtfebreibung ber Gijteru'enfrr unb jvear btr biographi» feben dtiebtung biefer bifiorifeben Schule in Jeutfcblanb. Sie mu^ taber mit ben S?eben«befebreibungm be« 0t}* bif*of« Engelbert »on »öln unb ber beil. (Slifabetb »on (Safariu« »on ^aifterbacb* utfammrngrfteflt werben. Tie übrigen niebt biograplufeben ©efcbiebtfcbreibn , au« roeU eben bie teutfebe 6i|"iersienfer^iftoriograpbie be« 12. bi« 14. 3ahTbunbeTt« brflanb, ftnb Ctto, ©ifebof »on grev fing, «bt in SNorimunb bi« 1137, geflorben 1 1 58. *• Irr Wönrb »on gürftenfelb 1273—1326*^ unb 3c $ann abt »on «Biftring in Jtärnicn.f la« gemein- famt Wcrfmal btr (Sifteru'enfer«'öiograpben ift bit un»tt' roanbtr 99eobacbtung be« inneren Wenfeben. Bbgcfcbleffen aUem »cltlicben Streben ftebt aueb biefer Gbronift nur

Uffctt (SifariK von ^aiitrrt><i4 «gl. SüalttntaA!, X)tatfa)r lanb« C*t(*id)HqafUtu 6.438 , 81. Jtaafwoaa, ffjfariu« ». ^. und (Böhmer, FoBle^s rer. (rem. II. p. XXXII.

•• ÜJgl. ub«t fruit <»)<fd)ia)Maaff<ifMn4 CatUrafammlang Sk. 1 Cg. (11 13) «»► äSalUntan) tt. <u C 6. 340 jlgtt. »^rnrr, FoBles L, p. 1. vui Di.

t tfülinKr, Fontes I., p. XXVI. fl4H.

Digitized by Google

24

GbroHtf »on aalraanrrttteiler.

auf bic Beobachtung Ctbenflregel, bafl gottfdige Sebcn bet «onpenütalcn unb ben georbnden apaudbah brt «lefin«. 60 fmb biet bie Siebte (Stewart I., lllricb II. unb denrab nur nacb ihrem ^äudltc^trn Scben gefcbjlbert unb if>rc Itj jtiejfcit aI6 T iplematcn in Sieicb?' gefebiften unb fircblid)en Slufträgen gänjlicb übergangen. Xaburdj fam bet dbrenift )U jebiefen Urtbcilcn. Xet aBerti! ferner Schrift liegt alfo nur bann, baji man ba« »JJripatlebcn pon brti nicht unbrbeutenten Staate mdnncrn bc« 13. unb 14. Jahrhunteritf au«fü^tli(b bo febrieben finbet. Xcr (Shronift perfebwirg fchr viele*, aber nicht in ber Slbjicbi, um batureb bit Jhaifacbc ju ent» fidlen ober ba* meralifebe Unheil ju änbern, fenbero weil er c* für weltlich , eitel , üc-rübcrgcbcnb unb zufällig fcidt. darüber mögen hier noch einige Slnbcutungcn flehen.

Xie Siebte unb einzelne D?eii<bc von Salem würben, wie mciftcnttycilö bamald bie tfiftersirnfer, oon Ben ^'aptten unb ben Käufern ber Staufeit unb 4J>ab$burgcr im 13. unb 14. Oabrbuntert für biplomatifcbe Aufträge per» wenbet. Xahcr fmb bie Siebte Gbcrbarb I., Ulrich II. unb (ionrab mit ter ^»apfl- unb 9tcicb*gcfcbicbte verflechten. 3hre einjdnen Slufträge für ben päpftlicben Stuhl unb bie Äaifer jinb in ben Slnmerfungen miammcngciicllt. 2ßa« bie Belitif ter Staufen unb bie SBahl ihrer X iplematcn betrifft , fo geht aud ben aebt Schirm« briefen ber erften Staufen für Salem ton 1142—1193 f/trvor , baü fic tiefe« »lofter nie auper Siebt liefen. Bon 1 1 9S biö 1202 war Salem neeb ben Staufen treu. Jn bem Zahrc 1202 licp ficb ter Slbt gberharb I. ton 3nuccenj III. gegen bie Staufen junaefcfl gegen $b> lipp gewinnen. Xavcn ift bei (fberbart I. tie Siebe. Scittcm trat ber Slbt von Salem in ter Staun jeben Xiplcmalie jurürf. Xie Giftcnienfcr galten bei ten Stau- fen bia auf gritri<b II. viel. Befaiintlicb war gritrieb L »on Staufen fomiliurt» ted (iittcr»ienfcr Crcend unb SM| Philipp jagte in rinerllrfuube rem IS.SWai 1206 Pen Meiern CrPcn: in quibus nunc spceialiler florel religio Christian». Jpriiiridj VII. gebrauebte in feiner Ur» tunbe für Salem com 10. Xejember 1222 bie SBentung: ruro loeis venerabilibus et niavime ubi religio ciMvr-

^ ordwis viget, «erenilalis nostre liemenliam rc-

ftmmui, exernpla divonuu qtiondani aufru-slorum pari-n- loui no»trurum vonerantes maxime autem domini et p»lris Fride rici seeandi.

Xie Jpabeburger folgten barin ben Staufen; tt war befenbert Stubolf I., «Ubredjtl., unb gribria) bem 6ebönen bunim ju tbun , einen lv h rn geifHicbcn SBürtenträger, Ut Slnfeben beim papftlicben €ruble genop, ol« 9ürgcn unb gürfpreeber ber firebluben ©efinnung aller 4>ab*.

burger mit (Befanbtfcbaften beauftragen ;u fennen. 3U biefer biplomatifr$cn, ieb möcblc fagen erblichen, äfften war pon diubolf I. bid gribridj bem S.tv:t<u ter jebe&< malige Slbt pon Salem auAerfetyen. 60 benüfte Kubolf I. ben Slbt Ulrich II. pon Selfingcn 1285, um einen ihm angenehmen ©r*bifcbof r-on Saljburg bureb ben ^apji betätigt tu feben. SUbreclu I. febirfte benfdben Slbt jus Zapfte, um ficb beftäiigen ju laffen (1303), gritrieb fanbte feinen 9<acbfvlga (fonrab pon <f Illingen (1322) nad; Shugnon. Stu» fclcben 9tütfftd>ten begab ftcb 9tubelf I. jur Sjcntigung ted SlbtrS (iber^arb II. 1284 nacb Salem unb nahm gribrieb ter Schöne am 16. biö 19. Slpril 1315 bort feinen Sufentbalt, bei welcher ainanlaffung a jwei Urfunben für Salem aufteilte. IKtt bem Slbt (Eber* harb II. febeirtt »önig Subolf in näheren ©ejiebungen geftanben »u habeiu C*berharb war wcl an* perfönlicb auf trm Xürnbnger $oftage rem II. ^orember bid ßnbe Xejember 1274, auf wdebem Wutolf bie geifl» lieben gürfien Jcutfcplanb« um ficb perfammdte, unb eine Urfuntc für Salem aufjtdlte, welche Böhmer in feinen jiegeften nicht hat, bie abn im Salemer bopial bueb 93t. 1 S. 313 fteht. <St begreift ftd> hiernach, tap SKutolf ren ter Belagerung ter 33urg 'löaltecl bei ■Jfagclb jur Beert igung (Sbn^art* nach Salem fam.

Ungeacbtet tieter Begebungen tetf Äleüi . < Salem )u ben i'äpjien, Staufen uub Jpab«burgern fft tie (j'hronif al* Cuelle für tie 3ieicb»gefchicbte nicht ergiebig, »ol aber für tie Sircbcngcfcbicbte tetf Vanbe« wichtig. Xie Statuten ber (Mciieralfapild in Citeaur Pom 12. bid 14. Jahrrumbert fönnen fein fo anfebauliche* Bilt rou rem allmäMigcn Berfalle ter Bernbarbinifcbcn Saftungen geben, alö tie audfüljrlidje Crjablung eineö C<hreni|ten, wdeber tie tunehmente Benreicblid>ung ba IVonctc unb tie Sluflöjung ter Xi«eiplin erlebt hat. Xie jablreicben 9Joti$en für tie Xunftgeicbicbie fmb nicht mint« beacb« tenewenh, befenterd für unfere 3eit, tie taö Stutium ber Äunft te* aNittelaltcr* fo eifrig betreibt. Uinc ror= tüglicbe Braucbbarfeii hat entlicb tie l>hremf tatureb, weil fie tie !fi?irthfchaft*gefcbicbte einee3 wohlhabenten Älofiert pon 1200 bi« 1337 entWIt. Xer (56rcnifi mupte unwillführlid; tiefen @egenfiant beachten, weil er bie materielle Betingung M rdigiöfen 3«wdc« war, )u teffen ^ueiebung er tiefe Hrbeit unternahm, gür tie je^ige ÜBiffenfcbaft ba Wationalöfonomie geben folebe Xorijcn eine gcfcbicbilicbe @runblage unb (hfabrung, wdrbe ter Xbeorie unb itrarid in mancher Jpinücbt nü*< ua? iTttpcn rann.

Digitized by Google

ghronif öon SalmannÄwUer.

25

Tractatus super statu monasterii Salem. ]. Numerus abbatum monasterii Salem hic inferius

I. Dominus Frowinus primus abbas in Salem. *

III. Chrislianus secundus abbas. ** IUI. ' Eberhardus comes de Rurdorf!" 3" abbas. I.V. Berrhtnldus comes de Urach*** 4'"*-

VI. Eberbar<lus de Wolinenlingen f 51"*'

2. VII. Llrieu-s Gräler de Bibraro-H- 6"*'

3. VIII. Clricus de Selvingen 7'™"

IX. Clricus de Sarnjans fff octavus.

Villi. Cünradus de Enslingcn MBU,

XI. Berchloldus Tulr. abbas derimus.

XII. Wilhelmus iibbas XI—

XIII. Jodocus Setier abbas XII1*""- XIIIL Patau Oxer de Ravenspurg XIH«

XV. Genrius Münch de C«nstanlia XIV— XV I. Eudovirus Osehwalt de lebcrlingen 15"""- XVII. Jubannes Slunlenall de Lutzella Iii—

1 £ie timifdien 3abJen set ben Warnt» ttr fltbtt nictr im Id. 3alnb. sc» B. tvrcuüj |, tu atabifdien 1, 2, 3 cpn r.c* fpiittrtr •fcanb (C.J In lUtrfibitbtiibtit ttr 3ahlung ttr SUblt rübrt babtr, tag man tu au« anttrtu (5cn»tuttit tttufetten in*: ^.i h Ire. fc ttub fcut nadt ÄriMrin tit Sttble Wottfrib, C. 3a«- 1166 bi* 30. €cvt- 1168. unt üiimbtd, Cd. 1168 bi« I3.CVI.II75, au«attajftn. S>rr }*tite l'crieflor (C) fe»te 1 iu ffberbarb I., ttnl er ttr tri« in <salrm rticgtnt 9lbt trat, epättic ß">f|d):djt|*d)ttiret ber (iituTguuitr wie »fbbattl, glaubltn, man babt nur tit gutta Rath griaMt, tit i«tel»»tt>tril)tn übtrgangtu. Iva) bitp lagt Rdj in ben allen Ubicmfen nid)l —ajurifw. «. tsdjiijten bta Sattntr «It.'Uertin« 2, 3*9.

* Stanriaut a. a. C. T. I., 359 btmettt bei Slbi 3rcn>in 1165 in Selteif ttr 3bt»abl : in tempore «iislautin parva «ul uullu, et potuit abbas anlca drsiajnari. Watt; t<« Apiarium bäumt» in «aleni im 13. 3al»rbnntttt bit Üacaujtn nad) ttm istt tint« Abte« 12 bi« 16 oft au* 25 tagt, 8bl ,\itiv\a so» Salti» fommt mu Sil liljiiiuan ven ti(<l unt 911- r Stousi» p»n Önatlhra al« «a-ittiridjltr lanfdjta «t. «laiien u»t Sillerbtiiiarn (Sdjaffbauftn) ttn 14 Cd. 1164 »or. (flidltr. Cutllr» unb Äcrfdjungtn €.59). «fr ftaib btn 27 Der. 1165, unt ta er 28 3abre regierte, fcurtt er 1137 «bl Salem.

*• «egiede nad) btin Apiarium sei» 1. «a». 1175 obtr 3an. 1176 bi« 31. »iai 1191, fein lott«laa ntht im Wtfreleg von iPtijtuau (Sritfcbr. für t. C*tfa). b. C- 9, 71).

*** War jnt in ÜDiend) in Vüptl , »arte hierauf tibi in I bt niuit- ba* unb Salem, jultjl in Sü&tl, in Salem regierte er Don Wnte 1241 bi« 1242, 8. Hug.

t Süclmalinaen bti JT«a0att|.

tl üteaitrlt rem Juli 1276 bi« 1282, 1. obee 7. ouli. Apiar. fff Ulrid) oen Satgan« »urbt nadi ttm (fnbe Februar 1337 graabll »nb jtatb ttn 16. Bebriiar 1358 (fflefreloa s«o €t. $elet in 6«ljbBr9 im «rdii» für i»eneid). «ef*id)t«-C;«tllen. et. 8, S 221), b«« Apiar. 9ibt ben 10. Bebr. a». OutlltnfiamUag Ul.

XVIII. Johannes ScharpfTer de Mimmcnhusen 17"** XVIIII. Jodoeus .Necker de reberlingen 18""

8. Incipil tractalus super statu monasterii Salem, qua Iis fueril a temporibus primi domini Kberbartli al>- batis, dieli de RordorfT, cuius suecessores sex fuerunt cum domim > BerebUddo abliste, de l'raeh, imo laulum anno abbalisanle, usque ad dominum l Irirum novissi- nium abbaleiu, didum de Sanirans,* qui omnes tam- quam fuletes bonique dispensatores, quod plaeilum dco erat raeientes, praefalo monasterii) uliliter et laudabi- liler tarn in lemporaUbus quam in spin'lualibus cireiter centum quinqunginla annos in timore domini praefue- runt, praeter solum abbatem Cünradum dictum de Ens- lingen, cuius negligentiue uiultae 1 loeum islum raimi- sum, quem in omnibus In uns hubundanlem invenil, quasi ad nicbiluin redegil.

3. Huius ilaque coenobii praefati sciendum, quod fuerat primu.s fuudatur inibilis vir (•iintramus de Adelszsnilin dando praedia sixe possessiones agrorum nd XII"" jujja boum sive aralra. Videlicct duo aralra in loco diclo Salem siln, tibi et abbaliam conslruxil. Hein III. juga in Vorst ** prope monaslerium. Item I. jugum in SchwanidorlT. *** Item III. juga in Adrlsnilin.f Item III. juga in TepD'enharljf-j- sub anno domini millesimo cenlesimo Iricesimo nclavo.

4. Huic ipitur monasterio , licet diversi patres all— bates honorabililer satisque laudahiliter praefuisseul us- que ad lempora et aiiiuis, quilnis praeesse («pil domi- nus Eberlutrdus venerabilis ubbas, ex geliere comituni de Rordorfl", cuius germanus et neposfff in vestibulo capellne intirmorum ad dextrum latus parielis in uno sepulli quiesriinl hiiiii^iiIi'uIk,1 qui nmlln beuelicia mn- naslerio cuntuleriiul. Hic lamen pme celeris suis anle-

1 multtim, pr. WL, aber tun btrftlbtn vattb »eibefletl ' aian- seolo, •tjf.

®ar9an«. ♦• gerft, Sdiwantorf, t HbrUrtule,

ft ter-ftnbarb, fämmtlitti im «mt Salem, ttt €itb.t Uinltitunj 6. 19. Sitfe witorbtne «itllt ift «rcl fo ttganjtn: rums germanus et nrpos ManeKoldns »«iliret et dummus Ebcrliardus II. abbas in vestibulo rcl. tVadi ttm Stammbaum, lrtld)en «icfler (^tiliatnbtrg, S. 17ö)rcn ben Oirafen seit 9(ortcrf gegeben, brefi nämlid) tin Srnbrr br« flbir« Crben ^atf« I. ton Äertorf SRangclb, tin antttcr ^trmann (3eitf*r. 2, 350), unt ferne firtiictfttr Rftclbtit ?) Tieft obrrtine anbere t£djn>eiNr fdjtint an einen 9Solmatina,en »etmablt unb bie ÜHutter bc« Ulblt« Sbrrbarb II. gciveftn jn fein, taj ein Ö*raf «cn JKcrtorf in Salti» btrrtigt mar, btuiajl bie -i>bfd>r. Historia rompendinria, bie id) oben anfibite, au«brü<flia|. 9lad) ber Btilfdjr. *t. 2, S. 350 bat SRanaclb »cn «Rstbeef ft<f> 1192 ein Wrab in Salem be«tttt trab fiarb nad) bem 99eiieaaaet «Rerrctes (3eilf4r. 8, 328) »ea 9 Äug. wt 1210.

4

Digitized by Google

ffbrcmf »on <2alm<mn*tt»eiler.

26

cessoribus majorem zehtm, qunad regulärem disoipli- nant ot in pluribus habuit.

5. Sckmdum etiam, quod inter islos duos abbate5# dominus Berchloldus ex gencre comitum de l'raeh ' uno lantum anno abbalisavit, quem admodum multi mo- nachorum videninl el audivorunl, quorum aliqui ctiam usque ad noslrn lempora licet grandaevi adhuc super- stiles * perseveraverunt. Hic ** ilaque nobilis genere, sed longe nobüior Tide et opere magnac religionis LIHI" annis* laudabiliter exeinplariterquc abbalisavit, ita ut merito el veraciler de illo sie dici possil, quod 4 nec praevium * similem visus est nec habere sequentem. Sed et hoc notandum, quod inter alias plures rigoro- sitates, quae sub eo vigebont. rasurae * morouhorum ac conversorum , oelo Innliim viribus per annum tunc lemporis lieri ronsueverunt, radendo se vicissim, setun- dum quod nnicuique novaculae ad lectrim per ferrarium monachuni diebus rasurae ponebantur. *** Adhuc 7 eliam «ab eodem Omnibus scxli* feriis in quadragesima totus

1 auf btm »ante fteb,t: Bertboldus de Urach. 1 anpersle», €a>tbf. 1 auf ben» «Raube liebt: nB«vus. B., f. OiBlfttnng 6. 21. 4 qni», $f-, (er Sebrtibrt bat tot Hblirjuno, bt« Original« falffb geltfeu. 5 pr\ium, $f. * aaf bem Äanbe flebt A.: de rasura rratrum. T auf btm 9Unbt Den A. : de jejaai« »exte ferie.

WamlM @*trbatb L ttob II. (St mvf, im Cbigtn eine «teilt MK tfberbarb II. ferilen.

** Jiä tfbrrbaTt I. »on 9terberf. *** RnÄru bit Xenfur. Sit warbt bri (tn Oluniarcttfern t,roölf Kai im Jatjte crrmictt. Sur tie Uititruroftt ftbee ba* Ventral* capitel ton 12 jj bit 9tafaren anf jwclf in Jafrre Sit faiibtn meifl »er gefilagtn ftatt. Jm Garitrl »ob 1258 »arte «ist; eine brti^tbme Safut binjagrfügt- Cbigt Cttllt fdjtiitt »u brwtifeii, tat ber übtciuft bttslaUiU be« «tnetalcar-itel« seil 1257 tit 58 fantlle. 3>n« rapituluai nationale »en 1732 gab «• 63 ebenfail« übet bie Xattfnr asb tat ajaarfdjneibea tint »erfcbrifi. Utbtt ba« Nafttren unb bit SiaiitrmttTft fiebt ®. 3a»t«rl: aber ba« SJabewefen im Witlelaltet, «rdm» für «ante iOttt. Qttf*- Cnttlen. 93b. 21, 6. »7.

t t er Wind» Ctte unb SM OJberbatb I. »ort €alem warten in btn 3abren 1198 1209 in Dtetd)«a,efd>aflen unb \a Kufttagrn be* *.i;"lrf Jnnoftnj III. efi gtbraadil, mit iolgtnbe Jufaiiimtiu ftellHng )tigt. 9lbi (ibtTparb iv.u «tmanbl nil btm Wraftn ©trtb/Olb tMA «ptiligtnbng (1208— 1229), ^ altmtt öwialbu* 1. 137, ftmtt um 0ttir)«lb sen 9itiftn IIS» 1219. btm tlrotcnorar «ribri*'« II. 1213, tr war&afall btt, Wraftn sea ^tiligtnbtrg Mit ^tiartcb r.-n fetftraahitrf, brr f(bi sirl an Vbitiec war. Ubtrbarb I. war nart) btm Apiar. am 12. Juni 1191 {am *H gtnäblt »i>tbtn. SUit btm naAmaiiatn Stiaiq. $bili», btt »ora «ugu« 1196 bif 6. War) 118« $ttj»a in S dj trabt b war, tarn «bl IfKrbarb L in Otrbin.- bnng, al* jtntr aa« 3talitn 1197 jarätfgtltbtl , am 15. Juli in Ctbiotiabaufrn tint Urlinbt für «altm audiltHtt. ©c^mtr Kcr. Philipp, «t. ä. 9tarb ftintr itbaig«wahl am 6. War) I1»A ftbitftt •Jbilib» bm »cn*Ctto »on €altm |l 3nnocrn) III. (PerU. Mon. Lege». IL, C. 208). fönox lief« Ctt» »5«ltm atrtiitt, litf

6. Haec 1 autem ronsuetudine.« usque ad tetnpora secundi domini Eberhard! abbatis ad aliquot anno« ser- vabantur, qui tertius ei successit el XL" paene ' annis abbatisavit, tenens conTenlum suum in praedecessoris sui strenuitate, non ad dextram nec ad sinistram decli- nando, sed verbo et exemplo subditis suis praeirc cer- Utbat jttxta mandatum regulac saneli Benedicti. Semper

1 auf btm dtanbt mb fpätrrrr ^anb C. : »equeatia pertiaenl ad d. Eberh.rdom de Wolmatlimren. 1 auf btm Kanbt »eaB.: nimiurn, f. (Jinlritang €. 21.

9i)Hi?t> ibtr feine rtliojeft Qltfittniing unb feine 9ttgtrrung»gniab<

(tl(J»f fjlKtl ÄCt aatt^lt't (jUlftt» _ il I , . .1 I . . . .] , t HUT tl 1 1 l<j » 9^lf^*^f I*'tC^'

beim von Äonftanj, Hbt Oter^atb eon Salem, Jruo>fe| *etnria) »i>n ©Illingen, «einri* »en 6tbmalnftt, Warfaiall J>elnritb ttn Varvtnbtim, tibi Veter Mn ber 8urg be« bl. Wrabe«, SNöntb rtt? von Saltm unb ber Sietat vtutti*. Sit« geftbab, wie io) unten beweife, tto<t> im Juni 1198. MI* ber Wind) Cito ?.•« «alem (kii 1212 Hbt in Stoib) mit btm bavtilicbea Untrrbanblrr, bem Vricr Wartin ven (Jamal bell, au< 9iom ;urüif ftbrtt , ttna 1199 im Janaar, trntaerte Vbilivt1 feint 9*rrfrrea)ttnjen in (Gegenwart btefer Uutetbanbler nnb be« IBifebof« Xielbeim, be« übte« dber^arb, be« Hbte« Veter, be« Jr»d)fratn 4>tinritb »on üöalbburg unb bt« Warfcball« ^einrieb «n VafMnbtim; fehlten alfo nur Meineid) »cn gtbnalntd unb btt Wotar, beu ein anbetet «amen« 4>elfen<b etfeste. Tiefe« erneuerte nahm b'trauf btr Won« Ctia

mit natb 9iom , btun tr wirb batin prac»cnlinm litor gtnannt. Tit öttotift, ba» biefe« für bie €tanfitd>e faftjH gegen bie Vo>fte fo witfcligt I?of«mtnt nitbt in ba« Jabr 1205 gebtrt, »obin lirrb p. 208 209 mit $at0tim fe(t, ober 1202, wie Cito '.IM in feiner @efd|. Vt^ilifH €. 173 glaabt, fonbent in btn Seremter 1198 ober Jansar 1199, ttnb i'olgeube: Vifdtof Xiiclbelm von öon- Aaa) war bi« ;um 15. Juni 1201 treommunirirt, in wclebem Jabrc tr erf) etfut)t. ifl alte nid>t watiricbtinlitri, taS 1205 ebtr 1201 tin ttotorifd) ertemmuniiirter SJrfctjof tu einem fo wtobligrn Brie »cm Aonia al« 3tuat fltbrauitjt würbe, ferner waren bet »i. ftbof Xitlbelm unb ber Srt ton 6alem 1205 itidjl mebr «teunbe Vb'libb«, fid> biefer feil 1202 unb jener 1203 »en «bUifP lo«< gefagl l)atttn. Ter Wetar *elferi£b fommt nacb bem 27. Sertember 1200 nin>t mebr »or. Söbmtr mochte ba» f retorcU Vbilirf in ba« Jab/t 1203 »or btm £frttmbtr feptn (Stegejirn, S. 305. unb gibt )u, baf Verb mit 1205 aiitit babe, bed) ftin Btwti« ift nidjt fcblagtnb. !ü>mn burd) eine fleujiernng be« V'ior« Warrin ein Q)e- räd>t über Jnnoten) III. tntftanb unb tiefer trffelben am 9. Strt. 1203 tvt ic* Ii iui ii.i tbat, fo lann jene Meuiening Wartin« ftbon )nei Jabre früf>er gefd>et)en ftin. Ta« erfle Vrctoroll Vtilirr« wurtc Wol )a SScrm« im Jani 1198 aafgrfebt, benn im Wai 1198 fd)rieb Jtfnig V^i'ibb »on ftranfrrid) an ben Varft, tag Jtcnig Vbyilirv »on Cebwaben natb feiner Verjtcbirung berrit fei, bit Jtird>( an StUbangm K. )sfritbtn tu Utlltu (Bebmet »egefttn, 6. 364.). gebt au« btm btreor, ba» Vljilip» ben übt »on galem für tintn fet)t geeigneten Q3ewA^r«ntann ^telt, un bta V«tHt »en feinet lirtblidien »eftnnung )u iterjeagen. Tie gnrflen, weifte Ifihili»» an^itngtn, »anbttn ftd) am 28 Wai 1200 »on 6|nitr au« fdjrift.- lid> nad) Korn unb in tintm )»eiten Stfettibru nttft tintr »efanbt. fcbafl venx «nfang War) 1202 benagten fltf) bte ÄirBen «btr ttn »apftlicbtn fflefanbltn in learftblanb, Wuito »on V«l**rina. Dafür

Digitized by Google

(ihrontf »on ®a(monuc>Wfi(fr.

27

enim in singulis suis f«clis judkare sludebat, quae suis discipuüs contraria cm« judicabat.

7. Temporibus ilaque islius boni viri 1 «d aliquot annos romanum vacabat iinpcrium: propter quod Status terrae malus valde fuit, unde a circumsedenlibus batfO- nibus et nobilibus dampna plurima et persecutiones in- lolerabiles incessanler pertulil, specialiler sed et alii

' feie «tritt Ter Temporibus vtri Hl wa fett iangtttn ♦an» B. unttritridten unfe feafeti tin C. auf fem Stanfe geftbt.

»ablten tte al« WtfanbitB neben feem Wrjfeift*»f «ttrfeart IL ms Satjbmrg fetn flbl (jbeefearfe I. von Caltm, feenn feitftr nur jefeen-- fall« feem cm,i ^bilirv tin« onaeueeime $erfoi. Sit Summa Salttmilana ffe. 3-, «. 213 fugt, bat fett «bt (ftttbatfe I. mit fern; tfrsbifdjof (.'feetlurfe Jl. ren 6al|bnrg alt (Sefantter fit .König lifeilirr von feen leuifd-ett Surften nadj Sora geitbidt aterfetn fei. I>0* tfk feit eiitjige ttvUtnaiitdie Srnbung l'berrjatfe t I., von ivrlrbet feit Summa Salemitana etwa* tu tetidtini wujit. Äfc t Wx-erbarfe I. trat am 21. Start, 120Z in Stent jugegen, al« Juni--- ttB) Hl. fet» (Jtjbtfdtof Sigfrtfe I. von SHainj to« $allium über mehr («erntet Krgeuen von 1196 - 1254 , 6. 302). »an> feett iMpÜlicbftt Urfiiiitt,*«'t für €öI$bMtg Wdt ötefe ^tfant'lfcfyiift f ct^od wer feem H.Kin in«»«. tit Galtia rhrüMiana fogl Tom. V.. 1083: Eberhardi quoque memoria ocrtirrit in derrrlalibus (ire«-orii (eap. 34, X., üb. 1. tiL Ii). Dttfe Stelle fett Xtrfretalea enlbali feen tBrirf fet« *3*»ite« 3aaocenj III. on <i*nua Vetlbolfe von 34ringeit. ©ebener (tat tiefe« «djtttbtn in feeaHRArj 1202, Reg. Inn»«. III-, 91. t*r Sefet alfo featin feit tai-tii:rtie Slnnroii auf fea« Seiteiben, tvelttc* tfbttbatfe im SWart, 1202 uaob 9tcm bratbte. 3dj fano featut u-efeer ten Äbt (fbttbatfe uotfe feint (ütfankifdjaft erroafeni unfe jaertfl«, ob MtMf 8tedit bat, tiefe* uHteajtüd in fetn JSätj 1202 »h (eben, fdjeinl vielmebt in« ?«bt 1198 ob« tu gebeten Sdjon tm StvttmbcT 1202 mar tt von Wem nad) Salem jutudgeleljrt uufe Ben »ifftt 3tit an blitb tt für 3nuoeeni III. gewonnen, wutte von tttftm bfg«B«igt an» tia pvtibtuiigrr Sreuafe Ui Jtöuig« Will»». 9£4bttab 3uaMttti III. bard) ttnttt Wrief fetn 4}erjog 4>tribc.s von Baiingen al« tinca iaien jam Abfall so« Vbilife» ju bewegen fndjtr, bat tt feit ätiftlitytn bita> tbttavotl« Raftragt mit an feta ilfel Wfetrbdtfe I. mh fett 6tanÄf<t;tn ¥«tt«i gttttant, tttfeaib ttnanntt tt fetn 7. UIcvtBibcr 1202 titftn rtbt ]u tintm Qommijfät üfett feit %ifdM'f<»aiil in 9ng«burg. 3m Itabtt 1203 fsmmt tc alt 3tugt in tintt Urlanbt fet« Utjbiftbofa min fiuljburg in bitftt Stafet vor (»gl. daftttboftn, »tgtüta vo« Jtärntra «t. DCXXX1V ).

Dat «djittfal tt«9ififeof« tfontafe «an üilürjburg, fett alt ab gtfaNttttt «ibangtr «IbUivv« 1202 ttmtftfett tvutfet, i Kredit fetnWl von Salm null ab, «a> a*a> voa ipbilipp ju tttaata. 3nnottitj 10. btauftraglt tin fogat feta 8. Olavtmbft 1203, itdj cetfcnlid) tu ttm ■vrri.M VbiUvv ton «cbtvafetn |U btgtbtn. ibat »orjabalitn, feaf tt feta firomamaifirlfn Sifitof v«n üurm» unltrAü^e unfe fetm )tfei|jfv Strafen aa^uferobtii. tB*bmtt Steg. @. 30S. Heg-, pont. 140. let Mfet littrfearb nurfec treuigr Utsnate nad) feiefetn tUftragc bem Jtfenig C tto feietb fetn $avü emvfi'blen. Sanorenj III. bat in feinem Sajrei-- feen an Cito IV. vom 25. 3an»ar 1204 feiefen ttfudjt, bei ftintm «iBfaDt in ea>Maben feet «te^rr , btfaartr« :<t feirrb feint 3n4t «u«gt}«idnrira Jttoarra Salem, |R ftbvnen. Itr «b, VMt e„lrra atmrbt mm btt »4»tlltdiea «nttt ««tt 1204 bt« 1207 aad; braätt, ttt tuftfutfcbeit Äutüra aatet h* ■■» mit beut $a)iüt aattinfobata.

relijrmsi et ipsorum possessiones Qtertulerunt Ne- cessitate igilur compulsus tarn ipse quam sui * anleces- sores grave« vendiderunt pensiones diversis personis, quibus singtili.s anttts dari oportuit ad vitam ipsorum in fruraento, vfdeliret millc t-cnlum quinquafrinta qualuor modios spelUrum, trilici simul et avenae; ilem CXL* albos pani s majores pracbendarios ; item VII. karrata

1 feblt in fetn $f. ' feie Stelle nr-ctssiute - sui til ven fetr inngtrttt 4>anfe B. vttt C. atiltTittitfien unfe a»f feem «anfet : >ola btmerit.

It4b^tlb beauftragte ihn 3uno<en} bta 15. 3aai 1204, fern Ibifdiof ÜJitHtlm von ScnSanj ja abfolvirtn, uotnn et eifelidf gelobe, in fetn «atben, Wfltbe feine OrrommuniratiiMi brrbtifubrttn, gebotfam ju fein. Breqnigny, 2, 513. 9jtfa>of Dietbelm fiaib 1208 in «ultm aU 3Nrit* Sa ttbtt fetn Xofetvtag fetffelbtn bei Perlt, Mon. Lvgt. IL, 808 feie rrtigt Angabt 8tht, er fei fern 12. ftferil 1205 geltcrbei, fo »ins tdi bemerfrn, fea$ er am 4. Sebraar 1206 alo iti'dtof war, Monttm. ZollerBn. L, 30 unfe in tieften 3abtt nad) 9tticben«8 anfe feann natb Salem all Xtvntb ging.

3it ftntr feem p^Bfllidjen 3nttnfft feienenfetu »bliebt unternabm M Übt tfeberbar» L gemttniam mit feem «bte veet «tiditnan 120« biet 1209. fetn «riefeen tm.fdjta St. Wallen anfe feem «ifdwfe SBetnet von Wcnftanj }u vetmitttln. Conrad, de Fabttr. in Pertr, Mon. Script. 2, ItW. ütatb »tm lefee *billt?p« trat «M Wirliat» I. orten ju Olle IV. tbtr, füt meleijen tt fdjvn feit 1202 gtntitft bottt. I^füt erblelt er feenn antb von Ctto IV., al* biefer nad) Sufeieutfdjiattfe fata, 1209 iu-e, ttatglidit Vrisiltjttn. TU tritt tu Weingarten am 27. 3annar, fea* tn-eite in Ulm am 14. 3uli, Worin Saltm : *ub omnintodam et sperialetn mairstalis nostrar tuitlonem gt= avmmen tvit», 6. feit fetifetn llriunfeen Ctte'»lV. vom 27. 3auu«r unfe 14. 3ali 1209 im Apiar. p. XLIII.

Ter tfTjblfdiof von Saljbarg war feie SrtaalarTung, feaf beut «bte ffbertjat» von «al™ von Jtrnig »tili»» ata 3. «ugufl 1207 in Wenn* feit «dtenlnng »er Saline Walibtann btnätigt n-urte. (Salemer Sovialbudi 1, 103.) 3n fetefer UrJunfee ertväbut «bilifet» »t« Ortbifttiofe* mit fern Worten: t-ulu» lldclitalem in promoven- dis impe-rii nea;otii> per omnia rre-ofaovimua. liefert bnt WH von Salem unfe feine Vrtfeicnftt um fea* Seitb »trfe gan) für) weg- gegangen unfe )um Stblafie etat allgemeine Beftaligung fee* fftgen^ Ibum* von Salem beigefügt, "(triüivv bat alfo nadi biefer Urfunfee feie ®ePnnnng*4nfeerttttg fee* ffbte« 0/bett>atfe I. fdjon gefannt. Mm 6, Sebraar 1208 betätigte IBbilirr iu Sltafburg einen Jtanf, fetn «bl Vbtrbarfe geftblvfftn b«ttt. £er (tingang feer lltfanfet ift vtegea feer «uteutung eine« jäbta tefet« aaffallen», fea Vbilirv «otmgt Dtonate »atauf |Utb (am 21. 3ani), Saltmer Jtwialfeii« 1 . 9t: tiraorem illitu, qui cum vnll, nulVrt spirilvm prlnripam et catu* nuto Tita dUponitor humana. fHitln-v ntnnt bttrtn Eberhard dll««- tus nosler. Rl« Stifertd) IL im 3abrt 1212 nad; (icnfianj fam unb feort im Stirn 121 3 für Sdjwaben eiata ^oftag lurlt, karte Rfet ftfeerbarfe I. von Salrm tum (netten Wale feit rolitifdit Mnfrttjt ge- tveebfell. (fr fommi feort fdten im defvlgt ,>rifenrti* vor, Ufl rief j von itjm alle frint SHtdilt beii ati jeei , f. 9tegrftrn «riferin)'* btt Söbmer 58, 60 (Igte. JXtfe: We-Mei etlUtt &d>, »til .inferitfe fett •ädjüB-- Itng fet« «Javftt« mar an» ffbtrbart * Sttmaafert in fett Umgebung fet* Jttmg* »ateit nimlio) Sertbolfe von Weifen «I« ferfen tirotottstar unb

ltitig\at V^B 3na^tentlIL 1*213 fät^fete «rifeiot/fe 4V»-.t aeb?«

Digitized by Google

dbrenif t>cn ©dmaniiftoetter.

28

vini; ilem XII. HW. XXXI. cu-seos praeter bulyrttm, oleum, porcos, oves, fenum, slrainen, caldos el alin quaedam his siinilia.

Bttbtren b«n (.»tnbarb *cit©al«m b«aufttagt. ben «Ufruf »am J»ieu«Hjc uub ine ©eltfammlnng barür ätt x>*rtr«itr»t uub au«tu.- fuhren Diefer Sufleag würbe al« SWanbal tur Är«a»l<rebigt ton TOanrioue mipwftanben unb babtr rübrt fit irrige «n*efet, 0»*^ frort L fei frebigermoncb gewefen. «bt ületbart begleitete bierauf Sribridi II.; «r war mit ihm am 23. Crtober 1214 in Sveier. Iffl in SJotweil, bc* waten bter bie ÜRotise niatt :liein>agef*aftf, feub«rn Krfonlicbe unb amtlieb«- «ui bem 4>cftaa <"»< '»'* « fid) «in« fimgliebe Hrfunb« aufstellen (25. Sali 121«. Salem« rjetfalk* >- '31) »nb in» :•«*» 1217 in« rTebrua« in Ute, M «t rb«nf«u« «in« Utfanb« fiel) au»wirfi«. («i'bmer *• »■ 0-1 kilfet (agt Sri»«« II. (HctHotN* 1. 131): pro ft.Wit.lc, quam cxperli MMU circa Hof (frnlrrs nonistcrii) el abbaten! mum. Darnait» Ccbein! Antrieb nod> ffintn Samt gebati tu baten, mit t>«n £i«nfl«n t'berbatt« uatufriebeit ja l'tin. ffiabtenb *#arft Gau* ritt« III. «um 2». «fril bi« 1». Meseaiber 1221 uaunlerbriXbeii ben Jlaifer ruibttfh »um .Sreujiiig« malmt«, gab et bem «ttt Übet- bart I. »tu »uflrag, bie Jltcupabift b«« tilfase« »ur »Habt! »u btuagtn (OrdinisL'ist. annale» KZI, cap. 8, n. I). Di« Säle»«« Cuelleu witTtu nidjt« MJ biifrm «uitrage.

Bai bietet 3eit würbe »I «tetbatb uur »eil b«n teilen für StaaUgefcbift« terweub.t a,.b in bet MM Mal <. auf bi« £,,.« b.« .König« *«l«i* MI. I.«'« #*U« am 10. Mm». 1222 in H«b«li..,ien für Mm ritte lltfunb« au« (Salem. Ueri«l»«t 1, 158), rbeiiio fen 23. £Vli'tet 1229, ««in «t bin «bl tSbtr« baib «MeraMUi rt düeclai aoatcT nennt (Apte. LL), b<«gi«i<tj<u am 29. «erlerntet 1230 in Mürnterg (Apiar. XLIV.) unb »nl«si in t«mf«lten Ceie am 9. Hing. 1231 (Apinr. XL ).

tfberbarb mar fdjon mit b«m JCaiftr wiCrinj »rtfalifn, al« ber rirfilicti« t!«gat ISonrab SBifcbof reu 'i.ü>rto in i«atf*Uab «r(dii«n. «uf b«m (Soncil, ba« tief« n>«ft«n b«t «Jria*rb«na b«« BlgMM«f* «ngdbftt r»cn Jtrin aia 30. !»»5fmb«r 1225 in IVaini, bult, war au* «?b«rl?arD. Ti« annales orJiai* cisU-rcii-nsis fag«n jwar aatb tot Galli» (WaitewV., p. 1*3, tas «r in Jtiln 1225 auf «m«m QocKil gfttwten f«i, aber biffrt »urt« «rft am 1. Januar 122« g«-- balttn. Caesaria« lletxl. %ita EatrelbarU, Kontt»ll , 321 fagl. m Wainj feien »bbnl« innlli g.rcei.n. »Kljalb fet« ich bie »(,ien.- »art tiberbarb« b«i b«n g«bad)ten ttcneiii«a naoj SNamj uub Äiln

1225 unb 1226

»atb ®t«ger IX. gab b«m «Itlt «beibart Ufirbtig« «afträg«, [e im 3abrt 1230 3S bi« Uutrrfa(t>ung gtflen btn Sifcijcf i^n ^rtijing. Äonrab neu Iclj (cap. 27, X., üb. 5, Iii. 1, wo tr abbaa «JeSalfB gtnannt *irb). iBcbmft 9leg. t^reget IX. 152 filiert Itoar «in «ebttiben be« ^äaritrt «r«gor IX. »cm 27. Sio». 123» in »cirttT «iu«« ffliffbof« wo 8r«ifing. Ia« lann «b«t leinrn Bali« (axan »öbrnet* «bronclogie kidattg i*T) b«r in ben H«lr«lal«a »««gor« IX. «rwäbnt« Salt felrt. X«nn in bi«(«m »rief« «Stgerf JX. an »i« MM <!« Allo unb »on €alem wirb nerlangl : peraonaük-r ■ecedeates ad Ichmub inquir.lis. 3n> öabr« 121» (ouait Verbat» nid)t m«i>« r«««n. ifl j«b«afatl« b«r «afttag an ibn IN 123» JU f(r>tn ub» b»« !Htäcn bti e«bm«r «nlbalt rar ba«i#nb« b««aj«r= franblung- Abt vibnbart map lang« Iran! g«tt>ef«a fein. 3n b«r

* multis aliisque debttis t'ravalutn forel monaslprium,

a His igllnr

permaxitnis e-uin

qttale remedium «'t sublevamen fteri deberel riri'M modi iriBlum, placuit sibi tolique convenlui, ul dominus visilalor, abbns Ltteellensis , cum qtiibusdam suis

Utfuub« ffem I. 2Hä«i 1239 bei jictle« (Cuelten uub Sorfcbangen S. Bl) unb 3eitfcbriit für bie «<i'<t> b. Cbettb. SJb. 8, C 263 t)eifi el nun ibm: Ebcrharelus abbas cerHudinc ub»laat<' intcr- csm> nou poliiiasct, BiHi »uut ex parte cius «•« con^enliw »Iii Llrirus cellsrarius cl Fridiriru* monachus (rtarb ten 28. »ug. nartj 1239, «efrdeg r-cn St. »«ter in ealjburg, Krrbi» fnv ctlrrt. ««,'<bi*»«ueKen, *b 8. «. 363). Ör legt« bab.r im 3abr« 1241 b«n«bt«ilab n.erer nnb flatb ben 10. 3mtJ 1245 ub«r 80 .\abre alt.

Di« b«ibtn Sennen tc« miltela[tfi:Ii*«n 3taal«n«tite« »aren bie üeibrenlen (pcnsioni-sl unl» bie aufliinbtarrn «cbulben (drbita). ?nt engeren «inne rerftanb man unter ilcbilum b«i b«n Uin««/ limfern in fsdterer ü«it «a* einer Stelle au« bem rapitnlum naliunale von 1733 itat bi« nitbt tcniVlibirle Sdiulb .Im aNittel alter war aber itbe 5*ulb (drbilun) bei (iifteri.ien'er eilte f**e- boibe. ®ie gros biefe Sebulben im 13. :)abrbnnbtrt in £alem waren, gebt an« Stav- 10 betrer. feit «.»eebtt Cer «ifteriieni««^ .Kirnet babtn bie OlefeBe be« Cibens, bl« «eneral. unb Statienal- fnrittl unb bei gei'tbiiete *au«(.alt tieier .ftlcnet gtboben. Malern irar m-rb in b»r bffentfr« gimftigfn ?age, bat) fein «bt aueb tu^ ftltieb (»entralfitaf bei lirc-vin«. Cbeitentifblatib trat unb al« felcb«r Mi Cftloubni« W bctieren «nle.fcen gebe« for.nl«. »frrfaabaag an («laubig«« fant bei ben (<iA«rji«nfrm nirtft Halt .Konnten b,e £<ba1< ben Riebt tq*W »«ben. fe setfaa*!« ber «Hiftuier b.« «atrr be« Jtloiier», vir bi«« bie '43iiilaloren 1242-50 bei Calem «*rfd)lag«R. Cf« war bie« «in Utetiifflflem obn« 9i<a!errtit ( i>rott)el), aber aacb ct,ne ISerfonolettbil, benn bem «bt Vroaintial gab man feinen tlrebit, fonb«t^ btn j.ifuiulionen , Crben«oerf<t>riftni , Strenge ber «iftlalorea n. ?. ». ?er Verfallt ber Ve.titnlen fjaaalMM) war ti« <weite ^otm be« Kretile«. fütaaiieati fau-len ü<b befonter« bei Jtlenem, beten ge«bn.l«r Jf>aa«balt i£i<6etb«.t bot. gtutht-- ober ©einrenten. Die obige «teile b«r «broni! b«t*ei«t, ba« man aueb vollftdnbige Menten fnt alle tfebrtietebiitfmfie faufle. BgL 3"tf*rift (nr bie »rfd?. b. Cb.ttb. 2tb. 10 €. 67.

•» ta tntjel ba« OHalleiflciler non Salem war, fo rlanben bem «bt, oen jenem bi« jura pntrmil.lnm in Salem ,«. 25a« „pilnlnm nationale conBrepaliofli.« ci«4rrd«ata WM 1.33 C. 17 gibt aM fo.fbe «Htjte an: pulribus (ben MM be« ffiullerlloftfr«) nou sulitni licent novis Hcrtionihus »uanim (lliarum praesidcrv, yenim MM «Mas >u»s »isilnre. .K«in«m «iflettieiifer.-Sloft««, ba« fleb in (S«lb«rl«genbeiien befanb, war erlaubt, tun antern. Rlcfkrn be« Crbrn« ©eib ja leibtn, fonbttn in bea «allen ber ooran«äebtli*«n 3ablung«uirfäbigfeit muäte tldi bet ßonfent «ufiC-f«n. £al)«t ber tttifacbt «ulb mit ben «latalen ter »eneralear.ifl nbereinflimmt. Die aiorfeJ.nft«n über b«n Ütebit finb in b«m eben angefahrten c apiluluai »an 1733 febt au«fittirlifb. Unter btn cansac depoallionis wurttn an« einem D«rret ölfmen« IV. 1263 bi« 68. bie f g.

jo bonontm sui moaastfrii rnor- ». falsiflcalio likrarom Di« Bult« ®r«gor»XIII.1B7!tbi«

12Vfun»¥f«»nina«C5onnani«t »abrang a>«e im 3abr 1M0 hibi* „ad) unfertm «tlb« 139 8. 12 ft. Mira

«nitcr «■« suenmi pontiflct«, 86 gibt unter ben hibitam dederit, si

Digitized by Google

Gbwnit »on ©almamtfweiler.

29

consilk» , quid mngis cxpediret füudiler tractarelur. 1 Triplex ergo duales consilium, ut vligeretiir ah abbale et conventu suo, quod magis ulile el expediere vide- r- im . videlirel ul possessiones vcnditioni exponerenL, qua«? tum- lemporis paucac luerunt, vel pensiones ube- riores divcrsis persunis venderenl, quae lunc etiain nimiiie dabanlur. \v\ sultem ul convenltis ad ditcrsa noslri ordinis monasleria dispergeretur. (Jaod audiens praefalus vencrabilis paler abbas dure reccpil et con- sleriialus animo, quid eligeret, ignorans, talde timuit ac sollicilabalur. Super dispersioue sui convenlus cogi- lans inlra se, si ud alias ilouuis ordinis nionarlii sui millerenlur , ubi rigor et diseiplina regularis minor in- venirclur, quod aiiqinmdo rcvcrtenles ad propria no\as apporlando consueludincs, post hoc remissinres circa (um in hu cullum efTicerentur. Conlristalus igilur et anxius ex animo unius borae spatium peliit ad rcspoiidenduiii super proposilis, slatimque capellam inQrniorum inIrans,

1 taran-tur, -frf. 3 tic rrlH #ant A. harte aa* fiiialikr expediretur gtf<t>rubtn unD aufartruiSm.

vicario 8>n«raU aat visitalionibus ordinis el deniqur. si sine praescilu aal conscasu uiarü «rcnrralis pro niaffui* .*«■ debili* obli«a\«-ril. ISt aalt übrt tu l»tmd*iijunj }u «alci^a cm« JtlräeK f«tjtatt9lfj«l: ram liceulia \irarii seaerali* provimiae, tzyjtüa muauittrii ntnuiiait sunimani Iriuia milliiiin Oorrno- ruai frinii'ciiii'orum mutuam possil arcij>ere phi* >cro non valeat .-im- licfiitiu nostri senp-ralis. Porro per dcbituin Im inlrlli- (uolur <■«. quae de iniu pi-nilu* ronlraliuutur. nun vero ill». qaibus antiquo. debila exhaiiriuntur <l rxtiiiKiiuutur. S itfrtb« <ea>ti|i l-autdi ig. 99 de ronlrarilbu» rl alicnalionibas, neu in IM ttüt Jtipird fagt, taS bin «tt nbrr 100, feint «tufiia üttr 50 Tarawa ebne SJMÜonaiana M Üciwenlr« loben tüiie. 3>4« pwOl Xwittl Miatail. t*i irtcr Slbt «nt jrte llttiffin bei Um «mWatilrill fdweren nmffnt, alle« taran ja »raren, tie serlcrenen eter «ntaafte« WMt tt$ Meint nricter ;u er»erten. 011 tieirro «KAmne bcifl tt : >'er perlraascaal visitalorc* de sinirnlis dc- biti» diliaenler inquirrre. i|aac abbaten 911b nnt-rr ronsrientiac Bdelittr u|>crire trncantur vi ubi sine DtrcMilnle contracla rt-perrrinl. roalra rualrahrntes prorvdant t-osqnc pro rulpae qaalital«- iiunicnl ar debila aolvi rt •■xlumnri farianl. -ßiftauf wirt rcrä«i*ri»tta, taf hkm ti« Sd)u!t«a «int« «blcii tr(i nad) ftiatm Xett bdjaat HMn, Ml «r ninjt mit tn ft^rt alt «bt UjxaUn irerttn. ,"\m Jabrt I2J8 fara auf tim CWnftakastld ja «ilcaar tii flufltfaa«. tn atm«n L«ciiB»nrt (abbatiar leaa»-»J jat «rtadjf. I i Wlcutt tti tn Untf4icibuB3 ia tfefin gtaje u«-- ratkia vicit Jlltij^t.l. fflgl. »Janriqn« a. a. C. T. f\". p. 3Ö9. 3<t >i«b( nur Me €a»c ferner, wtl*f rti^f slcllr tri Abroad rr< taalrrn: Srquilar poii<ilali-m moaachurum übwnaDliae drfrrlas; haac otiosilas, oliositalrm vitia; et rix hnc K^aa» vilae ad- Btiltit lepidos; qoolquol aoa saat perferti, aiali rvadanl. SRaa Mar aio)t tafar , tu *)cn*f rinN fiaaniirll brrab jefemmmra Jtlortf ia cra aatne« aaf{uar|mra : quod consur-li laxiori disriplinae, alriclaai abhorrent, rl auo cxeajplo in laedian abo» iaduruat.

lolum se deo ipsiusque genitrici obtulit, quam Semper in spcriali %eneralionc hahuit, rogans attenthis, ut prop- ter >u am misericordiam, quid salubrius fa<-i«ndum et eligendum forel, insinuare sibi dignarelur, Post magnatn ilaque larhrimarum efTusionem, beata Semper virgo Maria, moeslomm eonsolalrix, qui pie invocanl eam, dignanli et placido vultu sibi apparens visibililer el, ul in proposilo suo lirnius essel , ronvenlum suum insimul relinendi ner umquain eniillendi 1 borlabatur et simul conmanendi. Hie slalim animo conforlalu*, ab oralione surgens, eoahbates a<liil, el ad ipsorum ronsilia respon- dendo sie ail: Ecce, pal res et domini mei, super tri— pliei \eslro ronsilio salis duro et intrieato neseiens, qui<l expediat, propler quod cum angustiae im, In sint undique, salulare omnipolenlis dei praeslolari propono. >'olo simpliiem islum conventum et deuitum, cui heu minus lügnus praesum, ad praesens neque in futuro dispersere, seil eum Semper de adiulorio el patrocinio aihtH'Htae nostrae cenilricis dei semperque \irginig IMarine insimul ad laudandam eam relinere. Haee au- dienles abhates ipsiusque constanliam admiranles simul et laudantes cum gaiulio el heuerliclione ad propria coenedua redierunl. Post quorum disressnm maier mise- ricordiae el lotius consolalionis pinguibus 1 eleemosynis multisque heiuTiciis ile die in diem, annuenle dulcissimo iilio suo domino nostro Jesu C liristo, sieul hodie cer- nitur, huic loco copiose subveniebai

9. llnms ilaque vencrabilis palris bona sanclaque opera, quia long« indigeret narraliune, propler prolixi- latein umitlunlur. Sciendum eliain, quod adbuc in illis diebus comenlui uulia dabulur pitanlia, * sed juxta resuhim saiK-li Benedicti lantum duo cocta fercula tem- pore reiriilaris jejunii, diebus vero prandii el cnenac uuum lantum praeter caseum, cum illo * vesci beeret. Cum aulein senio el lahore vir dei confractum sc cer- nerei, Indens neirligere monaslerii negotia, circiler V III.* annos ante sui discessuin ab hoc si-culo ncquain abba- tiam resignare cura>it. t'asu aulem aeeidil, ul ad sepul- lurain illius Rüdolfns rex Romanonim, qui in venera- tione non modica illura vi\ entern hahuit, cum multis

' emilteado, «dfrbf. 5 pif»e», £<bttf. J illura. *>f.

SNaariaac lagt aa jrarr Crtfit! Enro supprimi ornaia diiilhclmus (»itbrlrn III., «bl -ca («itraar, I227-U37) rl rcdiifi in irraa- Kias, addila lr|fr, qnac ö nlinara hodic obstnctnrt (frai «San. riaar b«i) «talulum est: nl abbatiac. qnar duodrrim aionarhos com U-rtio dcciaio abbale saslrncre non possenl, redi|rercnlur In graniria*. SRaaiiaar gibt in tria Sctarnttn bit O'rimb« an, »»Sbalb bifft 8»rf.l-- •: Iritrr aio>t brfctflt »artr. Hua> Mbt 9brr> tat» IL mb ealcm fä4li M tn liexi+tiH a«a 13X8 aid*. 6it|r JttDit«! Ti.

Digitized by Google

30

QtytonCf von galmannäwilft.

aomitibus, mililibus, Iwronihus ssusque viris extnmeis ■c domestieis simul conyeniret. *

10- Cedcntc autem, ut pracdictum est, jam dicto abbate et sigfllo suo visitalori resignato, 1 dominus {Jlricus* Griter, monachus de Blberaco natus, in suc- cessorrm et abbalem Hütts loci concordiler elipitur. Qui taniquam fidclis et pnidens dispcnsator, licet tan- tnm sex annis viveret et praeesset, tarnen auxiliante deo stalurn monasteril , quoad temporalia satis meliö- ravit, pace siquidem * reddita quasi per tolam Ale- manniam, ubi praetatus rrx impcrahat. Medielatem mullonim debitontm videlicet mille DC*"1" marearum,** quoniam nondum solutas invenit, adhuc vivcns per- sotvit, licet in annnis reelditibus vix DCC marras in omnibus bonis suis tunc habere posset; ipsum mona-

1 «ot resignalo jiebt in bei 4>f. rexlitulu, Belebt« äSorl bet «bfajrtibet frUi (pr. m.) wiebcr aatjtricfi. 1 anf Um fltanbt ftlriea* Graler »vn A. aiqaid, Sdjrtf.

Tie »erteanblftbafl be« «bie» Merbatb II. mit bem rrften Hefe« «Samen« lana bi< jeat niebt bewiefen »erben, (fbetbarb II. gebeut bet ftamilie seit SBclaalitigen an. »on nxkbet 1194 tut «ertfrolb ab) SKiai^<iialc Irr Jtcuitattiet .ftmi>t norf einem (3tit> fdjrifl für b. ®efo). b. Cberrb. 3, 459). Waa) beut Apior. Kurte rr am 20. «ujaft 1242 jam Hbl qcrrahl:.

Wotb btr erflea £dlfte ttt 13. 3abrbuabert« (tat btl brn CiBttjieafern »int metWtbe «etiwiebudiimg ein. (Satbinol 3art* sen 93itrt), gtfiorben 1244 wrSdjtrt, |i feintr 3til 1200-1244 «alt» bit aitrerjienfer nod) bie fitengt Cbferean, gtbobl: ferne *rl,e, aoeb. $embra getragen, fein aieifd? auiet in Jtianfbtilen gegeffen, feine »ifrbe, Gier, Wild) u. 4. anfifr in befenrerea Sallnt geaefleB, angetltibet auf einem Sttebf-irfe gefeblafen, pon SUittm nadit an gebetet inb gefnagen, am Werg« im Äar-itel gebeiebtet; «ou Äteuietbfrinng (14. €fbL) bi« jum Cltrrfefte flefaitef. T«t ©etfaU äug bamit an, baf man bie «abtona. änbettr, flau bet «Batst »en «uibeiilattc anb bem gelteifntttit «tri, ttn ft< 4>rrb nannten, natjmea bie (firltrjienfer von 1230 an beffeee Dtatjtung jn jtd>, hinauf legten Re bit charta rariutis günniger and. Sit tfbtonift, bet 1254 geboien «?ar, fannte beteil« bie 3nüi«ttla bei tikneralMBilel tu 12, Jabtianbert* nicbl me^e.

Uebet bie (Bertoaltaig t ,,< ««letgaie« unter dbet^arb II. fUb ■•cb einige UrtanDen ettyiUea. Or Ueb «ai S. 3«aaar 124S ben »ifttjet Jpcintia) mh (lonnanj 60 Wut Silber. Wurdtwdft, «üb*, dipl. V. 291. 9t »arben inbeifen tr»b bet tfrebilcrifi« in Salem nntcr bieten «bie »nretbuttjtn gematbt. Vgl. ©abet: bet altefie Otüterbeftt son €alrm von 1215 1267. 3«;t''ai.ii f. b. öln*. b. Cbm*. Bb. 2, €. 74-99 unb Ob. 3, 64-94. Hber bie be> bcaleabfte l!itaaaetuag (411 1 in bat 3a|t 1259, in iwldmn et He «tiibmi4.ni tc« Jtteitet« in Stuaftal, Jtiro>btftf aab ffiolb|aafea fat 274 Watt aub 12 »f. «n bie Slabt »Uliagen oetfoufle. «itfkt, DueUen aab Äorf^aagea, €. 90-91. dt rejlgaitte im 3«ü 1176 anb iUtb bta 26. i£i»t. )2a4.

•• S)a bie «H bn Kail ntdit angegeben ii, fo ttft Sa) feint «ebaftion auf ben i,»i9„ »«lUmtt, biefet Cammen fetfUtlrn.

s«#riuni praeter usum de ovibu« » hoc '»d redditus C marrarom aestimabatur.

11. Hie erf/o coram deo et homimbus, quod phei- tum est, faciens, sexto abbatisationis stiae anno hydro- picus 1 factus vilam suam in bonis operibus finivit, et eidem domino dominus flricus monachus de1 S*N-in«^n in abbalem succcssil. Hne qniilem cojrnomen 1 ab avo,4 qui eum cum fralre uno duabusque sororibus puellis d matre illonnn per aliquot tempus seu antios nutrierat, usurpavit , de villa namque dicla Sel> iiiKcn 1 prnpe Castrum LiebetWiwe *• aitiim super Neccarum praeler- fluenlem. Ibidem ex parenlibus rurensibus honeslis valdeque probis oriundus fueral, sed in Conslanlia, ut dictum est,*** nulritas. Igitur palre illorum dicto Adel- bot defunclo, praefatas aviis eorum iitalrem cum dua- bus filiabus suis ad coenobium Walde f nostri nreli- nis, fralres V0TO earum in monaslerium Salem, prius- quam reversi fueranl ad patriam de studio Parisiensi,

' ydropicM, 4>f. ' lilriru* monarbus dp if) r-.t bet 4>anb A. toib anletntiajen. Hm {Kante tieft »cm Stubtiiatot A.: Abba* t'lriciu de ScWingm. ' eojrnnminr, ^f. * avo diclo, »ir, ^f. folltt vielliid)t avo sie dirto beifien. 1 bit ^anbfdjtiii gibt an, bie btiben «Selüngen Utrtct) nnb «btlbelb feien in Seliingen bei bem SeblcjTi Hitbinau (umreit bet; beutigen Totfe« 9te(fatlbailftngen im »irtrnb. Cd. 9tnt4ingca) gebeten, riefet «ngabe »ibetifticbt bit Otcegrathie anb bie (Sbroaif fdtü. naib Kieldiet beibe ren bem Tct'e CelÜngen im bab. «mt Ucbftlingtn bin 9tainen fübrten. Tiefe S'tt nitrnng in leftn, a^irb man, ba lein Tetf Seifingen am Wettar gibt, an obiger «teilt: de villa dicta Sclvinarn sup«T Necra- nim - ortnndns lefen muffen: dict» Thanllinctn. tataaf hätte bit Stelle im Original ettta fe gelautet: llor quidem . u'nonrn ab avo qni eum ret . nsnrpavil. Pater aulrm Adclboldus de villn dicla Tlmulliniri-n prope caslmm Liebciio«r sitam mper Nerrarum prurtcrRurnlcm nominnbatur. Ibidem ex parenlibus rurrmtibus hoaeslin oriundua fuerat. To bet üftromf) auf eint friibttt Stelle, bie abet w loten iit, K>ar>Tfcbiiali<b im Jtarittl 4, •ettveist, fe ift anjanetimen, bofi er bert bie Kamtlie bet Sel< fingen näher betäbttc. Tie parentes ntrensea finb fetae Sanrrn, fonbetn tanbabel ; btmt an! bem Banentftante gias'« taa 13. Oabr-- bunbert bit Sebnt nieit nad) «an( auf bit Uniterfitäl.

Tie gtüjeten Ciflttiieafet Jtllilet ballen im Willelallet, Wie noeb jeat ba« Giftetiienfet glitt Cffeg in ffltbmen. ihre eigentn Tadtfabtifen füt ibrtn «ebatf. Ta4 (iiiletjiinfet.Siift Cfeg, ba» bea itt iiier. anb febtoatien JPoUenjeu.j füt bea .itutall, ba< 4>abit anb bat Scayalirr in bit (Sijierpeufer-JtUjier in «ibmen, SRibten, CeArtTeid) anb Ungarn liefert, bitlt für feine Tucbfabrif 1828—30 1640Scbafe. SJgl. «cli* et, bie Uüflerp'enfer in «ibmin anb Sacbfen, 3eilfcbr. f. b. bijt. tbtolegie ven »lebner 8b. 17, 6.314 jlgb. 1847.

*• «itbtaaa, jttiicttei« 6<6io| bei 9tedattbailjlBgea, CM. !Rur> liogen.

••* Tiefe «ngate liebt aitbt ia bet labronü, genif aber nsir fte imOrtgiaai anbitanb taa Jtap. 4 o*n5. Siebe (tialettaag S. 19.

Digitized by

ubi paacis »niiis sluduerunt, reeipi procurabit. Horum senior filiorum nomine t'dalricus ci räter XX" unum anuum habuit suae aelalis, secundus vero Adetboldus iHHnine circiler XIX annos attigcrat. Ueet igilur aelale admoduni teneres, tarnen devotione fervidi, lamque xelalores regularis disciplinae in magna maturitato mo- rum exemplum bene vivendi cunctis videntibus vcrbo et opere usque ad exlrcmum vitao praebere studuerunt.

12. Confraler ilaque Udalricus post suae conver- sionis annos aliquot, cujus malurilas commendabat se- niorem, ob merilum vilae suae syndicus monasterü foclus per tempura, deinde eliam capellanus untecessoris sui prudeJiler et. utiliter singula in timoro donu'ni dis- putiere salagebat, verum eliam ad ultimum faclus et electus in subpriorem, a quo quidem offlcio, quod strc- nue agebat, in abbalem, defuncto domino l'lrico 1 Grater abbat« , concorditcr per saniorem parlcm convenlus cli- gitur et consliluilur. In eodem igitur officio quot et quanln bona opera per euni pius et misericors deus opcratus fuerit, in sequentibus ex magna parte legendo divers» bona, quae fecit, Iucidius palebit.

13. Hic 1 enim in XXIX. annis cum XIX. diebus, quibus abbatisavil, sicul vir bonus ac linicns deum, jilurimumquc proudus et religiosus, heata Muri« semper- que virgine, quam in speciali de>otionc babebal, patro- cinante eiusque dulcissiiuo filio domino Jesu Christo cooperanle, locum islum in leinponilibus et spiriluali- bus, prout in sequentibus ex parte legi et intelligi polest, exlulit valde atque sublimavit. Inter alias siqui- dein possessiones varias et mullas comparando, rcdditus, quos, invenit paucos, usque ml CCC" nwrcas annui quaestus et paulo plus augtnenlaut, praeter diversa acilificia, plurimum utilia et suinpluo.su, quae suis tem- poribus erigere studuit atque consummavit.

14. Primo namque quasi totam aream clauslri alto muro a sepivit et inunivil cum plurimis propugnaculis desuper prominenlibus. Item vallum amplum et profun- dum circumfodi raciens contra orietitem aquis replelum, habens pisces bonos et hos copiose. Item stabulum seu borreum pro abbatibus sive uliis honeslioribus hospiti- bus propc horrcum magistri bospitum inferiorum * Item

1 Ulrico ifi »*a A. »er. man« ergänzt. 3 auf ttm Staate wm A. : Üdalrirns de Selvingeo. 5 auf beut Sante Mn betraut A. : Munis monasterii.

Bi»«isl« hoapitun inferiorum famm! nitbt in allen Sittel] «tfet ."irr» »er. fest »oraal, Uni in Sälen aid, ein magisler Hospitant honestioram war. «mibnUd) baue ein jtlejttr nur eineamiRuWrhnapitii, oai ben ©tangien »etben fa>«n 1 1 84 b»r m«iri>te>r anb ber hoapitalia etftab/Bl t ie }*il maui.tr. hoxpitaai (inferiorum unt honeslionun) «alem breiigen »Ii »adiridjl

31

domum sartorwe duahus viribus, quia semcl exusta cum maximis in ea rebus fueral. Item horroum magnum et altum juxt* portam inferiorem. Itan stabulum equorum

rem Item domum pelliGcum, ** domum sacristae in pomerio. Item domum adiacentem, quam pictores et vitrorum artiiiees frequentius inbabitare consueverunt*** Item donimn novam, domui abbatum conliguam, cum una slubo et eameris desuper et sab eadetn cameram amplam et expedienlem pro monachis leclis decumben- libus tempore acstivali. Item nota, antiquum dormilorium infirmonun, sicut aperte cernilur, pro maiori parte pro- longari fecit. Insuper antiquum Oratorium ,f quod nimi* arlum erat pro tot monachis et con versis, sed et de vUi et humiii maleria, fundilus deslruens, novum ex nobili et subtili opere cum maximis sumptibus construi fecit et procuravit, et hoc infra spalium duodeeim annorum, circa quod lempus graviter inurmalus lecto- que quasi per dimidium annum decumbens, et post haec viam universac carnis ingressus. Slructuram jam dietam imperfectam dimisit, quam dominus Petrus Oxer JOD*" abbas in Salem perfecit et complevil,' necessitate com- pulsus dereliquit; quam nec sueeessor suus, licet ei impensas eopiosas in pecunia aliisque rebus praefatus

i quam compkvit bat ber Hbfibretber Ui 16. 3abrbunttr» beigefagt. Cie^e ©inleitung 6. 18.

Mit äbtafditua, welrfKt (ittätynt, ein (Mtaf »an Maiitfctt babe jäbrlidK Äetenatn nad) Salem geäiftet (reddiuu annoos), bannt bafur in €«4em alle Killer unb Seifende eine 9tad>l umfenjl Neeberg fanben.

* Propagnarulam öl ein (Jifet. 3m 13. 3ab,t^anbrrt tain in rtcljc »er Jtrrujiäge die 3vina.trb<M)i.)tina. auf, bei UMld,(r man Ut tftfet MuSj antrauttt. ^efdjiib/te ber 9tilitäiaid)iteltut Don 9. ». Jtrieg Mn ^cdfielben, ©. 362 üb» 3«8.

•* 5}eljnierf an »er Jtleilung bei (iiilerjuafer ttat «ad; ben inslitata be* »inetakattlel« in esileaai »an 1134, »aatiaae a. a. C. T. I., S. 273, »erbclen: veslilas Simplex sil et vilis absqtio

P iie «alet, Jtänftlet nnb «Hofmaler bewotinten eia eigen« 4>«u« im JtleRcrW anb ud-i i, n eise anbete «ebentnwife a(( »ie üliintb/e. ®a# <Mea«ralraj>Uil »antSiltaut van 1134 ft>t im Star. 24 fen: intra monusti rium nullus mgiaiiae f U carne vrsealur niai omnian infirmi et artiQci-ü rondut ti. Tie (V[a4gemdlbe «aren nad) int 12. 3ai)rbuntfri in ben (5T^rjiettf«t « Jtlofletfl »erbetttt. Sie iiutilsta capituli avueralit apud CisterciuDl von 1134, cap. 82, Wanriaae a. a. C, T. L, £. 281 fagtn: vilreae albae Rani, et sine rmeibus et pirtaris. Ztl ftrenge d^toflift Cr •■ 14. .".alit. Bavert« faanle alfa bie »atfdjriftrB M 12len nitbt mebt!

biet 1284-1311 aiUkjuiim genannt, beibe »arm fanm 130 3abtt alt, benn «bt «rawin begann 1137 ben 9Saa be* aaairn JtlaiUrt mit »ea OitUffibafWgetaabeii unb »ollenbet aiurbe gonje 1180 bi« 1160.

Digitized by Google

32

Gfcronif »on @atmann«wct(cr.

dominus Üdalricus reliquerit, perficere aliquando stn- debat, sed »Iiis aedificiis, lamquam vir nimis curiosus, contra consilium seniorum dedilus magis intenlus fuit.* 15. Nolandum autem, quod, licet idem dominus Üdalricus sumptus pcrmaximos per strurturam prae- dielatn adhuc vivens lacerel, utpole ad XII. milia 8" denariorum moiielae Conslanliensis , ** tarnen omnipo- lenti deo cooperante de die in diem dilior et famosior m > licet in habundanlin frumenli, vini, alia- rerum. Keliquerat enim frumentum et \inutu pro expensis sui conventus et pro hospitihus super- paene ad biennium sufficiens, praeter i, qua« ad IH*C" inarcas, ipso ad- huc vivente, fuerat invenln. Pcnsiones eliam maximal-, ut praescribilur, quas in instituiione sui adhur singuJis daudus invenit usque ad XCV. modios Irilici, nee non XXXV. mnltera spcltarum et XXVII. maltera siliginis, * Vit Um Öeifle un» ttn gaite<»irnjMifb»n SBeturfnifTen ttt 1<( L-BdKcirtiL eiufrrtfbcnben teiontert« Sanfvrmtn fiuC «od: ju »tiug von 6en joifdjini teadjlet, wie Jptinridj Cur in feinen „Öiunt.- }iij)«n »er hrdilidjen Jtuitft?ltdjai"!oa,ie »«* »tutfdien äHitttlalterei,* (Veiriig 18Ö5, le. 'i'l) nd'ii.i btmtrfl. Uni hienaSct in* .Stare ju tcmtnni, mügtn (brufc Ut «naabrn in ttn Cuellenid>rifle:i , reie tu m>dj etbaltcnen lenfmalt frlbft erwägen wttttn. Die gctbifefccn tSiÄKjitnKt-Aird)«! m ientffblau» ft«t> nadj }rait)ifiiAen SRmirrn gebaut und baten »a» OCgtittftüniU^r . ta* «t im Ubeifdtltt» unt> CutrfdjiS Um roiiianit'djfii Si.ie fctjjtti- liefen «[»mit nun an »cm lNeredigtit (»litrfdiluB unt an Ita nie»ria.en 3ieiUiiij)#cJV«tltit in »crCltfeite »fr Jtrtuiatmt. Jn 9Sa»en bot i». »it Slaraarelba- .Sarelte Hi Ml ggtailarm , tu tun Den 4>eTTenalt>er (Sifterjitjifeiit gibait tenrbe , ttn rrd>tedigen Sdjluj. Die (Sifterjtrnicr bauten ifcce Jtirdien fo, taji tut Stauner, grauen, SDiciKfrt, Kunmfeit uu» <J»ajle tefenter» "Allan aat ütäiimc roitjantcit mann, Diefen ttruuCfap fallen fi< febon im rontanifeben Stil an» betiitlitn ibn im geibifdicn tri. 9la<6 t-imfelben ift judi neben tri Jtirdjf b«i üNannriflcAcTn ritte anbert für iVranen angebaut, wie in Saltm un» 4>errenaU>, ettr bei gravtnf Ickern eine Ux SUänner, »ft Clte a. a. C. €.24. Diefe Irentiung ter »iaume n«dj tem e^itblttbte nnt e»onb» »er *elrn»»n fiB»e< aueb im innere« »et Jtit*en Äalt. 9Bie in Maul* tien» war in Salem eine öaub«tte, ai« Wetdjet bet ^aienbrn»« «toro tfetrersing, »et 1407-1409 »eit Jtlejieittiutm in ©ebra« tjaufen bsmte. (Stalin, »irtrnbfrfliid»e ©efctiiifcie S*. 3 S. 751). £ic fctiirn btt)tuttn»i)en IB«u^rmi ttt .«lo|tet4 wateu 9lbl Ultid» II. »on Seimigen 1182—1311 tiiu> Sentab vca <fullma,tn 1311 ti4 30. Clenet ftnbirte in un» ven $ati4 irar aunj »et Sau-

meiner »tr ai>tb,ifd)tn Slift<(itd)t tu tQinirftn im ih.ilt. Sicb/< oben €. 6. Xie 'Bauwserlt Ulcid)« II. in Salem waren alle girtbifa? an» jw«t oobili et subtili upe-rv, toie »ie Gbtunif fagt. Sein fpätner «Sae^folger »bt t'eter Ctbftt 1417—1441, ein 3eitgetlt>rT« »te> Vaienbrubit* @ecrg, vedentete tat Ctatormm Ulrid)< aud) im gelVfatrn Stile. lit SJaubütie in Salem lä»t «<* Wen im !3.?obr» bnntert naa>tifen, Salem, tfcplalkueb 1, 263 teit» md 1264 ein friter Ortulftis macister operis trwabn».

las ün» 139,200». r6., »gl. 3eilf«t. f. ». *efd>. ». Cbrrt M. 2, 6. 400.

et avenae (er mallera in UiberUngen , diversis et variia personis defunetis, dum adhuc viveret, minoratae fuerunt.

16. Idem quoque dominus, deo eiusque genitrici Marine Semper virgini multum devolus, ornatum ecele- siae et allarium in ca pluriinum nrnavil et melioravit

praeeesserant , multiplieax il , videlicel erucem fabricando ex auro et argenU», gemmas indudens preciosas el plurimas, oh honorem sanclae rrucis, cuius ma|rna quan- litas cum aliis sanetorum reliquiis inclusa habetur.* Huius crucis prelium lam in auro quam argenlo, etiam in gemmis, ad ccnlum inarcas eslimabatur. deauralum ad maius altare, qui XVIII. slabat. Item ad maius altare casulus nobilissimas diversis ortiattientis sarerdotalibus. Similiter ad privata allaria calices deauratos, salis preciosos, casulas <|uo- que cum alhis, slolis, satis pnriosis, comparare stu- tluil, quorum pluralilas adhuc reperilur hie.

17. 0"id plura? In Iiis honis ornamenlis el in alia rerum Iwlmndanlia omnes praedeecssores suot nntece- deliat et prnecellebat. Ipsi enim spirilu fenenles et in paupcrlate mujzna el petiuria degentes tai]ii|uam virlu- lihus pleni, rigorem regulav usque «tl illud leinpus dislrictius et ullni, quam credi possit, servan- tlevo- tissime sluduerunl. Verum lamen ipse eliam ex maxima parte priorum suorum piitrum benignts el devolus i

llllor i'xislens, Ii im nein domiili in cum Iis suis ageodis prae »cutis Semper huhens , quod placitum et rectum videbalur coram deo et liominibus, htic devote el fide- liler peragcre nitelialur, medianlibus suis oilicialibus, quns habuil et habere sluiluit gtiaros \uldeque religio- sos, inler quos diimimim Ruperlutn, quem XXV. anuis non sohim tenuit in prioralu, *elutii ordiuis habetitem ' I, eo, quia similis ei circa regulärem dis- servnnilani in loto online nequaquam invenie- r, sieul omnes lestiihantur de illo, qui cum videmnt, aut ■liquid de rigore suo audiverunl. Similiter tum: lemporis cellerarium ' majorem , dominum videlic et Hainricum de Isnina,"** modeslum, morigeratum, et secundum oninia, sicut descrihil regula virum virtutibus approhatum, habere sluduit, quamdiu el ipse abbatisavil. Im. Iii diehus il4tque illis el ab inilio omnes istius

' habeni) , ^jf. J auf etinSlantt rte t)4 ron A. : llainrkus de Ynnina zellerarius.

a3gl. ®». I, S. 178 Pa»e.

•* Cm »en Uttun»en lemmtn fulgea»» cellerarii in Salem fm 13.-14. 3abr*iinbert aar: tlltid) 1239, ». 1251, Sigfrl» 1251 •i« 81. «eintid, »an «tlbaci 1318. 3titfa)t. f. ». Oteftb. ».C.8, 254.

am«.

Digitized by Google

GFfjronif »im ©atmanirfweiler.

loa abbelcs in domjtorio 1 monachonim habere ibidem dormire sludebant frequentius. Tone eliam servitorem habere consueverant , non cerdotem religiosum atqoe vero annos praefatus abbas invetcratus, videlicet dominus Udalricus dcbllis fac- lus et arenosus, infirmitorio saepius indigebat, ex quo lunc lectorem mensac voluit el habere coepil, qui lamen ad collationem el complelorium Semper redibal. Inlra horas eliam canonicas silentium1* sieul et in infirmi- torio servabatur. In domo videlicet abbalum nec atiquis locus in cadem fuit extra terminos, praeter solam came- annexam versus pomerium, ad quam, cum loqui fuit temporibus silentii, ahbates convenire ussue- Hic etiam vir dei, debilis factus, privatim in camera Ulla dormire voluit, sed in pavi- ilo domus abbalum inferioris, circumjacentibus ser- in vicino, qui interdum duo fuerant, quod el in coenobiis monialium locisque extraneis el ubique publice donniendo et insitnul cum suis

19. Item quoliens etiam in infirmitorio ' comedebaL, duos monachos, a senioribus ineipiens, secundum or- dinem collidie ad mensam suam voenri jussit, praeter priorem, cellerarium , canlurem, seu de offictalibus ali- quos, quos frequentius imilahat, minislrando illis non pluralitatem sVu supcrfluilalem ferculorum, sed in pon- derc el mensura sufficieiiti tarn piscium quam eliam carnium, quas, licet infirinus fuerat, lamen propler scandalum rarissimc vesci solcbat, el hoc tanlum cum piiucis senibus ac debilibus iuxla regulam saneli Benedicli reparaliune indigentibus. IIa* autem cum comederel, secrelius per fenestram coquinam respicienlein porrigi et minislrari sibi Semper volebat el jubebal. Ibidem ilaque causa recrcalionis pausans sculellam piscium priori, vel eius locum tenenli ad refeclorium per ser- vitorem suum deslinari frequentius consueverat, quod

1 ioa erflrr $anb fianb: dormitorio habere. » auf bru Staub febrie* alt Mabrinilot A. ia rot<|«r sdir.ft : Süealium. ' dormi- torio t-., n ,\„ gefeftrieben ur.t «ertefiert: inlirmitorio.

* Xit Stellen übe« tat silentium beweifen, ba|t bet tSi/xenifk jajfülnlidj« Seftiuintungen batuber fanute. 9t«d) tem treuer jIi jriirl *on 1 J 40 war silentium int calefartorium gebeten, tat OtatiMoii capttet von 1733 Dcrortn«: scrvabilur in dornitorio »Beotium, sicut in anbilu seu potius claiulro. «Rur in» torium (f«l<ir) burfte mit tFrlaubni» b««lDb«e« geffrefben werben. *n be« Stelle M »arloit« biente im 13. 3a*tbuub«tl bie camera aaaexa versna pomerium. Wao) Sttf. 2t war tat domus pomerii r.-m silentium nadj bem complelorium befreit. £ie Serotbaangen u : f t d.io silentium waren im 13. ^a&rbunbert piel fttengei.

cum fieret, lunc ad secundai «imililer pitancia dabatur piscium ex gratis, quae per nullum famulum laicum, sed tun tum per manus infir- marii et sociorum illius, aul eliam servitorem abbalum ad refeclorium deportari licebat. Serviloribus etiam suis districlius inhibuil, ne vinum in mensa sua polandum, praesenle conventu in atnbitu aliquando de cellurio deferre solcrcnt, sed infra horras canlandas, et hoc propler scandal darelur eis occasio murmuralionis.

20. Hern balneis rarissime uli solebat, nisi cum firmilas calculi cum 8d hoc cogerel,* corpus suum occullando,1 no nudus viderelur, vere- cundus enim valde fuerat, unde quasi numquam corpus tangi pennisit in balneis, nisi lantuin circa sca- pulas cum lavarctur; calcios etiam nunquam detrahi sibi permisit. In via eliam directus omnibus diebus pri- vatim descendendo de equo, cum genuflcxione debila,1 prius(|uam horas ' canonicas decantarc inciperel, Semper praoenire solebal, quod adhuc sub eo ab omnibus offidalihus, monachis et nun erste diligentius obsena- batur. In diebus etium illis unum dolium, in quo balnea fieri solebanl, juxla coquinam** infirmoruin secrelius in cubili habebalur, in quo, cum quis balnearelur, propler frneturam silenlii cavendam 4 oporluil el consuelum fuil, quando loqui vellet cum familiari aut servo coquinae de necessariis, et lanlum hoc extra horas canonicas, quod* I i scapulari lineo, ad hoc depulalo, indulus loquerelur. Secundus etiam servilor abbatum in secunda refeclione, si necessarius fuit, per signa a rhoro voca- tus, iiiin nisi per retrochorum *** egredi audebat, nec

1 corpus suum wiebetbolt tie £(. * debilo, 8d>i tf. * boras wiebfrlioU bie $\. 4 cavenda, 4>f.

£at .Hav- 36 ber ragaJa »erbot ba«'4'dtci ben (iiu.rjietretn Im geiunben 3uiianbe. SM capituhim nationale ven 1733, S. 44 beiiimmte, baj »bne aa<otüdlio>t OilaubniJ :mt aif befoabert «rimte dir «egel auire«)t erljalten bleibt, «rauf« barften aaf beu Statt) t,t «rjtf« baben, fo »tri nälbig war. o>. 3a»rerl übe« ta« Q3abra>(f«n mittcUIltrli<fcct 3fit. im «rcbjv fürJtinDr ttttr«id>i(dj«i <$tfrf;ia)t«4arUtu, ffl». 21 , €. 9—13 faanttlt «int ttn VatvrrMm ttr lillrfltn <Snaa)or(trn, ttt a)ril. iücucbift unD vrni allnatigen Hufgrtita bitfrl äJtrbflrt. Hat UUt Sab auf SWrcfe fomml tia niebt in Sdradjl, war ftbt feiten £it Slngabc, tue bei Abt »tgrn ber Stiinfraufb/tit SSättx gebraudtle, '.temt «uf ttt regimen sanilatis uuii igaleriu ja bejiefcui-

a.ui, et. «aKeil war 820 bi« 8abe«ute neben betJU4e, 3atpert a. a^C. €. II.

*** Der relrochorus »at eine Capelle hinter bem ö^er, b«r beil. iPtatia geireii,!, ba^er aud) be« Ctt gerabeju t. Maria nannt »atbe. 3m relrochoro »«bnien He Bienen ffiniAe ter äNefle bei. 9%(. tat ■tjenidjel s. v. retrochorus.

5

Digitized by Google

34

dbronif »on

■tibi discedere a conventu, quando post primam refec- lionem erat in gratrarum actione, anlequam prius cho-

in salina", sc det pileis, chirotbecis, ilalmutiis , ' neque lineis seu eliam laneis, per niuJtos aiuios sitae guber-

21. Idem etiani dominus l'lricus sobrius fuit in comedendo el bibendo, licet rorpulentus sslis d vir

siinr etiam reguläre jeiunium Prangere solebat. Num- quam eliain, quamvis commotus propler dampna et negligentia*, quae monasterio inferebantur, Oerel,1 per nonu-n dei aut ipgius sanetos jurare sueverat, sed juxta inandatum ewangelicum sermo suus, „est est, non non," Semper esse solebat.

22. Item simplici panno vestiri voluil, quo<l et mo- nachi et conversi facere oporlebanl, nisi quando inlir- mari, lune * equitando causa frigoris* de panno kom- lino,1 lunica forrala * ulebatur. In illis eliam adhuc diebus nullus conversus lunicam kemelini vel aherius panni peregrini ** ilcferrc audeliat, ner etiani duas cappas habere consuevit, exceptis mercaloribus con- nci mm magislris in Esslingen et

,t irt

:u Uff».

> Ott:

kemelinu, ff, *f.rr.U,4)f.

* taJC*tiuul«-ri!it ven (Jilcaur »on 1134 f4}riet im qar 85 «cc: directi in ilinere si voluerinl wondagiis (anttrt YtHrt: waadangiu) ad t-vittindiun lutnni sive id eipellcndnm friirus ha- bere licet eis. V\ h ntl n ir in«* lanu VJantiquc mrtit elitären J ucan gc l»u«jdbi ven .'i :r i tl i ttflärt tt für (Sfamaicbtn. 15 1 fint effenbae O a tu j fitKii tt« an tie Jtnicc gemeint, fit muilcit tun Xucf {(in nni {Riemen Im tu:. Sic Hcttote vcit 1 1 94 «r.t 1238 grgen tii Üebct- fdmbe lauteten pedulcs de rorio omnino Inltnlii untur et de WBBdegiis senlrntin scripta Icneilur. 3n ctm Curat ren 1258 btif t H van »cu (Sifle rjirnfetn : ne sine corriglis vuidagia ihn

i portire l

•* *}itr Witt tat kimelinum otet kamelotnm (in jualanbiftbc« Sud) genannt. Urfvrünglia? trat tafelte an* Jtameelbaat »«fertigt, unt teiltet im 13. hfl It. 3atirbunterl uirbt feilen al« finus-- gtgtnIUnb rrrteten. Sit gatrifalwn ►tfitlfcti« liiji ftd) 1340 in Vlttbe :n , Bräficl , 1351 in Qambrai; nacbtrelfcn. 3n 6en Statuten tt« fonlea/o dri Teetesehi in Stnebig »on 1242 Icihmi al« iucl: au« €atttiitfd>Un( ta* Jtamelot nid>i vot, 3tirf *r. für b. ttcfrb. b. O- St. 5, 43. 7 jlatf- iS» \H tat» tu i&ticiainunj aiiflänbifd) gmdltfrrtigi. £4« OrntraUarud ton (litraur *cn 1134 frfttr in 8tlr«jf tt» ij*ti im Jtar. 83 feil: Ponnnus debtala* >e»le* et

o. «110, vel liuiosmodi int fav no>is neque ^elerlbu^. fititt ei.llt |ÜM man »a« Jiaintlct im 12. 3al»rl>«nrer1 nod»

••• X>u «itUt ; duo merc.lores conversi ttw«i«t, ttr Qlircnifi »[* Statnitn M ÖütntraltanifH vaiQittaiu. 1134 fannlr, trdait *a«>, 53 de nundinis rrrortntttn: tt 18 jtfa^rlici) fnt tintn Mtliglcfrn Stirttt Mnajin, tu attr tu Stimmt: mxt (tringt von unfnn Sjditn )u strlanftn nn> Hnttrt« }u lanfrn , f » mni man tHfndjtn. MStt nur auf 3 feil 4 tagt nnb nit alltin. fenttrn in.« IM lim »Uti. Her , M iBttfe^rt »attt Ml

obitus sui ullus adhuc utebalur, tunc enim difTiruller et minus libenter admisit el annuil, ul dalmotiis

illo superstile, nullus conversus pileo seu mutia ullalenus uti audebat.

23. Item ab inilio el adhuc nultis annis sub eo vidualia in conventu consueta isla fuerunl, videlicet a feslo paschae * usque ad exaltationem sanclac rnu is, * " diebus, quibus bis comederc licebal, de mane hora prandii olos coctum vel pulmentum hordeaceum cum lade condilum alque parlicula casei, hora vero coenae lac crudum vel decoclum; sed poslea cvolutis diebus per quendam sibi familiärem ac devolum sterio * extra tempus regularis jeiunii hora ova singulis monachis et conversis, per

1 dalmulium leinmt ntetn dnlnintium Ter. ' ptsre, Jpf 3 desuul paura, r.:bt anf ttii; Stantt ton B. 4 auf (cm SKantc sen B. : IVoU.

€<DranIt äffte»: nee ra»r* «iiflicu» rensetnus tnnseuodum

8»lina 111 ti« calint 9öallrnmn bei 4>aUiin, Mt IJ02 ealcm gifct-cnfl »ot»tn war.

** Uttcc tut i'müch iruttc nert' anf tem 9iaiicna!cai>ilcl in Cctr< icutioiarit wii 1 733 fcrij«i>(t, lafi cen t;jingi)fn bi« Jtrrn)rrl;ci)nn^ (14. £crl.) jebtn o"i'Oj (feris srxl»), vcm 14. €trl. tu Cfttrn jfttn SHillwsd) ttnt Sttilaj (feri» qusrta el sexts) «rfaflft »tti ttn miifff.

•** Sit Ctfcncmit btr (jijjtrtifnffrlli'rtrr fc^llt fia; im 13. T-a^r. rjiinttrt gtjim tat 12. tttftnlli* rtränttri. Uttit tit öinfiinflr fdmittn tit inslitut» tspiluli Reneralis in ß.ita« 1134 im Aa». 5 unt 9 scr, *»t ganj mil ttr •i'frcrtnnng ren 1IOI iittninftimmt, tat Pl f«inc reddlla» .lieni I.boris, alfo rrimn Orlrag frenittt «rttit baten t. i 9tnir«m tnnKn. <i« btift Jtar. 5: vkuu debet pro\enire de Uliure inaiiuum, de rultur« termrum, de nulri- nient« peforum. Itjbalt tnrflin |i« jum tlgtntn <»ftia»a> tr* iiern: SiUficr, 3l!alb, SiJtinttrgt. mütfin, i^tlt> , wtnn tt) ftrn smmi Sutten lag, nnt 4>au«tbtert. Tat XifiUl 9 rrflart, t*t ertlosi», nltsri*. sepullur«!), derimns nlieni Ishori» vel uutrirnrnti, \illa>. villsnos. temin, rensus, furnorum el molrndinonim reddilus 111 taten, ter Steinbeil tte) JNin<*j«letenf) jnwiter nnt tura) tie »trfaffnng tt« Crten« rerbofen fei. Süar alfo im 12. 3«be-- buntert ten (Jittcr|irufrin «erbcltn , tlc« SHenien von Stiftungen |fl »erlebten, fi> war aber ««* unerbtTt. ta« tie «rteit eine« Älfder« für 3infen an einen (»läutiget nenrentet wnrte. Slefe« HtUttbfebafKtirintiti ter «inerjienfer im 12. 3abrb«ntett etb.eHt au« einem «riefe be« t>cit. »rrnbart 1143 an ttn «hraftn aviiljtlci »en tlngonlemt. Siefer war bei ter »rnntnng te« Jticjler« 5 im auf feinem Wttiftt mit ttn SVcmtm ubertingflemmtn, ta| fit ihn: fclcbe abgaben tejabllen. Set bei 1. Strntjart fibritb itim te(t)alt: Nolilc mimri. si KT*vis nnbis videtar tan (rrandis qui de terra illa Buxia a fratribus nostris aa.i«,

Digitized by Google

Qtyrontf »oh ©atmarmSweUer.

35

ditus comparata. dari procaravit, videb'cet a feslo paschae usque ad exaltalionem sanctae crucis; diebtu aulem regularis j«jumi duo cocla fereula cum particula casei praeter feriani sextam in refeclurio cottidie mini- slrabanlur, qtiorum unum deralcari solitum fuil, quando piscea ex gratia convciUui vel ex clccmosyna aliqua dahanlur, quod rarissime fiebat. Paucis enim annis, untequam de hac vila migravil, adhuc convenlus nullas pilanlias* habuit et habere consucvit, praetcrquam in quadragesima, tunc enim V. pisciculi sicci lanluni Iribus >icibus in ebdomada dabanlur, et hoc tantum usque ad festurn paschae fieri solebal. Coinpatiendo itaque super rarissima piscium comeslione per convcnlum suum posl plurinios annos, quibus abbatisavit,1 reddilus eo-

1 Auf Ccm Kaiitc sen B. : deeat «liquid.

qui* tale «liquid noa conauevimus. Nam multa» fet-imu» abbn- tias et null* eirum Uli aublarcl exartioni. SäjlitSItdi Rill Srrn- batD to* bit 3inftn bejahten tafien, wenn ttt ®taf barnuf bettele. Wanrigut a. a. D. Tit. I. £. 430.

3m 13. „Wtitlmittfii IM biefr* 'Urin je bah"1 au4grartrt, bag bie Uji|itr)itnftr fid) von jeher m^u anb «teuer furch wütidie an» »tlttiajt ^«»'l'fl'"' htfrtittn. €it naanltn jid) ftlbfe »atme Jldfttr," «btr btu ©rnnbfaa. tiicbi tbrtu Unterhalt uoii firmier «rbtit }u btjitttn. »ergaben fit, taher unfer acjnMiift {Stuf. 27) (4 au$rrotbrntlia) finfcet, ba? im 13. 3at)thuur,ert noet) ler gange (ianatnt mit btm Hbtt biamtiltn jur rjeltatrtit ausging. SRan l)nl Iii 'üfT-.ihJTC-iitii'iii» 3a(,mi.j wtgtn Crr reddilus «lirni laboris bureb. tu getrennte SBubget im 13. ^flljthunrtri umgangen, (inn man teftinnntte anfangt!* tief« Cfinfimfte für iötbArfnifft , tit lunadjtt tri*! tit SNend-t betreffen feilten Co hatte "Salem für bit Harber» brrgang Sieiftnbtr frinc getrennten tfinfinftt. Sa« ebigt Jtaptttl }eigl, wir tan 1282 an ttt cerli rcddiUu (alleni laborln) für beu Iii* 6er ÜNcnctic, für eint pitantia aa rjiftya «• f. a». menbit trurben. £amit ^ertt btr Örunljug «ernbartiniftter «üirtb-- f*af.«le»rt auf.

* Stanriqut a. a. C. T. I., C 272. fagt ettn (er pilanli«: pktanti« ferculum abbat! propinandum ultra duo pulmenUria refuUria, idqae pro reverenlia dignitatia. Forte a pirtavio albo tive tabula , in qua nomiaa seiet torum durum «cribebanlur To ilebten «Mir tt gemattet, tiefe« Ceriojt ben Srüttro ja übertaffen anb tabec nannte man lebt« über bit IWrtinii ^ina«< grarnbt @crid)t pkUnlia. 3m über usuuni mir» autfäbrii* tapen gcbantcU. X<a« ««nttalratiiltl in tfiitaar »an 1134 fd,rtibl Jta». 64 nbtr bit 93er» abrtidjana. ttt piUnli« m: abbaa (ein fttmbtr IM}, qui bi in- Hraiitorio iacueril, in ronvenhim pitaaliam non mittat, praeter abbaten loci. INullns abbalum, qui in refectorio comederit, hriat pitaatian , niai ille , qui sedet «d nuUm , aiai Torte iuxta >e sedeatt. Uattr btr 9tela errflanb man, nie 3Naari<|at 4. 4. J-. T. I., e. 279 fctiftat, tintn Xtlltr var atm lUaet tiat« Mut*. Via *3djlag barauf gat> baa 3eid>tu tum «fftn, |ua> Hbranattri atr taftl a. f. a>. »trtt« bttje 3ti<btn mit btr *)anb fter

bem »effet gtateta, naribem bie SHota «egtfa)afft tearbt. Unter »em naata »tr pitantia »arbt in ailtaar twa 123* aa 90ti4brae

clesiae in Wildorf * ad mensam sui ronventus per eanonicos ConsUnlicnses pro piseibus 1 perpetuo dandos incorponiri procuravit, alias etiam pilanlia«, a quibue- datu personis monasterio devotis, quibns hodie cum pluribus aJiis reddilibus pro piseibus depulalis, etiam posl discessum suum convenlus utitur, comparari per- misil. ** Verum etiam omnibus sextis feriis non lan- tum monachi el conversi in refectorio, sed el hospiles cuneti totaque famüia eibis oleo conditis vescebanlur, exceptio in inQrmilorio debilibus et aegrotis, sed ova nemo quantumeumque infirmus guslare praesumebant. Eunilrm eliam diem omnes conversi, in grangiis com- morantes, per tolum annum eliam extra reguläre ternpus jeiunare consueverunl. Similiter et monachi in via di- recli et ad seculum divertendo semper id ipsum flrmiter

24. Adhuc eliam suo tempore el post hoc aliquutilis annis in coquinis singulis, tarn convenlui speclanlibus, quam eliam hospilibus servientes, coci nc crines illorum ad eibos dcDuerent, imo et famuli panifices in pistrino, similiter servi abbalum mitras lineas semper in suis capi- tibus dererebant. Hi eliam famuli, videlicel equilantes seu currenlcs cum abbatibus juxU focurn in domo hos- pilum inferior! cum servo cellcrarii maioris sedere el comedere ad specialem mensam diebus illis adhuc semper

praeter solum loci um. ubi donniebant. Hi etiam ceteri- que cursores monasterii lunicis lanlum griseis et raris- sime blabeis tunc vesliri solebanl, *•» habentes etiam caligas tantum de colorc eodem, ncquaquam pileis (>■>•- ratis ' utenies, praeter servos abbalum, quorum pireos forralura1 in exlremilale non procedebal.f Cultellos eliam acuminatos, qui ad dextrum latus deferri solent, nullus de consuela familia, specialiler aulem nec servi coquinarum, infra sepla monasterii aliquando porlare publice consueverunt. *

25. Tunc eliam temporis magna simplicitas et humi- lilas consuevit haberi circa equilaturas officiahum, nam

' aaf ttm JRanbt van A. : Nota, pitantia. ferratb, 4>i. » ferralura, 4>f. *portare, leitbtrfccU ^ler bit^f. »eilberf bti €almaan««.titer. »• Sit Seltenheit btr giffbfptiftn il barum auffaUenb , (etil ««Itm nta)t »tu «om Sobtaltt liegt uat groit Jifdjwtihtt baltt. 3m 12. nnb Anfang M 13. 3a^unbtrt4 aiarra bit 8ifa>ftieifen bti btn St|ttT|iraftm twa) ttrbottn. SWan hielt fttti all« tu Caltm im 13. 3ahrhanttrt non) an bit ftrtngt Chftrvan|.

*•• £it ÜUtbt blabrua ftatt blaveua %rift hin slolttt. ifi nad> »'« *ltittrf«rbt In «aitnftba>t|itrn ia b*n <SifttTjitafn» Jtlcftera.

t Pilei forrali (tat Srljmüjtn «her Äav^tn.

5*

Digitized by Google

36

Qtyrentf t>on <SälmatmftoeiUv.

sellac eorum clavos splendidos el latus seu etiain postellas reticulatas habentrs, sicut hodic a pluribus

superfluitate comgiarum et usque ad genua dependentia, nequaqaam visa sunt, sed et

Similiter cultellos simplices ad tucnsam rcflcienles 1 et vaginas, non sicut nunc fcrralas cum una bursuln ap- ad modum satelli parata, non clausa, in qua r, haberi solebant. Quid plura. In Ulis dem diebus omnis supcrfluilas et nolabililas in hoc loco minime inter monachos et familiam illius loci poleril » invcniri.

26. Inter alias etiam reguläres studio silentium locis et lemporibus consuelis ab Omni- bus custodiebatur, sicut ab anliquo, videlicet infra boras canonicas omnes et post complclorium* non lanlum in claustro monachorum et conversorum, sed et in omnibus officinis circa reiviiim, qui dividit ac portransit

domumque pomerii, ubi religiosi mendicanles hospi- lantur, quae sunt extra terminos. Confractio autem silenlii tnnc repulabalur omnis vox, quae syllabicari poluit, ulpote si qui* dixissel; .ku ku za la," et Ins similia.

27. Adhuc etiam omnes officiales, praeter cellern- losque socios, pislorem atque bursarium, ad

solennem, hoc est ad fenationem duplicem, ad es el ad vindemiam cum convenlu egredi atque laborare consueverunt, simul cum conversis, cocis, in- ßrroariis ac servitoribus eorundem. Abbules eliain ali- quando huiusinodi laboribus inlerfuerunt. Duranle autem tali labore, pausa, quae in singulis versibus psaltnomm quasi per tolum annum ad unum Ave Maria protende- balur, tempore huius laboris propler solatium laboran- tium obmitli solebat.

28. Sed et hoc notanlum, quud adhuc sub saepe- dieto domino calefactoria 3 convenlus et infirmorum post primum nocturnum decanlalum cum suis lectionibus et responsoriis Semper clausa 4 fuerinl et posl recludi pri- mum et aperiri solilum fueral.*** Corisucludo ctium lunc

1 rvßciendos, $f. 1 b«fftr poterat. 1 He ttjie $ant> «alt« catefaclorimn. * claasaai pr. m.

Wo* »tm corapletnrinm ijt um » U«r MraM. *" «.31. «nm«rfung. S!a« hospilinm «aperiu» mtk «in »cum* vom hoepilinm infcrius. « »ut«rf«)i«»«n. *a».24 «<i»t l«*t«tf« (taut» in poBwIu». (Ugl. «.», 18,

tat 9!jiie«alCaritr( von 1733 fd>t«iH iu>* pinibrr »»«:

lemporis fuit, ul numqaam ante festum apostolorum Simonis el Judae calefactoria talia ralida Oerel«, sed lanlum in vigilia eorundem et non prius, nec etiam umplius, qiianlumcumque frigus foret, quam usque ad festum apostolorum Phitippi et Jaeobi. *

29. In Ulis etiam diebus nec canes nec vohicres in aliqua domo seu officina haberi consueverunt. ** Item nultus oflicialium bursam apertc ad latus deferre audebal, sed abscondile sub scapulari jn.xta fibulam, si fuerat monarbus, si vero i Semper in sinu suo deferebal.

80. Item consuetum etiam fueral, ut infra missam conventtialem primam vel eliam se- confileri auderet, nisi forte missam privatim dlcere aut ad maius altare communicare vellel, ad quod omnes communicaluri publice acccderc oportebat. Verum etiam missis conventualibus nulli conversi inleresse t, exceplis cocis et refectorario converso, seu i conversis, nisi diebus ab ordine sibi concessis.**" Ad missam lamen, quae in ortu diei in porta superiori in capclla Semper diei solet, aecederc poterant, qui volebant, et poslea uudila missa ad opus stalim redire.

31. Adhuc eliam coiwuetudo lalis fuit Im In, ut monachis vel conversis parentes suos visilare volcntibus licentia quidem difficulter darelur, et hoc posl birnnium, cxceptn, si paler, matcr, frater aut soror grnviler infimiarelur. Et haec quidem licenlia non, nisi ad eerlum terminum dabatur limilala, videlicet ad partes remotiores, ulpote in Esslingen, in Ulmam duae septimanae, in Biberach et in Rüdlingcn seu ad alia loca simili distanlia X. lanlum dies, in Constantia vero el in Uberlingen VI. aut VIII. dies, nisi forte exigeret amplius necessilas aut ulililas monosterii evi- dens et approbala, et hoc cum mall plura? Oualis et quam bonns

ipsis moBtchis clausuni si». - Post | in nadi ttm rtfta Irin«! in «igili«, »«!<*« in um 2 Ul}r Wae*!«, im Sommer uai 2' IIb« b«gann. Qi bfift ijitt primuai , iccil tu iUigili« in tx<i WiKturatn grtt)«tll wat. 6. £u<ang« s. v. nocturna.

* Di« $tiju:i^ k«t «tuten tegann jjptlic» am 28. Crtober an* h*rte am 1. Mai aar".

Bai «raeral«a»it«l mm 1134 vertat im Aap. 5 ea« galten tun *ltfd)ta, ©iren, JcraaidKn unt Mltn )um t«m Apiar. Salcjnit. «alt« «alem 1 700 «in«a Sief« CUtr, Ii« St.ligiofeu na* 1<» »«ha «»ttrtpitaft« ja ft«nntn, if» b«a GifteTjitnfern fo «igen g«» »aiten, Ut man tta «au unt die «brhrilung lfm *iraVa auf tiefe «itle juriiet f&fereti mu$. ©gt. «. 32.

Digitized by Google

dbroitif ton ©atmamtfwetfer.

in spirilttalibu.s quam in temporalibus , praeewlentia, t supra memorantur, multiplicftcr declarant, unde longo phtra sint, quam hic scribanlur,' lamm ista sufficianl propter prob'xilalem vilandam ad IUO- cessorum siinrum, abbatum videlicet et monachorum,

32. Hic ■g'ilur vir prudcns mulluinque dco devotus pa«t nullius solliciludines laboresque corporis plurimos, correptus el castigalus longa corporis sui aegritudinc ac debililale, viam univcrsac 1 camis ingrcssus asso- ciatusque est, ut pie credilur, choris sanctoram ange- lorum anno domini» M.'CCC.WI., * aelatis vcro suao anno L\I.°, gubernationis autem illius XXIX. anno et XIX. die. ** Hic in abbatein clectus haliuit numerum monacborum c«ntum, quem imenit, el hun lavit in XXX. personis, simililcr et rentum con versus, unde post obitum Mi um ulriusquc conversionis persona» reliquil CCC el X. personas in eodem conventu.

33. Ciwfraler vero suus utcrintis nomitiis' Adelboldus, cui leniporibus suis nullus monaebus devotior et fer- venlior, quoad zelum regularis diseiplinac, quanlum conjiri* ex conversalione sua humili poleral, quasi in tolo ordine inveniebalur, post discessum venerabilis

Idalriri abbalis, ffennani sui, circiler XXV.

1 B. sfiinccrte : ceribalur. 3 bie itjie pant batte: universas. J aaf »im Staube fte»! »on B. : hic l'dalricus de .Seiving en abba» obiit. * nonaus, *}f. s coujici (lebt «on ber Vanb B. aij hm Won*», im Irrt« conieci (conjeti).

* ten 21. WM, na* Um Oitfrolog »cn St. SJrteT in Sali« bnrg. «rd)i» für JtanBt rjtrrreicb. CHefa)i<t>IMucIlen »b.19. C. 247. ** 3n ber Umleitung 6. 19 unb 20-21 war fct}on ton ber ■uerlfingeB tit »etc. 3>iefclte femml bc reit« im 11.3ab>- in llrfuntcn »er. Hei «idler, QaeUcn unb r?orfdwngrn |ur

t S*waben*, trttt'tn in Utfunbrn (Inno »on Sclfingen 1050, t>'u:n> nnb fein 6«bn (n'aut von Scljiflgca 1083— 91 »nb gaatett sen SelSngen 1106, etentafeiMi £. 32 aufgeführt. «b tiefer teilen Stelle jenen bem Santolb «ob Selffngcn brri »on Stcti (fUclttcutc , früher Statin) iiiUrT (es 3cigcn torau«". t'en (na bei »er ©rüubung te* Jtloflcr« Salem auwefraben 8anbolf »ob Seljtogen bäte ta) oben frton gcfrroajea. «• «6'bt R<b »«««f •ngcfdbr Mgcutc giliario»: £aube(f t»n «düngen 1134-42; 9t. 9t. (Ulri*?), geb. 1200, lebte noeb 1273; fein So»b («bei. »•Ut), grftorbcB «er 1273; beffen Sö»Be Ulri*, ber «bl, geb. 12J2, gejierben 1311, ben 21. Wai; «belbolb, ber äHcna), geb. 1254, gefrorben 1337. Hm «maag bei 13. 3a»r«nnbert» ,oä bie Banulie naa) Jtoniiani,.

Sie annale* ». RiMlperti Sulisburgrusm , Perl» IX. 309 geben juib 3a»rc 1285 aa, tafi Rrt) bti ber Scbifvacant, in Sal|-- bsrg Jtcnig :Xutolf UBb taa .Kapitel in Salzburg «n ben ftabfi SWartm i»4nblen, »elo>er tu fflifaefe »on 8onftaB| uub Biilfftäbt, fcime »e» Hbt Ulrio) U. »an «aleai beauftragte, bea ewdblteB i'n'1'.i Dtubolt son tsaltbura tu cramiitireu nnb. wenn es arerüft fei, ju beftitigen. Diefe* gef««b aua) am 8.-10. »täri 1286.

annis supenixil, in sua devotione magna perseverando et continua humilitale. Post relicem locum istum et habitad vix scribi seu numerari polest. Obiit itaquae hic felix plenus dierum bonorumque «perum anno aetatis suae LXXXV professionis vero LXHU. Hoo est anno do- mini M.CCC.XXXV- '

34. His otnnibus ita geslis, non videtur

nominali domini l'dalrki septitni 1 abbalis, quts qualis- que fuerit sub eo Status monasterii. Post igitur suum frater Cünradus dictus de Erblingen, 1 de studio Parisiensi vocaUis, no>us quidem in ordine et nullius experienliae licet esset, lamen a quibusdam per electores fuluros, apud quos illum cotn- mendaverunt, in abbaten! eligi procurabant, sperantes, quum ju venia adhuc fuit, ut singula monasterii negolia, non sine ipsorum maluro consilio disponerel aliquando aut ordinärer. Hic naturalem tnianlam habuit verecun- diam et exteriorem speciem pietalis et religionis in sua conversatione, quae tempore procedenle omni» iicta hypoerisis per

3. Igitur abbas coepit et in

factus el ronfinnalus

birfer £a(, ton Hoc an, ifi «on ber jüngeren <$anb B. bei< gefügt. Tat Jta»itel 33 febeint ein (»iterer 3ufa(, uaa) 1336. Die flortffBung ber vlli f'dtilrifi de Selllnj;cn begann mW: Post felirem auktn eins Iransiluat - polest. Söeleber gas flr* lafdllig nnter ber (»leffe im Jta«. 33 «erloren bat nttb wie blt folgraben Jtarilel «iel fvaler geiajnebra Harte, alt brr iojlui be« Äas. 31. 1 bic jüngere «anb B. fdjrieb aoni barüber. 3 a«f tem «anbe Reb.1 «on (crftlbcn •ftanC A. : Cünradus de Enslingen. •Sit jor)anu «on Viftring (9}rt)mtr Pontes I, p. 344) etjäb". fajtdti 1301 Acnig fllbrecbt ben Hbt tob Salem Ulrid) II. «on iSelÜngea (vlrum religriosom) , bea t>mn »on €ebr(lenberg unb feiaeB .ftanjler »am üktpfte, um Äa> betätigen |a laffen. lieber »t« ©efantlfaXteu «lbred>« an ben «äfft banbell »6b.mer a»#fü»rUo) in ben »egeftea beim 27. SKärj 1302. -Harb, ?ob«nn »ob HiftrtBg war ber SIH «ob «alem bei ber erflm. 3u »elrbem «nfeben «bt Ulri«) II. bei .«enig aibredjt flanb, betteielt ber Umftanb, baf er bic OrünbBngSnrfunbe für ein Uitterjtemcr--.lt Wer in Spring ■nter ber Surg ^frwartjleiB biefem Sitte übergab, bea er fta) babei »or allen j«m Reifer att«rrfpren b"«< (ffl*»«ier, 9tege|ien 29. Slvril 1303). Sie Hisloria coatpendiaria fest bie dtrünbang biefe« Ica)ter« (lojtercl «ob Salem in« ^at/r 1302. <s murtc na* btm Stifter XoBigibronn genannt 3eitf*r. 10, 116 flg. Ta* Jtlofler Salem ftant wegen feiner 3»<*>t unter 81 tt Ulria) II. in liebem Stufe, ülgl. bie Urftmtea ^einrieb« VIL »om 7. 3»ni unb t2.3ali bei BJcbmet nnb im

Digitized by Google

38

gtjronif wn ©almattntJreeiler.

alias etiam . defectus, quos habuit, euttus, sed et curiosus ultra raodum, ac sumptuo- sus in equilatura, in vertilu, in cibo cotlidinno, in aediiiciis minus ulilibus, in aliis suis agemlis, prout satis lucide apparet, videlicet in domibus seu acdifiriis per jussum suutu conslruclis, minus ulilibus et neces- sariis, quainvis permaximis sumptibus, ulpole in Schaff- hasen, in Stockach, in Mülhain et in Constantia, et •pecialiler in domo, quam pro abbatibus ex prelio- lignis 6eri fecil, quae sursum ad siruem posiia, erigerentur, quasi totaliter putruerunt. 36 Kern hic consanguineos suos nimts caroaliter permaxitnam circa illorum promotionem pecu- niam monasterii expendere non limuit, miltendo eos ad studia diversa cum libris etiam monasterii , nil fuerat reddilum aut reslilulum. Verum etiam tibus suis, minus aptis et idoneis, singuh ecclesiaslica meliora, quorum collatio ad convenlum speclabat ex anliqua consuetudinc, solis sarerdolibus

quasi nniiii et sine consilio conferrc non erubescebat, sed et per magna* expensas quihusdam illorum canoni- catus in Constantia et alibi impetrari prneuravil. Post haec omnia episcopalum sibi in curia Avionensi" com- paravit, unde cedendo in pessimo statu sucecssori suo abbatiam dereliquil, quam in optima rerum habundantia tarn spiritualium quam temporalium, ul praescribilur, pknam in sui instilutione inveniL Discedcndo namque a monaslerio nec vinum, nec frumenlum, sed neque

ad unum solidum denariorum aliqualcin pecuniam pust lergum suum prae manibus reliquit, sed quod deterius erat, ipsum convenlum in VIII. milibus florenorum, ** quorum paene III" miHa etiam usurae annuae subiacc-

plurimas, quas diebus suae guberitationis ad certas personas vendidil, annualim dandas reliquil, taut in vino, frumento, pecunia, panibus, in aliisque rebus, quae ad valoreni CAL. marcarum vel paulo plus aesli- mabantur.

37- Hein praelerea diversas monasterii possessiones pro VII"" milibus libris denariorum Conslanliensiuni *** suis adhuc temporibus vendendo dislraxil perpetuoque

•* 5)tr «alben f>atte in «anftnnj «355 einen «Bert* ton 4 |t. 54 ft., bornad, n*Sre bie ebtge <8umme na« unferem (Selbe ,ir * 39,200 ft. il,. 45. 3«i»f«rifl i. «tfd). b. C. ». 87.

*** f«# Uf«n» «jeuer tm um 1337 vom SKitKlrt>tin bi* aad) ber €<f)weig Um fleinen »aibm (4 (t. 41 ft.) glrid); ftab aber Ijier «»rounge wftaaben, mitt nad> bem grribntger unk Wainjer «w« wn 1397 »a« *fuab Sfetutin«« um 1337 etwa 8 fl. r^rra.

alienavjt. Vendidil viUam 1 Castrum in Sleinbach anno 1335. *• Inier alia etiam sua mala, quod gravius vide- lur atqne deterius, lotus negleclor regularis diseiplinae fuit, quae in hoc loco pme omnibus aliis domibus or- dinis Cisterciensis usque ad inj l mm suae praelalionis, sicut fama veridira fuit aput omnes, sali« devole et laudabiliter perduravit. Sed proh dolor et vae sibil nam taUa bona sub eo Iransiere de die in diem, sicut hodie cernitur , in oblivionem et in abuaum. Harum 1 autem et occasio fuit, quia monachos fervenles Semper pro prioribus4 promovere sluduil, qui et ipsi in omnibus ei favebant contra verum et juslum, saepius Uli complacendo, propter quod credendum et timendum est, quia pecca- tis suis exigentibus immo et aliorum, locus istc despec- tui habetur et ideo dampnis et persecutionibus subjacet

Ii«« villam et * tief« «sie €a& irt wn ber «in» A. «uf btn 9tanb ge(d)riebrn. 'horom, 4>f. »priorlbas ift ton B. thidjen uii» ISB. auf beit 1

tentb gewefea. 3titfdittft 8». 9, 6. 8». 3>it gange ift etwa 58.000 ft.

Hit bem3ttftanbefcalem4 ,on 1311 Mi 1337 finb »teStr* t>dUniffe unterer (Jiittrjiritfrr. CUftl am £*mb*in in jtntr 3eil ja ietgleiO>eu. 3n 8ronub,>it> lmttrn bie Heble 4}eri)lb IM ffiljnftn* feU 1315—18, 4>tinri$ II. Sint «evgrr bi« 1320, 3»tj«nn L MB üDeiler bi« 1330, v mm.}. III. mh 9iielbe<f b\t 1337 nnt) 3obann U. ihume Ht 1338 loimtt net) Otruntflncfc (u ttm Jtlufttrijnlf g<- fanf(, niä)btx fdjntb abtt 9bt Sigfnt» £us 1338—1340 Joläftikr« ütt In: <IH ren Wiiultrcnn: mala antrat, quibna ronjlringor, sant: rtreo foeno et avenn et pecunia, qna newssaria con- NlM quae debeam romparenlur, nec- vinum polest vendi, qnia debile est, nee habet eolorem, erjfo invendibile. Vineis

«V|d|tM M Im», ■ft.igiairt 2, 335. Hu< im Hnf<inj ut 14. 3afci!i(in»<TM nod) immer Biafra (Jtlaniinger, ®rfd). ». Wanlbronn, 8. 28 fg.), «ar abtt frtjen 1319 in i*alJin gcrjthrn, brfonttTS bn 3nbnt ««n 4>^gcttau im» iSrtttr, »on nxi<6t!t rt fict> tut* (KSrftIi<||( unb an»ft( griftlidK 8tbi'rtrn tu (Btlttigea fudft« (»af. iS. 28, 31). Q4 inir and> an »«» Jtl»|)cr Otncnalb 2000 ¥i«nb «eil« (9.366 ft. 40 fr.) fdjnlbig [baf. e. 33). «errtnalb felbft w«r 1335 unter Hbl 4)«iajid) wegen groäer Sd)nlbra[aii genclfcigl, an tt« tibi unb (SiMtvent von Wnal- bronn |i»clftl>alb IDtDigen ffleinberge ju »erfanfen. Diefe 8elege beweifen eine toirtl,fd}iftlta)e Äacaftrot^e biefet «Wfter Mn 1330 bi« 1350, meldte vvol aud) mit ben 3erwürfniften »tSWfid)e4 unter Xaifer tabmig 6em 8aiftn jafammenfjieng, aber ifrren nahxm (Hrunb in eiaer 8eran»rruBg »er tfitirtbwrftallntffe ■'-!'■ "Xet 9ribtFd)«f «Silbetm tun Jtbla fub,rt unter ben tlrfadjen, weld>e bie HNei«lab> bad) fa beiabaebia*! galten 1352, audt btefe anf, bai ber Mbl ge- n4tl|igt merbr, 'eine tf infinite, bie nad) bem frub)eren fdjtcrrtn SN üa j> faje btfiimmt »aten, in leidstem (Üelbe anjunebrnrn. 3eitfd)r. f. ». Offd). ». Obrlj. 8b. 2, £. 390—91.

Digitized by Google

a^ronif »on ©almatittf»fi.tf.

38. Sriendum tarnen, quod numerus monachontm, quem invenit in XXX" personis,* conversi vero ia LXXX. personis sab eodem diminutae fuerunt. Nam circilcr centum rnonarhoet et totidein conversos lantum, cum cederet, babuit. Licet CCC,M personas conven- lualcs et professas cum X. personis instilutus pro abbate adhuc in loco Salem omnipotenli deo eiusque sanetissimae genitrici Marine strenge ac devote inve- neril deserviente*.# Licet autem omnipotens deus, qui

» aaf lern «anle fiefM von B. : Not.. Numerus perseoarum coavc-ntualium.

* Uebei lie Bnjatl tet 2ü.:i.ir, ©(etiler aal tilMMNt in IM Alfftrrn Kirtelalter«, alfo übte lie B«»eU"trBng»ftatiitif tiefer gewiffrrmaien comrntiBiäifchen Kerublifcn bai ö. äarrrrt ia t-tn eiJunflSttridMtn bet faiferlicbrrt tlfalcmit in 9Uicn Bant 10, S. 417 ant Bt. 11, S. 31 3Bfamnicnftcl(nagca «erfaßt. Soweit tie« tie (siftertieufer betrifft , wielrrb>le i(b ftint Sittgaben unb ittllc tenfelben Ii« Sefnltate eigener Berichan.] gegenncer. Beim lote tr« »eil. Bembart 1153 feil ßlairwiur allein gegen 700 «entfte aal (Son»erfea gejablt Laben. Mabill. Ab». 0. S. B. 9t. 8, 528. Sa« öi«eriie»ier*Älp«1rr JJenligni) jahltc im 12. 3ahtbimtctt 50 $riefler. Salem fcbicfle im 3ahr 1146 mit lern «bt «et« 12 S!eacbe uacb lern neuen .Rieftet Saithatlad), ehenfo «erfergte t* mit ten etilen SWcttdicn lie .filetier tbtnnmbacb 1179, SJet-- n ii.) in 1227 ant Jtinig«btenn 1302. Qlitngcn jctrtmal, mit et Borfdjrift mar, 12—13 ab anl Warle tahei lie Sei chrifl wn 1134 befolgt, fo fann man einen Schlaft aaf Me 3a bl tet Bicndje itt Salem jteben. Ia« Wcrietalcapilet Htm iMleaur seit 1134 üfle in Jta». 37 feit : nulliu de ubbalibu« nostri* lorum ad abbatiam rundandam acripiat, nisi prius sr.xapintn monachos profrsso« habeat el hoc licentia trent-raiia capituli. Salem nuf alfo minbeften« 60 Sternte in Ken 3abrcn 1146, 1179, 1227 und 1303 gebäht Laben. Samil ftiaimt au* tie ffrweiternng Iti Oratorium« ubercia. MI« Ia« Jttoftrr 130 ^tieftet antet 310 Seligiefen hatte 1284-1311, War Ml Oral^riuiu, In« 1140—1160 «dientet wer-- len nstc, ja nein. l?i«)ctjieitfm,P.(eftet «du mittleiem Seicbtbiimt (nie Bronnbaeb) ballen 36— 37 SMache, (jlctiftr nnl Sooijm ebne lie Vaienbrutet. Sie 3abl ler legieren nahm vom 14. jabrbuntert an febt ab. fo lai jalesl gat feine Gonvcrfm mehr angenommen wartea, »eil lai Rieftet eejabltt Sienftbelen, tie wegen jete« »et- gebet;« entfernt werten tonnten, Senen eerjeg, welche burtb ein «tlüblc gelunlen htm Rlefter nicht feiten jur Vaft wurlen. <t« jeigi «eh aach hierin Ia« fmale IfntBicflungdgefet, Ia« lie «rteit frei macht. 5>ie «elüble ttx Dienflbelen (Selm weg, Mall lie «n-- fprücbt an itire Hrleil ftitgen. 3m Saht 1285 johlte Salem 100 Wcflcbc, ahne lie Sanvcrfca, im 3ahr 131t waren lert 310 Strli. giefea, larantrr 130 Wcnchc (Apiar. CXXXVIL), im 3a|r 1323 Wattn aalet 285 Rcligiofen 89 lirieiler, 33 SStnirlri uub (ilciifet aal 160 Qanscrfrn. 3m 3ahr 1682 halte Salem nad; fBtufchiuf Chruauloiria rnunati. tienn. £. 382, in hac eliam tcrapestale «0 SRcatbe, unl 1720 na« ler (iallia chrisliana «I. 5, S 1086, 48 Vrieftrr, 13 fratres profeasi anb 10 t5cai»rfen. «elen«. allet ler ateligiafea in einem Crlea »erhall Ach fo: lie SSrirfiet Ünl iwifthen 28 anl 80 3at>re alt, lie Glerifer 22 Iii 24, lie »twijta 21 Ii« 23. 3n lern öiiletjieirfer.Jtlpfler Offeg in ©elmen »area 1846 n«(0»cncher: lie GiHerjienfct in Böhmen an» Sachfea,

salvos vnlt fieri omnes et neminem perirc, ipsum suia super demerilis ammonueril saepeque casti^averit, nara satis dure a quibusdam nobilibus seu potius praedoni- bus captivari ac depraedari IUI'" vieibus permisit.* De cetera etiam 1 ille diu in vinculis, tarnen in nullo

1 let Sinn «erlangt vero. in 9!ie!«rr'« 3eilf*r. fät fiifl. thevlogie <8b. 17, S. 316: 50 ge> ttriite ¥rieflrr, 6 6leriter (Stnlmtm) anl 3 SBwijen aa» fein« (Sanaetfen. 9titaatl man lie Qkfammt}ahl *rt Neligiefen ale) |untert an, fa waten tuten 85 Stieltet, 10 Cletilet aal 5 Ülosiita.

4Jgl. Oinleilaag B. 21. Sie Stelle itlrr len «ht dunral son (Inningen ift tanfel anl farj. SBie er tree feiar« gclalcliea SelentwanlcK lard) Im (Si)lifdfof von Sal{batg'|Bm »ifdjff vaa ©atf lefcrbrrt Warle, anb wolatch er fäda am ten Vant in Haig; nan actlicnt machte, iri mibt ttwähnt. Set ^bt.nuü fagt Jtap. 38t (fontat fei van gewiffen Stetigen fler victme|t diäubern geiangea ual viermal aa4ge»lu4tlett watlen, lange in (Mein gelegnt, «ha« lai fein fffttget) g«ltva>tn wutte. Sa (Soatal in Slaatlgefchaften Jtiltich4 M Schönen eine Seile flaMt», fe ital liefe flnleulangea. faweil ü« ihn al* Kit in Salem letrefen, naher ju ualrrfaehm, namlith ah Ganrat fät feinen C.Cr:,, fät len Qtjbifcbaf «an Salj. hutg. fär grilrid) IU. abrr färlea^avü jeae 9Nt»hanlluBgen erfahr. Set örtb-hfet «an Saljbarg, welcher htm ISenral «ob (Saelingca 1337 ta* S)itlam C*atf ja rrrgehea h<"e. wat Srittia) 111. »on {eibnia 1315 Ii« 1338, tetftlle, welltet cm »irrte Banner ia tri S<h'adit bei 2)füblborf 1322 fär Jteaig itribritt) ci'mmantirtr. See $a«ft Benetitt XII. unlet welchem (Soaral ÜMffK-r warte, hatte mit liefern am 1308 ia 1'ati» ftatitt, f. Aa». 39 ant 34.

Sie (liflettienfei uat ihre «eblt in teatfrtlant hatten faa alle Dattel gegen Äaifet «atwig len Baiera genaiumm, nat lie Jtaifetia SNatgarctba, Valwig« Gemahlin, fä|tte »ob 1328 1333 nttt tem eitle tt4 (§t|ietjitrifer»Alojtete' ffgmont ia apollanl ein« öeriefpontmi, an« weichet Bchmet in len Konten rer. «-erm. 1, S. 202 eiuen Btief «on Sem vom 15. SHatj 1328 ntttH«tltt. Jtaifer leutwig »rltti richtete von Schlea^ingen im ttagaä 1337, alfo Bachtem lienrat «on (in«!ingen t<hon feinen flbt«f)ah nietet- gelegt halle, aa Ia« Uijtrt)ienfet>JtloAtt (i brach in oTanfra nnl an alle (Siiietiienfer.-9lebte ein Sehrtiben. iSt wollte batureb verh>ittetn, lai lie tentfeben [>Aa jienfrr'Jleble nach (Siteaar jam (Brncrakafeitel reUtea, anb gebot ihnen lc«bal! h'iniittfehtea, ialrm et »etgal, itenig Shili»» »on granlreicb, len et nur »on Batet« ntrrnl, laffc aU« ientfdjen in gtaafieicb gefangen nehmen. Set Stblai le« Briefe« ifl eiae offene Srobnag: rABadarnuii vobis districtias d preeise, quatrau« ab arrepto iliaere rvtrocedentes ad proprta atatim visis pre«eotibus redeatia, »irut aostram graliam coa- s-TMu-i et prrirula prrsoikaraai ac reruai veatrarum volaeritia evilare. Bebmet, Fante« I., 215. Sie Belrnefung tertfiiietjirafer: Jtlrfiet »ob Seilen Valwig« te« Saiten fibillert ein 3eilgenoffe im Alefier Bronnbach hei SISrrtbeim, teffra HcaieTaag in lie Btonnhachet Cbrimif «on OöbbatM («rtjrtfttn Ii« bat. ellterthum«»ettin« Bh. 2, S. 336) aufgenommen if). Mach tiefer Stelle ler Bronnbathet <ihr»nif ift In« 3linetat Valwig« le« Baiera hei Böhmer, Segtfen 27. 3ani anl 20. Sali 1324 anl naifdien 24. 3ali anl 24. Haguft 1326, }a er. ganjea. SBabtent -\A< tie «ifterjienfer »ea Salwig laräcfjogra anl ja feinen hetealentftea »egnem jähllen, na.ljie »Ufer eiaea «ifter. jitnfrr.*lt, ltltich von JtatfrMbeim, 1323 ju feinem «abellaa. Ser «bt dimmt »on Salem hat Reh nie mit Valwig «u«gefclnt nnt

Digitized by Google

40

Qtyrontt »on ©almanttfroetler.

se humitians, cotlidle magis deterioratur, nee. mirum, ambitione namejue nimia plenus, non contentus, epis- copatu, quem qua« alter Judas sublatis sibi rebus mo- naslerii, cui praefuit, >endtcando, nunc minus justc possiilet, eliam adhuc ad alliores ac ditiores praela- turas, quamvis satis inveleratus dierum minus bonorum, tolis nisibus, ut dicitur, ad curiam Romanam non cessat

tarn baber, al« «ubung am »ebenfee erf*ien, 28. bi« 30. Bug. 1330 an» 19. Kai bi« 26. «ugug 1334 in Uebetlingen , bei ber

Uebe^bit «ebeaSgefaÜbJ biefe« Bblrt *«be i* ühnigef ja« fammengefteflt. Oontab »on 8n«lingm »ar na* bem jebt eingt-- gangenen Crte bieft« «amen« benannt, liefe« lerf lag in Rotten« lollrra tri Öamerttngeu. Siebe 3eilf*r. fax bi» Wef* be« Cbmb. 6, S. 414. i*itllei*t nmt et au* »en (fn«lingcn im D.Ämt 4>all. Xit Summa Salemitana Tom. III., pag. 216 fagt Sek grabe« über t^n , *a» an« Salemer Sxabitionen ;u flammen idjiinC De hoc Conrado qnid senllendum '( inier abbatum Salerai- Unorum cloiria et »rchlvii nostri acta non admodum convenit lila quidem (seil, acla) sie haben! : Tquid Conradus praerlarc per vißinti sex annos aui regiminis gi-sserit. id nescire nos eogit veteris aevi silenlium, quod nullam sjllabam ad histo-

censi», destinatu» illuc a Benedicta XII. ex online Cislerriensi niano ponliflce, cuins ante Parisiis in rolleaio sanrti Bernardi contuncrnalis lucrat.a Tu bartc labet über öenrab f*eint bc* ni*t gang begrnnbrt in fein, benn frnbri* ber Seltene ernannte in feinem am 24. ."mm 1327 genta*ten ienamenle ben Vtiet »on ÜNarba*. bin ÄM (Scnrab mh Salem unb ben tlbt »on Dettingen tu sBolltirrtfrrn bcffeltcn. ©ctjmer. Siegelten fcnheig« p. 179. ferner begreift man au« folgenbem 93ef*lu|?e bt« <3enera!eorltel« «on Ijiteatir, bf< roel*em «HQimrab »on Salem mineitfte, ba* et bie tjinninfte be« Jllcilrrt fit bie Uiitrrfiuaang be« Varl»*« 3obanne* XXII.. ber freilief» bei feinem lobt 25 SRittionrn GMbgulben b,ialftlie|, hergeben mutSle. S)a« »enetalraritel »onGileaui «alle namlidi 1328 jur HMetft«bim9 btt Äit*e in ibrrm Äamffe gegen »bie «ebellea unb S*i«maliltr" (Vubwtg ben ©oiern) »on allen auterlialb 3»anfrei* gelegenen «iiiter. jienfet'Jflöfltrn ben balben Jetinlrn bet Vinfuufle bem Zapfte iu erbeben geftallet. fd>einl, tut bet tibi (fonrab im 3abt 1330 ober 1334 in bie QMangenfdiaft geriel6, beim na* Johann von Oirtring (9cbmei , Fontes I., 488) baren Siebte irie Cito ron €t. Sambtedil anb bet $to)>$t Ulri* »on Hagtbnrg gegen Vubtrig mit bet greften £ebtn«gefabr grrrebigt Set Rbt «on 9tei*enau «Mtb in betfetben 3eil gefangen unb mu(te Ret mit 860 f. nnfete« «üelbe« lofen. Kenn Übt Qontab bei feinen »iet «efangennab»*n jebeSmal mit 40 Warf «Silber ff* lifen mufte, unb ben jnani.igften Ibeil bet «einfinfte feit 1328 na* H»ignon bejablte, fo ift bie CAalbeala» begreif!!*, »el*e et feinem »a*folgtt bintetlief.

3ebann »on Sielting er^abll, »te 9i\)mtt »ermntbet, jum $*i)xt 1320 (FoBteal., p. 389): Fridericus Chunradum abbaten de Salem, poate« episcopnm Gnrtensem, mitlil ml curiam fpapae) ad approbalionen et confirmatlonem poMulnnelani. Qgl (ahbasj dum Hudnlfum av um et Alberlum patrem eius, Romanorum reges, de Gde servala ecclesie commrndaevt, adiecil: r8i radix sanrta, et raml sancli; ai maaaa sanrta, et delibatio (derivatio?) «ancla." Papa vero Roboam a Sali imune degenerasse retponden«, que peUcrat non »dntail. JMefe Ra*ti*t xi^xt tun bem «Ute (Sontab

anhelando laborare, oblitus regulae saneti Benedicti et eiusdem professionis. 1

30. Hic ilaque propter neglifjrenttas et arrogantias suas plurimas de roenobiu, rui male et indigne prae- erat, quod in institutione sui mullis bonis, quoad spiritualia et lemporalia ihm im I repletum, Im um magriae desolalionis fecil. Anni vero, quibus praefuit, sed beu nichil profutt, Tuerunt XXVIIU"- Mullis igitur diebus magnisque sumplibus in curia Avionensi, antequatn l o- deret, occulle pro epts<-e»palu laborans, landem oblinuit, quod volebal.1 Ibidem enim, ul dicitur veraciter, pe- cuniae omnia nbediro sulcnt. Cessit itaque inboiieslc et non bona «onscienlia anno domini MCCCXXX-Vf resignando el relinquendo abbatiam in manibus papae, sicut dictum est, valde depauperatam el > humilialam. A quo eliam, quod dclerius est, per tnaximos labores et sumptus, conventus praedieli monasterii, ul abbaUm expedienlem sibi inier suos nionachos eligere liceret,

biefe Stelle ia febr n>abrf*etnli* farj na* bem 30. Witj 1338 gtf*tieben, f. «inleltnng K. 20. 1 auf bem Knabe (lebt »on B. : Mola.

felb« bet, bet fie bem «bie 3obamie« in «iftting, einem <$ijiet. jienfer .«leflet in .Rätnttn, j»if*en 1337 - 1344 mitgetbcill bat. Siefe Stelle ma*t bie Sa.emit tircni f in fofetn etica« »er-- ftänbli*er, al« bet (übtoniä gegen bie l»cltli*en Ctaat«gef*dfte b. b- bie bi»lematif*en SMifjionen bt« tlble« eiferte. Sobmer fe{te in ben Fontes bie Qfefanbiftbaft be« IRbte« (ionrab von Salem in ba« 3abt 1320. in beu Ntgeften aber ubftna^m er j»m 3«hte 1322. 25. Wai bie »ulij au« Slevnalb, baj Rribti* ber Sttcite bamal« eine »efanbticüaft, tetlebenb au« bem «bte liontab »on Salem, bem $ot'meiilet 3ofiann Itu*fep »on SieSenbofen unb bem «ofmeifler btt Äonigin 4>tiboit MM Stimonig an ben *a»tt abgeoibnet babe. X^tna* ttdrt ter «bt SaUMt) »on Salem j»ei. mal, 1320 unb 1322. in «eignen getotfen, t»a« mir jebo* aaf einem 3trtbume )u tetuben f*eir.t. Stalin, mitlemb. ©ef*. !»b. 3, S. 158 anbl64 fpticH au* »cn \nn Oefanbtf*afien f tibti*« na* «eignen, bie etrle 1320 im 3um beAanb au* Stein* «cn 'Bolfbaar, 99if*cf «on Et ttnbteä im ¥a«anttbalr, (ni*l Laacnlinus, nie Stalin a. a C. S. 158 (tt«t, fenbetn Latanlinu>), au« Sitlbelin vm Jtrtnfingrn, IH2atf*all , Qberliatb »on iiUtlenberg , iüutoif «cn Wontfort, Vtcrft tn Ubur, unb Billler 3orban »en Vutgcläein. lie ilrelle (f*efattbtf*aft gribti*« na* *»ignon feft SlSlin ben 25. SWai 1322 unb gibt al« tbte Ibeilnebmet an ben «bt tfrntab »on Salem, ben Xru*fe» 3«bann »on Xiefenbefen «. a. «u« bet «brenif, wi« au« einer Stelle be« 3cbanne« »on «Utting gebt abet bet»or, baf t/onrab 1336 ebenfall« In «»ignon »ar. 3or>amie« »on SJielting (»3*bmtr. Fontes I., p. 423) etjablt bie tjtbebung be« *Hc« tfonra» «on Salem jum 3Jif*of »ou Wutf alfo; Sie beiben »efanblen be« -Oerie*« »llbre*t btim «tavfte 1336 waten ein $err von <fber«borf unb ter SMfrl'ef Voreni »on ®urf. liefet ftarb in M»ignon, Bfo, reif bie tJfrronif fagl, tbrn brr Stbt (Sonrab anrreient »ar. te«h.ilb etbtelt bieget ba« OJutfer Vitium per sammum ponliflrem deslinaliis. Siefe« fallt in ben rettmber 1336, benu im «u«gatig 8ebruar 1337 legte er ben «bMftnb ia Salem felb* nieber. (Apiariom Salemit. p. CXLV1I.)

Digitized by Google

(ibronif tum Sdrotirni. 41

diffioillinic ab'quando post mullas preces et instantia« nasteriwn dereliquM, pluribu* debib's involutum, ut prme- oblinuerunt, prius tarnen prmaitlendo ac daudo ad cer- scriptum est. Benediclus XU""' nosln ordinis monachus,

is fuit Parutts. ,

norun.» pro clecli ahbatis confirraatione. Et sie mo- . ^ ^nrt|(t x„ ^ ^ni„ m 9lgmm ^

' n. doo frai kii «f., M H nl «m tri «ihn «onb au«-- btn 80. E«criB»« 1334 an» ««tont D»a 8. 3aau« 1335. «t»t.rtt

gffitidwn am 1308-10 in Öcara» von ViKliagra trat ftia

TU 18 aafl} ieftia-m MOO IL r*. fleaafft (conUibenvaUa) im CU.aium St. »«nifratti.

@l)rotiif von

4km ». M< 16.

$a« Slrcbib in Jtarl«ruhc bcft&t eine %ttpk#fyufa febrfft br* rerigtn Jahrhuntcrt« , welche früher t>em Älofler cebuttem gehörte, unb eine (jfhronif bcffclbcn ent» Wh, bertn Criginat bi« ket niefrt aufgefunben würbe. * Irr flHcbrtibrr fennie rfttjttn« S^erter unb befonber« Rainen im Original nicht mehr lefen unb liep bafür Süden. $i«weflen fehrieb er auch falfcb ab , wie aut für aulem, arg-ento für argumenta, ober fr^tr irrige vwi(\ri*. jablen. liefe OTängel i>erratfeen, bap f«'ne Setifton nach bem Original wgenemmen mürbe. Heber bieft« fann man nur bie Srrmutbung aufhellen , bap reit ber $anb bc« Serfaffer« gewefen fei unb ba« brittc Sud) beffelben, welche« von 1491 1542 reiebtf, febon nicht mehr eriftirte, al« bie Slbfcferifl gemacht würbe.

$icfe (Sfcronif berufet auf ben Verarbeiten bc« $aul Sei} ben 1503 biö 1525 unb bc« Rifolau« von @erau »on 1525 bi« 1537, beibe würben bon einem gelehrten Wanne au« Cffcnburg überarbeitet, Tu (Sbronif bat alfe bret Scrfaffcr.

Saul Sei? war feben 15(11 ein ftrntnb bee (£ra«mu«, be* ?{lau( *Phr»flio ober geibenftirfer, be« 3ehann SBie ober Sapfbu«, be« SRartin Stifter unb anberrr, welche ber Reformation beitraten. (?ra«mu« febä^tr ihn bed> unb wibmrte ihm fein Encheiridion inililLs rbristiani 1501. Gr war auch mit Sei? SRitglieb ber Scblcttftabter gelehrten ©efeUfrbaft , welche SBImpfering «er brc Rcfor- matien gegrünbet hatte, unb weldje ned) beim Slnfang berftlbcn beftanb , aber bureb fie aufgelöst würbe. ** Soli fam nvifebrn 1511 unb 18 al« girier mit bem

Utber tieft *f- f. Oitllm Samml. tBb. I. «. (59) tet Ibrrutf tiefer (f brotiif van Ctbvttrnt w t<t C-dUaiarnntlan« »utbt bie(|«r uatetlaffcn, «eil maa ne<b tmmft »ii «pffn«na ^ottr. M Criginal üb* Di» ff»tfBbf Bride 93u4 aaftaffakta.

■• <M(fd>><tit< Ift «efermation im Blfoi, bffonb.m in £lraf. burj, ««8 S^n«. 1830, 9t. 1, C. «1-82.

Ou.ll.-I.«»!»'« in.

I

futtern.

Xitel «bt nacb {tug«bofen, benn bie Gallia chrisliana T. V., p. 838 gibt an, bafi 3obann nen ©acaret, «6t Bon ffUffifafm, 1511 geftorben fei. Derfrlbc war »Bolzene OorgAllttt.* ^n ^ugSbofen ©erfertigte er «b- f<brifteu von llrfunben, ba4 >«.\<n bie eingaben in bett banbfa>rift1ieben annales Schutlcrani t>on Warquarb »ruber ron 1751 im Slrdjwe t" ÄarWrube. co maebte er 1521 mehrere »ibimud reu llrfunben, weicht £djut< tern betreffen uon 1418 unb 1434. SBor frinem Jlufent« balle in $ug*b>feu war er wabrfcbeinlicb in Scbuttern Siblictbcfar, watf aud ben iflnfjaben feiner Cuellen ber» renugeben febeint. Xie aniialrs Srliutlerani bemerfen bei ber «btowahl (m 3'ibr 1518 auebrütflidj: Paulus Volsius iaui riieril Huirslim ii Ja? bmu-iot webt, bafi er in Scbuitern 1518 fdjon in hebern Jlnfeben ftanb, berb fann man Kraut feinen Srblup liehen , bafi er in In a>ff. nuug ?r.-t «u werben bamalr) getäufdit werben fei unb wegen tiefer 3urüdfeBung jum ^roteftanti^mu« überging, crin (Sharaftcr wirb von tfraemu» in bertheilbaft ge* fdjilbtrt, alc bap man biefec Wetib feine« Uebertritle« annehmen barf. 'Auftrage feine« flbtee beftbaftiglt er jt* in j^ugdbofeu mit btfterifa>cn ctubien über fein Sflefter unb febrieb gefrbicbtlicbe Slnmerfungen bem alten Nefreleg ben 8fbutlern, welche fammt biefem rer- leren gingen, unb nur au« wenigen 'Anführungen befannt fmb.** Sor bem »auernfriege 1524—25 hatte er feine Serarbeiten ju einer ©efdjicbte ren Schultern bem berti» gen Slhte abgeliefert , benn ;u jener 3«t h«rtte frbon ber anonymus OOenburfreriMs biefelben in ^anbrn, wie au«

* Waa» b<B AbdiI. Srbutler. p. 163 Um «Mj rwr

1518 (1515) na« .^»f|of(8 Im Uaictelfa». tue tr nc* 1521 Mbl B>ar. 2. 168.

M €. <edb«B8at vindera. liverar. 1,20, *e liaut «olj hri- mal *n#r«M ijt. <S* («eint »a» n litt «bf<6rift M <R(trot«g« grmadit, foBb-rn feint UfnurfuBgra Um CTijinal bfiarfajriebm ^al.

6

Digitized by Google

42

(ffcromf Mit @cf>unmt.

ffintt JDrbttatfon hervorgeht. Colj wat namlidj fdjon jwffc&en 1521 unb 22 jur <Reformat ion übergetreten. 8t wanbtt fl* nacl>einanber ber lutberifcben , btr anabap« tiftifdjen iinl> calviniieben Wirt )u. (fRöhricb a. a. C, 2, 1123- SJicbtig Ift für feine ß^orafitriflif ber «rief be« tSra«mii« von greiburg au«, vom 3. SMri 1532, r -K.'l'v:.! a. o. O.) an Pafpar .»S.r ii- ! cupio srire, quid ajfHl R. P. Paulus Vollzius, num mulatis caslris (tic 3tel(gion«änberung) gui similis esse perlst. Num antea rumpcri liuininrm iis inuribus, u( sanoliores rniigisqui» puros ii« «plan; quidcm posscs. Ki quaeso salutem dicas mois wrbis. JRöhricb crjAblt von ihm, ta(t er mit Scbwenljelt in häufiger tforrcfponben«, gejtanten unb burcb tieft» fjauptiacblicb He Saframtntc mit tfinridj» Hingen ber ftraijburgijcfccn Hiul-e verachten lernte. Obgleich, tt feit 1535 Irätifam im WonncnfloftcT St. ?iifolai in undis war, enthielt er ftcb